HÔN LỄ CON CÁI CÁC VỊ ĐẾ-VƯƠNGPhần 10 · trang 200–206

200Trang sách 200HÔN LỄ CON CÁI CÁC VỊ ĐẾ-VƯƠNG Từ trên chỉ nói về hôn-lễ chung trong dân chúng, mà mọi tầng-lớp qua các thời đại, đều tuân theo với một vài sự đổi thay tùy địa-phương hoặc tùy sự vắn minh-hóa theo Tây phương ngày nay.

Tục-lệ là tục-lệ chung, dù các vị đế vương cũng phải theo, nhưng dù theo lục-lệ, các con vua cháu chúa khi cười xin cũng có nhiều sự khác biệt với con cái thường dân.

Hoàng-lử con vua khi lấy vợ gọi là ngo-phi, còn công-chúa khi lãy chồng gọi là hạ-giá.

HOÀNG-TỬ NẠP-PHI Mặc dầu tại Việt-Nam có tục tảo-hôn, nhưng các con vua chỉ thành hôn khi đã 18 tuổi.

Cho đến năm 18 tuởi, các hoàng tử sống bên cha mẹ tại trong cung.

Bắt đầu từ luổi bày các hoàng tử phải ra ở riêng tục gọi là xuất phủ.

Khi ra ở riêng lập phủ, hoàng-tử có một số các quan văn võ, thường là cấp nhỏ, giúp việc và một số lính hầu.

Con phải ra riêng, thương con phụ-hoàng và mẫu-hậu phải tính truyện lập đôi-bạn cho con. Nhà vua, trong một buổi hội-họp quần. thần nêu ý muốn nạp-phi cho hoàng-tử và hỏi xợm trong số các quan có ai có con gái có thể sánh duyên với hoàng tử được.

Khi có một vị đại thần nhận gỉ con gái cho hoàng-tử, nhà vua sẽ chọn bai vị đại-thần có tuởi, vợ chồng song toàn con cái đàn-đống lài Chánh và Phó-sứ trong việc giao-thiệp với nhà gái.

Lầnh mệnh vua, Chánh Phó-sứ cầm mao-tiết, biều-biệu quân-quyền cùng một số người tùy tùng tới nhà gái đề tuyên-đọc thánh-chỉ.

201Trang sách 201Nhà gái đã sửa soạn sẵn, lập hương-ản xây về hướng Nam nghênh. tiếp Chánh Phó-sứ. Chánh Phó-sứ đứng hai bên tả hữu hương-án cũng xây về hướng Nam, bố cô gái mặc áo thụng xanh quỳ trước hương-án.

Viên Chánh-sứ đọc thánh-chỉ truyền cho cô gái kết-duyên với hoàng-tử và hẹn ngày để bố cô gái vào điện lĩnh mệnh. Bố cô gái nghe thánh-chỉ lễ 5 lễ.

Xong, một tiệc rượu thết-đãi sứ-đoàn, trước khi sứ đoàn về cung phục-mệnh.

Đúng ngày hẹn bố cô gái phải vào chầu vua, lại lễ 5 lễ để tạ ơn và mẹ cô gái cũng vào cung để lạy tạ hoàng-hậu.

Sau đó Khâm-thiên giám phải xem ngày đề tiến bành lễ cưới. Ở đây mọi lễ nghi của phong lục vẫn được theo đủ. Các nghi-thức truyền thánh chỉ và lễ tạ ơn được thay thế cho các lễ đầu tiên : nạp-thái, vấn- danh và nạp-cát. Tir đây, hắt đầu lễ nạp-tệ :

Vua truyền bộ Lễ sắm sửa lễ-vật, ghi vào một tờ thiếp đụng trong tráp đỏ. Thường các lễ vật gồm : 2 thoi vàng 4 thoi bạc 2 cây gấm 6 cây lụa 20 cây vải hảo hạng 1 đôi xuyến 1 đôi hoa tai 1 bộ trâi vàng 2 chuỗi hạt-châu 2 vò rượu 1 mâm tràu cau I con trâu 1 con bò 1 con lợn

202Trang sách 202Trước ngày nạp lễ một bôm, nhà vua thiết-triều tại điện Cần-Chánh.

