Trai gái tiếp xúcPartie 114

Xưa, ta thấm nhuần đạo lý Khổng Mạnh và phong tục ta thường dựa trên phong tục Trung Hoa, mà theo đó nguyên tắc ‘nam nữ thụ thụ bất thân’ thường luôn luôn được nhắc nhở tới. Phải có sự nam nữ hữu biệt để tránh những trò ‘trên bộc trong dâu’.

Mặc dầu nguyên tắc luân lý là như vậy, nhưng trên thực tế, tại đất nước Việt Nam, nếu có sự ‘nam nữ hữu biệt’ đó chỉ có ở các gia đình trưởng giả, ở một lớp người quá thiên theo phong tục Trung Hoa, còn trong lớp bình dân thực ra giữa nam và nữ, sự

hữu biệt cũng không quá khắt khe, và phong tục cũng như sự sinh hoạt hằng tạo ra nhiều dịp để trai gái có thể gặp gỡ nhau được. Nào những lúc công việc đồng áng cùng làm, rồi những lúc nghỉ ngơi trên bờ đê, sân đình, dưới giậu tre, họ tha hồ gặp gỡ tiếp xúc với nhau. Rồi trong những cuộc tiếp xúc này họ đã tâm tình với nhau. Bao nhiêu câu ca dao đã nhắc lại những cuộc trò chuyện của họ. Họ ướm thử lòng nhau, họ

nhắc lại nhau cái cảnh còn đơn chiếc của mỗi người:

"Cô kia má đỏ hồng hồng,

Cô chưa lấy chồng, cô đợi chờ ai?

Buồng không lần lữa hôm mai!

Đầu xanh mấy lúc da mồi tóc sương.

Dẫu ngồi cửa sở chạm rồng,

Chăn loan gối phượng không chồng cũng hư!

Con trai chưa vợ đã xong,

Con gái chưa chồng buồn lắm em ơi!’

Lại thêm những dịp hội hè với các tục ca hát giữa nam thanh nữ tú, với những trò

‘bách hí’ khiến cho trai gái có thể dễ dàng chung vui với nhau như đán đu, bắt chạch trong chum, kéo co, ném còn, v.v....

Riêng với các tục ca hát trong ngày hội, những bọn con trai bọn con gái tha hồ mà

thử tài nhau để lựa chọn nhau. Nếu có ai có vẻ nhút nhát, các bà già đi lẫn trong đám hội như có vẻ khuyến khích để cho những đôi trai gái dễ biết thương yêu nhau.

Tuy có sự gần gũi, đụng chạm, nhưng vẫn trong giới hạn lễ giáo. Gặp gỡ nhau để

tìm hiểu, nhưng không sàm sỡ. Những gái lẳng lơ, trai đĩ bợm muốn vượt giới hạn lễ

giáo với trò ong bướm đều bị mọi người chê cười khinh rẻ.

Những cuộc gặp gỡ ngày hội, cũng như trong lúc vui hát cùng nhau khi nghỉ ngơi công việc chỉ là bước đầu đưa tới cuộc hôn nhân với đủ lễ nghi, và phong tục cũng chỉ

dễ dãi trong giới hạn đó.

Trai kén vợ, gái kén chồng, đúng như câu ca dao:

"Chim khôn đậu nóc nhà quan

Trai khôn tìm vợ, gái ngoan tìm chồng.’

Như trên đã nói, trai kén vợ thì kén đức, nhưng nếu cùng đi với đức, lại là một nhan sắc kiều diễm thì càng hay. Câu ca dao dưới đây, đã nói lên sự yêu thương của chàng trai đối với một cô gái qua những điểm nào:

"Một yêu tóc để đuôi gà

Hai yêu lời nói mặn mà có duyên;

Ba yêu má lún đồng tiền.

Bốn yêu răng lánh hạt huyền kém thua;

Năm yêu cổ yếm đeo bùa.

