Cờ tướngPartie 83

Giải trí bằng cờ tướng là giải trí một cách lành mạnh, qua một trò chơi thuần túy Á

Đông.

Có thể nói được rằng chơi cờ tướng là điều khiển một trận "chiến tranh giả" giữa hai quốc gia, tượng trưng có tướng sĩ, tượng, xe, pháo, mã, tốt. Người đánh cờ là vị

Tổng Tham Mưu chỉ huy ba quân, dàn mặt trận, công thủ tiến thoái tùy theo cơ mưu của mình, dùng trăm phương nghìn kế để tạo nên những thế cờ hiểm hóc, khiến đối phương đi vào nước bí, không phản công được, không giải cứu được. Phục kích có, truy kích có, cản địch có. Hai bên chơi cờ phải sáng suốt tính trước từ nhiều nước, bên nào kém sẽ lâm vào thế bị động, cờ đi nước một, luôn bị tấn công và luôn luôn phải phòng giữ, không còn lúc rảnh rỗi để công hãm địch quân.

Một nước chiếu tướng như một trận đánh thành, gỡ một nước cờ bí, chuyển bại thành thắng như cuộc phản công có cơ mưu.

Ta thường nói:

"Cờ gặp nước bí, như gặp phải trời "

Bị phải trời mưa ướt sũng, ướt sĩnh, nặng trình trịch thì cờ phải nước bí, người chơi cờ cũng cảm thấy nặng nề như vậy.

Một bộ cờ tướng chỉ có 32 quân, mỗi bên 16 quân, gồm một tướng, hai sĩ, hai tượng, hai xe, hai pháo, hai mã và năm tốt, vậy mà cuộc đấu trí tạo nên hàng vạn hàng triệu thế cờ khác nhau.

Có bàn cờ, có quân cờ, hai tay danh kỳ hoặc một đôi bạn hữu ưa cờ gặp nhau, là có

thể có một cuộc xuất trận đấu trí.

Cờ tướng chơi trên bàn cờ, nhưng trong những dịp hội hè tại các làng xã vùng quê thường có tổ chức đánh cờ trên sân gọi là cờ bỏi. Sân cờ được vạch theo bàn cờ, và những chỗ để quân cờ, có những lỗ cắm các biển cờ, các biển mang tên các quân cờ từ

tướng đến tốt. Những làng có vào đám long trọng lại tổ chức cờ người. Thường sân đình được biến thành sân cờ, và những quân cờ đây không phải là những biển cờ như

cờ bỏi mà chính là những thanh niên và thiếu nữ, mặc những chiếc áo, có khâu vào những chữ mang tên những quân cờ ở đằng trước ngực và sau lưng. Những thanh niên quân cờ thường mặc quần ống sớ, áo lương hoặc áo sa, thắt dải lưng điều, đầu đội khăn lượt và chân đi giày Gia Định, còn các thiếu nữ thường kén những cô duyên dáng xinh đẹp, ăn mặc chải chuốt. Các quân cờ người ngồi vào những chỗ đáng lẽ

phải cắm biển cờ. Cũng có khi thay vì mặc quần áo có khâu chữ mang tên quân cờ, các quân cờ người lại vác một chiếc biển cờ.

Lúc có cuộc giao đấu, các quân cờ di chuyển theo lệnh của người chơi cờ, trong tay có chiếc cờ lệnh, phất lên mỗi khi cần ra lệnh cho quân cờ.

Tại các hội hè, khi có hai đối thủ đánh cờ bỏi hoặc cờ người, thường có tuần tráng theo lệnh ban tổ chức vác một chiếc trống khẩu đánh để thúc dục các đấu thủ đi mỗi nước cờ. Các đấu thủ gặp nước bí thì trống càng thúc liên hồi.

Cờ tướng tuy chỉ là một môn tiêu khiển, nhưng chính ra là cả một nghệ thuật và các tay kỳ tài đã xuất bản nhiều sách vở về cờ.

Chơi cờ có luật lệ về các lối đi của các quân cờ: "mã nhật", "tượng điền", "xe liền",

"pháo cách", tướng không xuất khỏi cung, sĩ đi chéo, tốt chỉ tiến không lùi và ở đất mình không được đi ngang.

Luật lệ từ xưa tới nay bao giờ cũng vậy, vậy mà trước đây gần 1.500 năm đã có những bộ sách cờ như Quất Trung Bí, Mai Hoa Phổ, Tượng Kỳ Đại Đoàn, v.v.... Gần đây ở Trung Hoa lại có các tạp chí về cờ.