Giữa điện có kê chiếc bàn trên để cờ mao liết và tráp thiếp.

Sau khi triều-thần quỳ lạy xong, nhà vua báo cho bá quan biết về ngày giờ bôn lễ cử bành và ủy cho Chánh Phó Sứ lo lễ Nạp-lệ.

Chánh Phó-sứ lĩnh thánh chỉ cầm mao tiết và tráp thiếp. Hai vị tới nhà Văn-võ Công-thự, tại đây các lễ vật đã sắp đủ, đề nhận lễ vật rồi lên đường tới nhà gái. Có mấy vị đại thần và mấy vị mạng phụ đi theo.

Lễ vật do quân lính khiêng gánh.

Tại nhà gái, hương-án đã được thiết-lập đề đón thánh chỉ. Lễ vật đưa vào nhà. Chánh Phó-sứ lại đứng hai bèn tả bữu lương-án, và ông bố vợ lại quý trước hương-án đề nghe thánh chỉ.

Chánh-sử gian cho bố vợ lễ vật và tráp thiếp, òng này nhận rồi trao lại cho một viên quan quý gần đấy. Sau đó, ông lại lễ 5 lễ để lị ơn nhà vua.

Sau lễ nạp-tệ là các lễ khác của lục-lệ.

Ngoài các lễ theo tục-lệ, còn một lễ đặc-biệt gọi là lễ phát-sách, cử hành trước khi cô dâu lừ giã gia-đình về nhà chồng trở nên bà phi.

Nhà vua cho làm một quyền sách bằng vàng gọi là Kin súch nói về cuộc hôn phối của hoàng tử với bà phi, lý-lịch của hai người.

Nhà vua cũng ra lệnh sắm cho bà phi mũ, áo giầy và kiệu.

Cũng như các lễ trước, nhà vua lại truyền chỉ cho Chánh phó sứ mang trao kim-sách với lễ vật mới sắm. Trong chuyến đi nạp lễ này có mấy bà nội-cung đi theo và lúc đi đường có âm nhạc.

Khi sứ đoàn lới nhà gái, bố cô gái rước mọi người vào. Chánh sứ cầm mao-tiết, phú sử bưng tráp đựng kim-sách và mọi người khác mang lễ vật kéo vào. Lại nghi-lễ trước hương-án. Lần này sau khi bố cô gái lễ xong năm lễ, một nữ quan ra đứng trước hương án. Phó sứ trao kim-sách cho nữ-quan, nữ quan quỳ xuống nhận, rồi sau đỏ cùng thị-nữ bưng kim-sách đi vào nhà trong.

203Trang sách 203Từ trong khuê phòng, bà mẹ đưa cô gái ra nghênh tiếp. Kim-sách lại được mang ra đặt lên hương-án.

Nữ-quan dẫn cô dâu đến trước hương-án lễ 5 lễ rồi vào phòng riêng thay triều-phục của vua ban, đoạn lại quý trước hương-án đề đọc kim-sách.

Kim-sách đọc xong, nữ-quan trao cho cô dâu. Cô dâu nhận lấy đưa ngang tràn, trao lại cho một nữ-quan khác đề đặt lên hương-án.

Kế đỏ, hương-án được dẹp đi và được thay vào bằng một chiếc ghế đặt trên một chiếc bục. Nữ quan mời cô dâu, lúc đó là bà Phi ngôi vào ghế đề các bà mạng phụ, thị-nữ sắp hàng lễ mừng mỗi người bốn lễ.

Lễ mừng xong đến tiệc tùng nhà gái khoản đãi, rồi sau cô dâu được đưa về phủ của ông Hoàng theo lễ thân-nghênh.

