* Đổ bácPhần 94

Cái hoạ cuối cùng của "tứ đổ tường" là cái đổ bác.

Đổ bác là cờ bạc. Nói đến cờ bạc là nói đến mất nhà, mất cửa, mất ruộng, mất trâu, và mất cả quần lẫn áo.

"Cờ bạc nó đã quấy anh,

Áo quần bán hết một manh chẳng còn.

Buổi gió sương chui vào đống ra,

Hở mông ra cho quạ nó moi.

Anh còn cờ bạc nữa thôi?".

Qua mấy cây ca dao trên ta đủ thấy cái hại của cờ bạc là chừng nào. Xưa, nhiều bà lấy phải chồng cờ bạc, chỉ xin chồng chừa cờ bạc, ngoài ra "muốn chơi bời chi cũng chịu", nên mới có câu:

"Xin chàng cờ bạc thì chừa,

Rượu chè, trai gái say sưa mặc lòng!".

Chơi cờ bạc, có khi là để giải buồn, có khi để ăn tiền, nhưng thực ra, ai biết đâu giới hạn sự giải buồn tiêu khiển với nhưng cuộc "đỏ đen" bóc lột.

Cờ bạc cũng có lối chơi cần suy xét, cũng có lối chơi trông cậy ở cả đỏ đen may rủi.

Trong các loại cờ bạc tiêu khiển, trước đây người Miền Bắc thường chơi Tổ Tôm, người Miền Nam chơi Tứ Sắc, người miền trung chơi cả hai thứ.

Tổ tôm, chơi bằng cỗ bài có 120 quân gồm ba hàng "văn", "sách", "vạn", mỗi hàng có 9 quân từ nhất đến cửu. Ba quân nhất của ba hàng gọi là "yêu đen" để đối với ba quân "yêu đỏ", "chi chi", "thang thang" và "ông cụ", mỗi thứ bốn con.

Đánh tổ tôm phải đánh năm người, và đánh bài có kẻ cao người thấp.

Tứ sắc chơi bằng cỗ bài có 4 màu, và mỗi màu đều gồm các quân từ tướng đến tốt, mỗi thứ bốn quân. Tứ sắc cũng được coi là một môn chơi cần cao thấp. Thường đàn bà hay chơi tứ sắc.

Với cỗ tổ tôm, người ta còn dùng để đánh chắn, đánh tài bàn, đánh kiệu.

Chơi Tổ tôm,Tứ sắc, gọi là chơi bài lá. Bài lá còn tam cúc, mỗi thứ có một lối chơi riêng. Trừ tổ tôm và tứ sắc có sự cao thấp, các lại bài khác đều ăn thua theo sự may rủi.

Về bài lá sau này cò có lối chơi "xì phé", một lối cờ bạc nhập cảng của phương Tây. Chơi xì phé rất "đen đỏ", và rất chóng phất hoặc lụn bại.

Thường bài lá chỉ chơi đến năm, sáu người là cùng.

Cờ bạc đông người trước đây phải kể "phán thán" còn gọi là hốt me, xóc đĩa, thò lò, giồi chẵn lẻ. v.v.... Tất cả những môn cờ bạc này đều hại tiền của, nhất là xóc đĩa thì

ghê gớm lắm, có người đã từng cầm nhà bán ruộng ở ngay đám bạc.

Xóc đĩa dùng bốn đồng tiền, một mặt có chữ một mặt không, gọi là mặt sấp và mặt ngửa, để vào chiếc đĩa rồi úp bát lại mà xóc. Muốn đánh cho êm, người ta dùng bìa giấy hoặc vỏ diêm cắt tròn như đồng tiền, cho vào mà xóc. Đồng tiền, vỏ diêm hay bìa giấy cắt tròn đều được bôi một mặt đen một mặt trắng, hai mặt phải hai màu để dễ

phân biệt sấp ngửa.

Người ngồi xóc gọi là "người cái". Trước mặt người cái, trải một chiếc chiếu chia hai bên dành cho ai mặt chẵn lẻ, ai đánh mặt nào để tiền xuống mặt ấy. Khi mọi người đánh xong, nhà cải mở bát. Hễ bốn đồng tiền sấp cả hoặc ngửa cả, hoặc hai sấp, hai ngửa thì là chẵn, người nào đánh mặt chẵn thì được, hễ sấp một hoặc sấp hai thì là lẻ, người nào đánh mặt lẻ sẽ được.

Trong làng xóc đĩa có những danh từ riêng để chỉ nước bạc: Bạc đi một chẵn một lẻ gọi là đi cái một

Bạc đi hai chẵn hai lẻ gọi là bạc cặp hay khuôn

Bạc đi hai nọ ba kia gọi là cặp lệch;

Bạc đi ba nọ một kia gọi là ba bay;

Bạc đi cả một dạo gọi là bạc dền;

Bạc dền ra một dạo, ra mặt khác một cái rồi lại về gọi là hồi nùng.

Ở nhà quê thửa xưa, Tết đến người ta thường hay chơi xóc đĩa tuy vẫn bị cấm.

Ngoài các môn cờ bạc trên, sau này nhiều người chơi bài chim.

Cờ bạc là máu mê. Được ham ăn, thua ham gỡ, chính vì sự "ham gỡ" đã khiến cho con người ta phải thất cơ lỡ vận, và cờ bạc phải xếp vào "tứ đổ tường", một tệ đoan cần phải lên án và trừ diệt trong xã hội mới.

*

* *

Từ đầu chương này, tôi đã trình bày một số các thú tiêu khiển và tứ đổ tường.

Những thú tiêu khiển kể ra còn nhiều như xem chèo, xem hát bộ, vẽ phong cảnh, thả

diều.... nhưng thiết nghĩ những điều đã trình bày cũng đã đủ nói lên một phần nào sự

tiêu khiển của dân ta trước đây để giúp bạn đọc tham khảo thêm.

Và những điều nói trên chỉ là những thú chơi tiêu khiển của người lớn. Trẻ con chúng cũng có những thú chơi đùa tiêu khiển của chúng: Đánh vòng, chơi cầu, đánh bi, đánh đáo, chơi bịt mắt bắt dê, v.v....

*

* *