Lúc lâm chungPhần 191

Nếu người bệnh sức lực càng suy yếu, bệnh tình càng trầm trọng và xem chừng không thể qua khỏi được, ấy là người bệnh đang hấp hối.

Lúc này, con cháu phải đem người bệnh ra giữa nhà, đầu người bệnh đặt về hướng Đông, để chứng tỏ rằng cha mẹ chết vì lẽ quang minh chính đáng.

Sau đó mọi người trong nhà phải im lặng, để xem người bệnh có trối chăng điều gì.

Có khi người bệnh nói không ra tiếng, con cái phải ghé tai để lắng nghe những lời cuối cùng của người sắp chết, những lời này đều được ghi chép đề sau này cố tuân theo.

Sau đó con cháu hỏi xem người bệnh có tự đặt lấy tên thụy còn gọi là tên hèm, tức là tên sau này dùng để khấn khi cúng giỗ. Tên này còn được gọi là "tên cúng cơm" .

Nếu người bệnh không tự đặt lấy tên cúng cơm, vì quá suy yếu, hoặc vì mê man, con cháu phải tìm tên đặt rồi báo cho người biết. Tên đàn ông dùng chữ Trung, chữ

Trực, tên đàn bà dùng chữ Trinh, chữ Thuận.

Đồng thời con cháu cũng dùng trầm hương lau rửa sạch sẽ cho người bệnh và thay quần áo sạch cho người. Thường, người ta mặc cho người bộ quần áo lễ hoặc bộ quần áo mới nhất của người ưa dùng .

Con cháu phải cắt canh nhau ngồi bên cạnh người bệnh để chờ giây phút cuối cuồng của ông chao. Nếu người bệnh lịm đi, phải lấy bông hoặc nén hương đang cháy đặt vào trước lỗ mũi, hễ bông hoặc khói hương không động đậy nữa tức là người bệnh đã qua đời. Lúc đó, người canh chừng cầm chiếc đũa đặt ngang mồm người chết để

"cài hàm" cho hai hàm răng khỏi nghiến vào nhau.

Tục cũ, trước khi người bệnh tắt thở, phải lấy một miếng lụa hoặc vải trắng dài 7

thước để lên mặt, sau kết thành hình người gọi “hồn bạch” để hồn người chết nhập vào đó.

Người canh chừng phải biết đúng giờ người chết qua đời để còn nhờ các thầy Tự, thầy Pháp xem ngày bấm giờ, ngõ hầu biết người qua đời chết được giờ lành hay gặp phải giờ dữ, có trùng tang, có quỷ tinh ám ảnh gây tai hại chết chóc cho con cháu. Gặp trường hợp “giờ dữ”, tang chủ phải mời các thầy phù thủy “yểm phép” cho bùa để

tống thần trùng, đuổi quỷ tinh. Bùa này dán ở áo quan hoặc chôn ở chung quanh mộ..

Khi người bệnh chết hẳn, người nhà khiêng xác đặt xuống đất trong giây lát rồi lại khiêng lên giường có ý để cho người chết hấp thụ sinh khí may ra có sống lại.

Trong “Việt Nam Phong Tục” Phan Kế Bính cho rằng việc đặt người chết xuống đấy là lấy nghĩa: Ta bởi đất mà sinh ra, khi chết lại trở về đất.

Khi người chết được khiêng trở lại lên giường rồi, con cháu phải có miếng vải hoặc giấy đắp mặt cho người chết. Ý nghĩa là để người chết khỏi “thấy” con cháu buồn.