Ngày hôm sau, bố mẹ cô dàu vào cung để tạ ơn vua và hoàng-hậu.

CÔNG-CHÚA HẠ-GIÁ Công chúa lấy chồng gọi là hạ gíá, thay vì xuất-giá như con gái thường-dân, - công chúa ở địa vị cao sang, lấy chồng là con một bầy tôi của vua cha.

Tuổi hạ-giá của các công chúa là 16, khác với con gái thường dân, - nữ thập tam đã có thề lấy chồng.

Khi một công-chủa 16 tuổi, nhà vua lệnh cho Nội-thần tư bộ Lại bộ Binh biết đề các bộ này cùng lo để-cử con cháu các còng-thần sánh-duyên với nàng. Theo nguyên lắc, muột bản danh sách gồm 5 chàng trai con cháu ba đời công thần đưực lựa trước, độ lên nhà vua đề Ngài chọn lấy một người. Bản danh-sách kê rõ lý-lịch, niêo kỷ, ít nhất 16 tuổi, của các chàng trai, và cũng cần kén những người khỏe-mạnh không bệnh tật nới ghi vào.

Nhà vua nhận được danh-sách, liền cử một vị hoàng-thân thay vua làm chủ-hôn và một vị đại thần sung chức chiếu-liệu để lo lắng côn

204Trang sách 204việc hôn-lễ, cả hai người đều là người tuổi tác vợ chồng song toan con cái đủ nếp lẻ đông-đúc.

Hai vị chủ hôn và chiếu liệu cùng nhau chọn người xứng đáng hơn cả, hợp với tuổi công chủa lâu lên vua hay. Nhà vua, nếu ưng-thuận, vòng một vòng son vào tên người được chọn.

Việc lựa chọn xong, nhà vua ban tiền cho phó-mã tương-lai đề sắm phủ cho hai rợ chồng sau này. Nhà vua cũng ban cho tiền đề sắm quần áo gồm án mão hia đai, mũ cho công chúa, mũ này kết năm con phượng vàng nhận hạt trai, và san hô, áo bàn v.v...

Phò-mã tương-lai cũng sắm mọi vật dụng cần dùng cho gia-đình và nhất là một chiếc thuyền xinh-đẹp, để sau này khi nhà vua đi đâu, vợ chồng có thể đi theo hầu được.

Khâm thiên giám được lệnh chọn ngày, rồi trong một buổi thiết- triều, vua truyền chỉ cho vị chủ hôn biết về lễ cưới sắp tới đề báo lại cho nhà trai hay.

Đến nay ấn-định, chủ-hôn tới nhà trai đề báo lin lành. Nơi đây, gia-đinh nhà trai dã đặt hương-ản đề đón tiếp sứ giả.

Sứ giả mặc triều phục có lính cầm cò quạt theo hầu. Sứ giả vào đứng bên trái hương-án, gia đinh nhà trai đứng bên phải. Sư giả truyền lại quyết định của nhà vua gả công chúa cho chàng trai.

Một ngày sau, trong một phiên triều cha chàng trai mặc triều-phục cùng một số đàn ông trong họ vào lạy lạ ơn vua năm lọy. Đồng thời, mẹ chàng trai cũng cùng một số quyến huộc đàn-bà vào lạy lạ ơn Hoàng bậu.

Sau đó, ông chủ-hôn sẽ báo cho nhà trai ngày giò cử hành hôn lễ, do Khâm-thiên giám lựa chọn và đã được nhà vua chuẩn-y.

Lễ cưới theo đúng phong lục, nghĩa là gồm đủ các lễ từ Nạp-thái, Thân nghinh. Trong mọi lễ nhà trai đều có phẩm vật tặng cô dâu. .

Ngoài các lễ trong dân gian vẫn cử hành, còn lễ Điện Nhạn trước lễ Thân Nghênh. Theo lục-lệ Trung Quốc, trong lễ Điện Nhạn, nhà trai phải đem tới nhà gái một cặp nhạn đề làm tin, nhưng tại nước ta.

