Tang MaPartie 190

Ta có câu "sinh tử hữu mệnh" , sống chết có số, và những người đau ốm, như

chương trên đã nói, các thầy thuốc xưa "chữa được bệnh, không chữa được mệnh" , theo họ thì khi “số” đã đến thì không thuốc thang nào chữa khỏi, và cũng không có sự

cầu cúng lễ bái nào được hiệu nghiệm.

Ở đời thì ai cũng phải chết, cái chết là một “ngưỡng cửa” mà ai cũng phải bước qua để từ giã cõi đời.

Chết thì phải chôn, tất cả lễ nghi điều hành việc chôn cất là tang lễ, và đám chôn người chết gọi là “đám ma” hoặc “đám xác”.

Việc tang đối với người Á đông rất quan trọng. Mạnh tử xưa dạy rằng:

"Dưỡng sinh tang tử vơ hám, vương đạo chi thủy giả nghĩa là đạo trị thiên hạ cần nhất là khiến dân nuôi người sống và tang người chết mà không có điều gì di hám".

Việc ta được coi là quan trọng chính là vì sự liên quan giữa người sống và người chết. Người sống xót thương người chết vì người chết chính là người thân của người sống; người sống lại thờ kính người chết vì người chết chính là cha mẹ tổ tiên người sống.

Cha mẹ sống phải phụng dưỡng, cha mẹ chết phải tang ma, việc tang ma bắt đầu cho việc thờ phụng.

Cụ Dương Bá Trạc khi xưa bàn về tang lễ đã viết:

"Lễ tục nước ta trọng nhất là tang tế. Ngày nay tuy phong hội đã đổi thay, công việc phiền phức, sự sinh hoạt của người mình phải tức bực bộn bàng, thế tất phải theo thời biến thông, không thể nào câu thủ cổ lễ cả được. Nhưng cái tang tế để ràng buộc cái lòng hiếu kính của người ta, dù bao giờ cũng là những điều quốc túy rất hay, cần phải giữ gìn lắm... "

Tóm lại “tang lễ” là cần thiết và quan trọng đối với dân ta. Tang lễ chấm dứt cuộc đời thể xác của con người để đưa con người vào cõi sống vô hình. Có thể nói rằng tan lễ là cái gạch nối giữa thế giới hữu hình và thế giới vô hình.

Việc tang lễ ngày xưa rất nhiều tập tục phức tạp. Ngày nay đã giảm lược rất nhiều nhưng ta vẫn cần biết qua về những nét sinh hoạt xưa.

Ta thường nói "sống gửi thác về" , phải chăng chết rồi mới thật là “sống” ở một thế

giới vĩnh viễn, và có lẽ phải chăng vì quan niệm như vậy mà con người Việt nam không sợ chết, thản nhiên chờ cái chết và đôi khi lại sửa soạn cho ngày chết nữa?

Các cụ già, thường sau khi ăn khao thượng thọ là nghĩ đến và sửa soạn cho sự chết.

Các cụ sắm sẵn cỗ hậu, và ở những gia đình khá giả, các cụ lo xây sinh phần, miền

Nam gọi là kim tĩnh.

Cỗ hậu còn được gọi là cỗ thọ, chính là cỗ áo quan sau này các cụ sẽ nằm vào đó để con cháu đưa tới chỗ yên giấc ngàn thu. Sở dĩ cỗ áo quan được gọi là “cỗ hậu” , vì nó dùng về sau khi các cụ đã qua đời. Có nơi gọi là cỡ “hậu sự”. Còn từ “cỗ thọ’ để

chỉ sự sống lâu của các cụ, khi các cụ dùng đến cỗ thọ, tuổi các cụ đã già. Hơn nữa, cũng gọi là cỗ thọ vì ở đầu áo quan thường có khắc chữ thọ.

Lo lắng “cỗ thọ” cho mình, các cụ thường chọn thứ gố qúy. Trong khi các áo quan thường đóng bằng gỗ gạo ở miền Bắc, gỗ dầu ở miền Nam, các cụ thường lựa gỗ vàng tâm, gỗ này rất tốt, chôn dưới đất ẩm ướt không bị mục, và do đó xương cốt không bị

hư hại.

Các cụ cho sơn son thiếp vàng để trang hoàng cho cỗ tho, và về sau nhiều cụ dùng xi đánh bóng, hàng ngày các cụ tự trông nom lấy, giữ cỗ thọ khỏi bị mọt hoặc có khe hở.

Cũng có cụ nghĩ tới cả chiếc quách bọc ngoài áo quan và đồ khâm liệm khi các cụ

lâm chung.

Các cụ cho in trong quan ngoài quách dấu hải hội tức là dấu của nhà Phật với sự tin tưởng là sau này khi trăm tuổi các cụ vào nằm trong đó sẽ được sự yên tĩnh về tâm hồn.

Lo cỗ thọ mới chỉ là một việc, các cụ còn lo tới cả ngôi huyệt tương lai của mình nữa, do đó mới có việc xây sinh phần.

Các cụ hoặc nhờ thầy địa lý hoặc tự đi tìm lấy một ngôi đất làm chỗ yên giấc nghìn thu của mình, kén đất, định hướng để sau này linh hồn các cụ được thư thái và con cháu các cụ được hơn người.

Chỗ đất các cụ đã chọn, các cụ xây “sinh phần”.

Xây sinh phần cũng như sắm cỗ thọ, bao giờ các cụ cũng xây đôi và sắm đôi, dành cho cả cụ ông lẫn cụ bà.

Những cỗ thọ đã sắm sẵn thường được kê dưới gần bàn thờ để chờ khi dùng đến.

Tuy cỗ thọ tượng trưng cho sự chết, nhưng cỗ thọ kê ở dưới bàn thờ không bao giờ gợi lên ý tưởng kinh sợ như đối với các dân tộc khác.

Sống thì phải lo đến sự chết, người biết lo xa phải biết lo tới những giây phút cuối cùng của mình, và sẵn sàng đón nhận cái chết theo quy luật chung.

Các cụ thuật lại rằng, nhữnt cỗ thọ kê sẵn, nếu đêm hôm trước có những “tiếng động” phát ra ầm ỹ, ngày hôm sau, chủ nhân cỗ thọ thế nào cũng qua đời. Đây chỉ là một sự suy tưởng chiêm nghiệm, và chủ nhân các hàng xăng (hòm) cũng nói rằng đêm hôm trước cỗ hòm nào phát ra “tiếng động” thì ngày hôm sau thế nào cũng có người tới mua đi.

Có sống thì có chết. Sinh thì dưỡng, tử thì táng, đó chỉ là lẽ thông thường, người hiểu biết, về già có ai sợ chết.

Về tang lễ cũng như về phần nhiều các lễ nghi khác, dân Việt Nam ta, vì chịu ảnh hưởng văn hoá của người Trung hoa, nên được cử hành theo phong tục nhưng đã được Việt Nam hoá, có ghi chép trong "Thọ Mai gia lễ" và trong "Gia lễ chỉ nam" . Ngày nay lễ nghi đã giảm đi rất nhiều, chỉ còn giữ lại những lễ chính để người con hiếu có thể qua những lễ này tỏ bày lòng hiếu kính và sự thương xót của mình.