Đời sống gia đìnhPartie 97

Nếp sống gia đình bao trùm trên đời sống cá nhân, và mỗi sinh hoạt cá nhân đều chẳng ít thì nhiều, phù trợ vào nếp sống gia đình. Người dân Việt Nam nghĩ đến gia đình nhiều hơn nghĩ đến bản thân, và mỗi hành động của cá nhân đều hướng về gia đình, kể cả những sinh hoạt hàng ngày như ăn uống, làm lụng, nghỉ ngơi. ... Người ta ăn để mà sống, sống để bảo vệ gia đình và xa hơn là góp phần bảo vệ dân tộc.

Gia Đình

"Gia đình chỉ tất cả mọi người quyến thuộc trong nhà". (1) và ở chung một cơ ngơi.

Ta cũng đừng lầm gia đình với gia tộc, gia tộc bao trùm trên gia đình, gồm tất cả

những người cùng một họ, một gia tộc có thể có nhiều gia đình và những gia đình này có chung một ông tổ.

"Gia đình là một tập thể tế tự, và tín ngưỡng gia đình cha truyền con nới theo hàng trưởng nam, gia trưởng là người đủ tư cách để cúng lễ trước từ đường". (2) Gia trưởng là người có thế lực hơn cả trong gia đình, chính người trưởng định đoạt vận mệnh của gia đình.

Thành phần trong gia đình Việt nam rất rộng rãi và gồm tính từ người gia trưởng: a) Trở lên, có cha mẹ, ông bà, cụ kỵ;

b) Ngang hàng, có anh chị em;

c) Dưới có, con cháu và chắt.

Ở đây không tính tới người vợ, người vợ chỉ ngang với gia trưởng và thay thế

người gia trưởng trong việc điều khiển gia đình khi người gia trưởng vắng mặt.

Thường trong một gia đình chỉ có cha mẹ và ông bà; cụ kỵ còn sống rất hiếm, nhất là ngày nay, người ta lập gia đình muộn.

Thành phần trên đều là những người thuộc họ nội nghĩa là có liên quan huyết thống với chủ gia đình.

Ngoài ra còn có họ ngoại nữa, gồm cụ kỵ, ông bà, cha mẹ, anh chị em của người mẹ, tuy không ở cùng một gia đình, nhưng vẫn là người trong quyến thuộc, nghĩa là vẫn có sự liên can mật thiết giữa người nọ với người kia. Có thể nói vắn tắt họ ngoại gồm những người có liên quan huyết thống với người vợ của gia trưởng.

Nói đến thành phần của gia đình, nhất là khi đã nhắc tới quyến thuộc, phải kể cả

đến những chị em dâu, anh em rể là những người vợ hoặc chồng của anh chị em mình.

Những người này có khi cùng ở chung với bố mẹ vợ, nghĩa là sống chung ở một cơ

ngơi.

Về quyến thuộc còn phải kể đến các bác, các chú là anh em của người cha. Con cái các bác các chú là anh em họ nội hoặc anh em thúc bá với mình, con cô đối với mình là anh em họ con cô con cậu, còn gọi là "biểu huynh đệ", "biểu tỉ muội".

Đi trở lên nữa có các ông chú, ông bác, bà bác, bà cô là các anh chị em của ông nội mình, và trên hàng này là các cụ chú, cụ bác, cụ cô.

Về họ ngoại, anh trai của mẹ gọi là bác, em trai của mẹ gọi là cậu, chị của mẹ là già cũng có nơi gọi là bác gái, em của mẹ là dì. Con cái các bác, cậu, già, dì đều là "biểu huynh đệ" và "biểu tỉ muội", anh em con cô con cậu, con dì con già.

Nếu kể đến cả chồng cô, vợ bác, vợ chú thì chồng cô là chú rể hoặc chú dượng, vợ

bác là bác gái, còn vợ cậu là mợ.

Qua các điểm trên chúng ta thấy gia đình Việt nam bao quát rất rộng, và mọi người đều thân thuộc với nhau qua mọi liên hệ, không bởi họ nội thì họ ngoại, nhiều khi bởi cả hai bên nội ngoại.

Trong một gia đình chung sống với nhau, nếu tự lấy mình làm bản vị, tính trở lên cho đến hai kị là cao tổ phụ và cao tổ mẫu, tất cả năm đời. Năm đời cùng ở chung với nhau gọi là "ngũ đại đồng đường". Trường hợp này rất hiếm, ngày xưa vẫn có, nhưng ngày nay với việc lập gia đình muộn và do cuộc sống ta không còn thấy cảnh qúy hoá này nữa.

Bốn đời cùng ở với nhau gọi là "tứ đại đồng đường", trường hợp này, ngày nay vẫn có.

Ba đời ở với nhau gọi là tam đại đồng đường. Đây là sự thường vì chỉ gồm có ông bà cha mẹ và các cháu.

Nếu tự lấy mình làm bản vị, tính trở xuống cho đến chút tức là "huyền tôn", tất cả

cũng năm đời:

Con, chữ là tử

Cháu, chữ là tôn

Chắt, chữ là tằng tôn

Chút, chữ là huyền tôn

Tính từ kỵ đến chút là "cửu tộc".

Theo luân thường đạo lý của người Việt Nam, những người cùng họ nội không được phối ngẫu với nhau. Như vậy là phạm điều cấm, mắc tội loạn luân, phong tục không dung mà pháp luật cũng trừng phạt. Sự loạn luân rất có hại cho giống nòi.

Về họ ngoại, anh em con cô, con cậu, con dì, con già còn phải để tang nhau cũng không được lấy nhau. Kể từ anh em đời cháu trở đi có thể lấy nhau được.

Ca dao có câu:

"Cháu cậu mà lấy cháu cô,

Thóc lúa đầy bồ, giống mả nhà ta".