205Trang sách 205không có nhạn, cặp nhạn được thay bằng cặp ngỗng (1). Ngoài cặp ngỗng, nhà trai còn có 2 hộp chỉ ngũ-sắc, 100 đồng tiền đề tượng-trưng cho sự giàu - có, thịnh vượng và hạnh-phúc.

Trong các lễ nghi, những lễ vật đều đem tới Tôn-Nhân Phủ, nhà thờ của họ Nguyễn phước, là nơi cử-hành hôn lễ Trước ngày cử hành hôn-lễ, vua sai đại thần mang lễ vật tới các lăng miếu để cáo với củc vị tiên vương việc công chúa hạ-giá.

Trước ngày nghênh-hôn ba-bôm, các nữ-quan đưa công chúa vào lạy ở các lăng-miếu, đoạn vào cung lạy Hoàng-hậu và Hoàng-thái-hậu.

Hôm nghênh-bôn, chàng trai vào Đại-nội lạy vua năm lạy, dâng lễ đề xin rước công-chúa.

Nhà vua ban lời giáo-huấn, rồi phò-mã được đưa vào một gian phòng màn che sáo-phủ đề ngồi chờ.

Công-chúa cũng vào hầu vua cha quỳ nghe lời giáo huấn. Nhà vua ban cho ngự-tửu. Công chúa lạy vua năm lạy rồi sang hầu Hoàng-hậu quý nghe lời dạy đỗ. Sau đó năng cũng lạy mẹ nám lạy như lạy vua cha.

Đến giờ rước dâu, phò-mã lự tay vén màn kiệu mời công-chúa bước lên.

Đi theo đám cưới có các ông chủ-hôn, chiếu-liệu và các phu- nhân, một vị đại thần lão-thành và phu-nhân, sàu nữ quan, một số thị- nữ, phu khiêng kiệu, cầm cờ quạt, tàn tán và có 8 em bé vừa trai vừa gái cầm đèn lồng, cành thiên tuế và ôm ngỗng.

Ra khỏi cung, phò-mã, lên ngựa đi bên kiệu.

Đến phủ, kiệu công-chúa đưa lới tận thềm, Phò-mã xuống ngựa, vén màn kiệu mời công-chúa xuống, đưa nàng vào phòng riêng ở chái Tây, còn chàng nằm ở chái Đông. (1) Trong dân chúng, vào dịp sêu nhọc gia, các chàng trai cũng dùng cặp ngồng. Đó là bắt chước Hoàng-gia vậy.

206Trang sách 206Đủng giò tốt, đôi bên làm lễ hợp cần, uống chung rượu, ăn chung mâm và chung trầu. Ly uống rượu của đôi vợ chồng là một quả bàu nhỏ cắt làm đôi. giường chiếu cúa cặp vợ chồng nùy lo ông bà chieu-liệu sáp đặl dây là một công việc thiềng liêng, cần cần trọng không thề đề bất cứ ai phụ-trách được.

Ngày hôm sau, công chúa ra mắt bố mẹ chồng. Nàng đứng hướng Tây lạy bỗn lạy. Bố mẹ chồng ở bướng Đông đáp lễ bằng cách hai vài.

Ngày thứ ba, công chúa đi lễ nhà thở bên chồng.

Ngày thứ chín, hai vợ chồng dắt nhau vào Đại-nội lạy mừng phụ- hoàng. Phò-mã đứng dưới sân chầu, công-chủa được lên Điện.

Vua ban cho Phò-mã một bộ áo triều tam phẩm, hai cải áo gấm màu và hai bộ yên-cương.

Lạy mừng vua cha xong, hai vợ chồng lại vào cung lạy mừng miu-hậu.

Kê từ đỏ, ông chồng được lĩnh chức Phỏ-mã Đô Úy và bai vợ •ùng liếp tục sống những luần đầu của cuộc bôn nhân.