Giày, dép, guốcPhần 43

Từ đầu, qua khăn mũ, áo quần và thắt lưng, ta đã đi dần tới chân.

Người Việt nam chân thường đi giày, dép, guốc đàn ông.

Của đàn ông thì "giày hết thảy là giày hở gót, mũi nhái, da láng hoặc da me" 2

Đàn bà,m "người phong lưu đi giày thêu, hoặc guốc sơn dầu, sơn đen; kẻ hà tiện đi dép một quai" 3

Những điều nhận xét trên của Phan Kế Bính tiên sinh thật đúng, nhưng về đàn ông còn có điều bỏ sót.

Đàn ông còn đi loại giày kinh, giống như hài của đàn bà, nhưng bản to hơn.

Loại giầy hở gót, mũi nhái, da láng hoặc da me, chính là giày Gia Định. Loại giày này chỉ được dùng bởi những người sang trọng hoặc trong những buổi đình đám, giỗ

tết; ngày thường, guốc được dùng thay giày. Những người làm ăn, chân lấm tay bùn, không đi giày mà cũng không đi guốc, họ đi chân đất.

Guốc đàn ông to bản hơn guốc đàn bà.

Giày, dép, guốc trên đây là những đồ dùng cổ truyền ta đi dưới chân. Từ khi tiếp xúc với Tây phương, những đồ dùng dưới chân này cũng đã thay đổi nhiều.

Trước hết, bây giờ đàn ông đi giày thường có đôi bí tất bằng vải hay bằng tơ.

Những người đau ốm cũng dùng bí tất để che kín bàn chân tránh gió máy.

Đàn ông ngày nay, ngoài đôi giày Gia Định, chỉ còn một số rất ít người sử dụng, người thành thị thường đi kiểu giày phương Tây kín gót, có cổ hoặc không có cổ, thắt giây hoặc không thắt giây. Loại giần ban, dùng cho những người sang trọng giàu có không có giây, người ta chỉ việc lồng chân vào, tự giày ôm lấy chân. Những người mặc nam phục thường lấy việc đi giày ban làm đẹp.

Giày Gia Định chỉ có màu đen. Màu trắng dùng cho người có tang. Hoạ hoằn mới có gnười đi giày Gia Định màu nâu.

Giày có cổ theo lối phương Tây rất nhiều màu; chính thì có ba màu đen, nâu và trắng, nhưng giữa ba màu này đã xen rất nhiều màu khác: màu nâu nhạt, màu nâu đỏ, màu xám xanh, màu tro... Ngoài ra giày cũng đóng theo nhiều kiểu: mũi nhọn, mũi hơi vuông, mũi tròn, .... Lại có loại giày vải.

Dép dùng để đi ở trong nhà, đây là nói những thị dân và những người sang trọng, vì 2 Phan Kế Bính – Việt nam Phong tục.

3 Phan Kế Bính. – Việt Nam Phong tục.

dân thường đi câm lãm. Dép cũng có nhiều kiểu, dép da, dép dừa hoặc dép cao su. Có cả loại dép đan bằng mây.

Cũng có người dùng dép da đi ra ngoài đường; có loại dép chỉ dùng ở trong nhà.

Dép đi ra ngoài đường, có quai đằng sau giữ lấy gót chân. Dép có thể có quai chéo hoặc quai ngang.

Guốc cũng chỉ dùng để đi trong nhà, tuy nhiên cũng có người dùng guốc đi ra ngoài đường. Guốc bằng gỗ, sơn quang dầu, sơn đen hoặc để mộc. Dân Thượng Du miền Bắc có loại guốc mộc đi không trơn, rất chắc. Mắt guốc, chỗ gót chân và chỗ đầu bàn chân, nơi các gót chân nối vào bàn chân, họ có khía những hình quả trám để giữ cho chân khỏi bị tuột.

Guốc có quai ngang, bằng da, bằng vải hoặc bằng cao su.

Mang guốc khi bước chân đi phát ra những tiếng “lốc cốc”.

Giày, guốc, dép của đàn bà có cầu kỳ hơn đàn ông.

Ngoài những lối giầy cổ truyền, hài, giày nhọn mũ, thị dân còn dùng loại giày của phụ nữ Tây Phương.

Hài thường đế bằng gỗ hoặc bằng da, bọc vải, mũi bằng vải thêu hình sặc sỡ, hoa lá, chim chóc, rồng phượng. Hình rồng xưa chỉ dành riêng cho nhà Vua, nhưng sau này, ai có tiềm muốn dùng hài ra sao cũng được. Mũi hài có thể tròn hoặc hơi nhọn.

Giày của đàn bà mũi nhọn cũng hở gót như giày đàn ông và thường bằng da, mũi láng đen.

Giày cũng như hài xưa kia gót phẳng, nhưng về sau theo Tây phương, các bà các cô đi giày cao gót, cả đến đôi hài, gót cũng cao hơn trước.

Dép của phụ nữ xưa phía mũi cong lên, thường cùng dùng với nón thúng quai thao.

Dép có một quai nhỏ lồng vào ngón chân trỏ và hai quai chéo để ràng hai bên chân.

Dép đóng bằng da. Dép cong chỉ dùng đi trong lúc hội hè đình đám hay tết nhất.

Ngày thường có loại dép khác, đầu mũi không cong, và cũng có ba quai như dép cong.

Đây là loại dép da trâu, bò, dùng cho những người chợ búa phải đi đường xa để khỏi rát chân.

Dép đàn bà ngày nay có nhiều kiểu giống dép Tây phương.

Trước đây có bán loại dép cao su, dùng cho đàn bà hay đàn ông đều được cả.

Ở trong nhà, các bác cô dùng loại guốc cao giống như guốc đàn ông; khi ra đường, loại guốc nhỏ bản, gót cao, sơn đẹp với hình vẽ trên mặt được sử dụng.

Chính ra phụ nữ Việt Nam mới đi guốc cao từ năm 1930 với phong trào “guốc Phi Mã”. Và cũng từ phong trào “guốc Phi Mã”, giày của phụ nữ Việt Nam mới bắt đầu cao gót lên.

Các bà các cô ít dùng bí tất, trừ trường hợp ăn vận y phục Tây Phương.

Dù sao, giày, dép, guốc của đàn ông cũng như của phụ nữ, thường chỉ thị dân và những người sang trọng mới dùng tới , còn đám dân quê, quần áo còn thiếu nói chi đến giày, dép, guốc.

Tại nhiều nhà miền quê, tối tối trước khi đi ngủ, người ta mới rửa chân đi và đôi guốc, còn cả ngày, trong mọi sinh hoạt, người ta đều đi chân không.

Ngày nay, một số ít người đã dùng những giày vải hoặc dép cao su trong khi làm lụng, nhưng một số vẫn đi chân đất. Phần vì thói quen mà cũng phần vì khó khăn.