Sáu yêu nón thượng quai tua dịu dàng;

Bảy yêu nét ở khôn ngoan,

Tám yêu ăn nói lại càng thêm xinh;

Chín yêu em ở một mình,

Mười yêu con mắt hữu tình với ai.’

Trai yêu gái vì nết na vì nhan sắc, gái lại kén trai là bậc tài hoa, là kẻ hơn người.

"Lấy chồng cho đáng tấm chồng,

Bõ công trang điểm má hồng răng đen’.

*

* *

"Ăn đua cho đáng ăn đua,

Lấy chồng cho đáng việc vua việc làng’

Trong những buổi hát đối, nhiều câu hát là câu ướm hỏi:

"Anh thấy em anh cũng muốn chào,

Sợ lòng bác mẹ cây cao lá dài’.

*

* *

"Thuyền ai lơ lửng bên sông,

Có lòng đợi khách hay không hỡi thuyền?

Ai đi đâu đấy hỡi ai?

Hay là trúc đã nhớ mai đi tìm.’

Và nhiều câu hát, chính là để nói lên sự gắn bó của lòng mình đối với người thương:

"Ai ơi đã quyết thì hành,

Đã đan thì lận trọn vành mới thôi.

Ai ơi giữ chí cho bền,

Dù ai xoay hướng đổi nền mặc ai!’

Gặp gỡ nhau trai gái thường lấy miếng trầu để làm đầu câu chuyện. Họ mời nhau:

"Mẹ em hằng vẫn khuyên răn,

Gọi là nghĩa cũ về sau mà chào!’

Các cô con gái, cũng có cô nhận lấy miếng trầu, nhưng có cô nhớ lại lời mẹ dặn:

"Mẹ em hằng vẫn khuyên rằng,

Làm thân con gái chớ ăn trầu người!’

Không ăn trầu người, tức là cô còn chờ lệnh cha mẹ. Cô là con nhà lễ giáo ‘mặc áo không qua khỏi đầu’ con không qua lời cha mẹ:

"Ngọc còn ẩn cội cây ngâu,

Con còn cha mẹ dám đâu tư tình!’

Ca dao của ta nói về miếng trầu rất nhiều, vì đã hơn một lần ‘Miếng trầu lên dâu nhà người’:

"Ra vườn hái quả cau xanh,

Bổ ra làm bốn, mời anh xơi trầu.

Trầu này têm những vôi tầu,

Ở giữa đệm quế, đôi đầu hoa chanh,

Trầu này, trầu lộc, trầu danh,

Trầu nhân, trầu nghĩa, trầu mình, trầu ta.

Trầu này nhuộm thắm duyên ta,

Đầu xanh cho đến tuổi già không phai’

*

* *

"Ăn trầu phải giở trầu ra,

Một là thuốc độc hai là mặn vôi’

Đã nói đến sự tiếp xúc giữa trai gái qua câu ca dao, lời hát, tưởng nên không thể bỏ

qua những lời chế diễu của đôi bên với nhau, chế giễu để đuà cợt, và để đưa tới một sự

đối đáp.

Gặp một chàng trai chưa vợ, một vài cô gái có thể hát ghẹo:

"Người ta chồng trước vợ sau,

Anh kia không vợ như cau không buồng,

Cau không buồng ra tuồng cau đực,

Trai không vợ cực lắm ai ơi!’

Nếu có những cô gái hát vậy, thì cũng có những chàng trai hằng nhắc tới cái cảnh không chồng của các cô:

"Tròng trành như nón không quai,

Như thuyền không lái, như ai không chồng.’

*

* *

"Gái có chồng như gông mang cổ,

Gái không chồng như phản gỗ long đanh,

Phản long đanh anh còn chữa được,

Gái không chồng chạy ngược chạy xuôi.

Không chồng buồn lắm ai ơi!’

Có nhiều cặp trai gái, sau những cuộc tiếp xúc gặp gỡ với nhau đã như:

"Con dao rọc lá trầu vàng,

Mắt anh, anh liếc, mắt nàng, nàng đưa.’