Ở nước nhà số người chơi cờ rất nhiều. Nhiều báo chí và tạp chí có mở mục cờ

tướng. Trước đây các ông Nguyễn Thành Hi và Thái Sanh Dinh có cho xuất bản cuốn Cờ Tướng Việt Nam. Ngoài ra, giáo sư Phạm Văn Khánh cũng đã có soạn bộ sách cờ

Bí Quyết Ka Mã. Ngày nay thì sách về cờ khá phổ biến.

Thường khi hai đấu thủ đối cuộc, những nước cờ của họ chơi có thể ghi chép lại được trọn nguyên bàn.

Gần đây, trong những giải vô địch cờ tướng trong nước, các bàn cờ được ghi chép đầy đủ và được đăng báo kèm theo lời phê bình để độc giả thích cờ tuy ở nhà cũng như được dự cuộc đấu cờ tại chỗ.

Trong làng cờ Việt Nam từ xưa tới nay thường đã có những danh thủ cờ tướng dày công nghiên cứu học thuật "tượng kỳ" với những thế bí truyền hiểm hóc khiến những kỳ thủ ngoại quốc phải ngợi khen.

Xin nhắc lại trước đây kỳ thủ Việt Nam Phạm Thanh Mai năm 1959 đã thắng kỳ

vương Hương Cảng Lý Chí Hải với tỉ số hòa ba thắng một đã gây nên dư luận sôi nổi trong kỳ giới quốc tế năm 1963, Lý Chí Hải lại sang Việt Nam nhưng trong 5 trận đấu thì 3 hòa, một được và một thua.

Nhân đây cũng xin nhắc lại một câu chuyện lịch sử về cờ tướng tại Việt Nam.

Bấy giờ dưới đời vua Trần Dụ Tôn (1341-1369). Nước ta đang ở trong thời kỳ bị

nước Tàu dòm ngó muốn xâm lăng. Vua Tàu sai sứ giả sang nước ta để thách đố đánh cờ với vua Dụ Tôn. Vua Dụ Tôn không dám từ chối, nhưng thật tình rất lo ngại. Nhà vua sai đi tìm người tài giỏi để đấu cờ với sứ Tàu. Khi ấy ở làng Mộ Trạch, huyện Đường An có ông Vũ Huyền là một hảo thủ tượng kỳ. Ông Vũ Huyền vào yết kiến

nhà vua, cam đoan giúp nhà Vua thắng sứ giả Tàu, nhưng cuộc cờ phải bắt đầu vào đúng ngọ, và xin nhà Vua cho Vũ Huyền được đứng hầu cận trong lúc đánh cờ.

Cờ chơi ngoài trời, kẻ hầu cận phải che lọng cho Vua và sứ giả Trung Hoa. Lọng Vũ Huyền che cho nhà vua đã dùi thủng một lỗ để ánh sáng mặt trời lọt qua. Vua cứ

theo tia nắng ở lỗ lọng chiếu xuống mà đi cờ, nên đã thắng sứ giả Trung Hoa. Nhờ sự

thắng cờ này, Trung Hoa cho nhà Vua là người tài và không dám gậy cuộc binh đao.

Kể ra, nghệ thuật chơi cờ tướng ở Việt Nam đã đi đến chỗ thật kỳ thú. Một số lớn danh thủ Việt Nam chơi cờ tưởng, nghĩa là chỉ dùng trí nhớ mà đánh cờ, không có bàn cờ và quân cờ. Các đấu thủ chỉ trao đổi nước cờ với nhau bằng lời nói.

Trên bàn cờ có tất cả 90 vị trí cho 32 quân cờ của hai bên, quân cờ và nước cờ luôn biến chuyển, vầy mà các đấu thủ không sai lầm nước nào, như vậy thử hỏi có phải là một cuộc thử thách ghê gớm về trí nhớ không, nhất là khi thời gian đấu một ván cờ

không phải là năm, ba phút mà có khi là cả nửa ngày.

"Cờ tưởng"còn được gọi là cờ mù, vì không ai trông thấy bàn cờ và quân cờ. Muốn chơi được cờ tưởng, người chơi cờ phải có một căn bản vững chãi về cờ, lại phải rất nhiều kinh nghiệm về những trận đấu cờ.

Và ta cũng đừng lấy làm lạ có nhiều người bị mục tật lại chơi cờ rất cao!