Thiết lập hương hỏaPart 45

Người làm tộc trưởng, di sản sẽ chia theo tùy sự nhiều ít, lập thành chúc thư, riêng phần hương hỏa cứ theo lệ cũ là một phần hai mươi.

(Quang Thiệu năm thứ 2 - năm 1517)

Phải lấy một phần gia tài ra lập hương hỏa, thời tất phải có giấy má hoặc làm thành chứng thư trước mặt viên quản lý thư khế, hoặc làm thành giấy tờ

có lý trưởng thị thực hoặc không có lý trưởng thị thực. Sự lập hương hỏa ấy hoặc làm ngay vào chúc thư, hoặc làm giấy tờ riêng cũng được. người đã lập hương hỏa trong khi còn sống bao giờ cũng có thể bãi bỏ sự lập hương hỏa ấy đi.

Giấy tờ lập hương hỏa phải do những người sau này ký tên: người lập hương hỏa, vợ chính, con trai con gái đã thành niên, con dâu con rể cùng là cha mẹ, ông bà nội người ấy, nếu không có cha mẹ, ông bà thời do người chú bác, hoặc do người thân thuộc họ gần bên nội đã thành niên và có tư

cách tự trị. Trừ không có chữ ký của vợ chồng người lập hương hỏa thời không kể, còn không có chữ ký của một người khác cũng không phải là một duyên cớ làm cho giấy tờ lập hương hỏa vô hiệu.

Nếu vợ chồng người lập hương hỏa không biết ký tên hoặc không thể ký tên được thời phải biên sự ấy vào giấy lập hương hỏa, khi ấy thời giấy lập hương hỏa phải do hai người thân thuộc họ gần bên nội đã thành niên và có tư cách tự trị ký tên vào và phải có lý trưởng hay công chức nào tại hành chức vụ lý trưởng thị thực.

Sự lập hương hỏa trong chúc thư hay phân thư thời chỉ khi nào chúc thư

hay phân thư có giá trị, sự lập hương hỏa ấy mới có giá trị.

phàm bãi bỏ sự lập hương hỏa, thời cũng làm theo như cách khi lập hương hỏa, hay làm ra giấy tờ này có lý trưởng hay công chức thị thực.

Phàm người nào đã thành niên hay đã được quyền tự lập có tư cách tự trị

mà làm nghiệp chủ những tài sản gì sanh lợi thì được có thể lập hương hỏa.

Tuy nhiên sự hương hỏa đối với pháp luật chỉ có hiệu lực sau khi những người mà hương hỏa ấy đã lập ra để phụng thờ người mệnh một rồi.

Nếu lập hương hỏa mà không thiệt hại đến quyền lợi người chủ nợ của người lập hương hỏa thì mới lập được, không khi nào người mắc nợ đem một tài sản gì lập hương hỏa để người chủ nợ không tịch biên được trong khi mình còn sống hay sau khi mình mệnh một.

Trường hợp khác, khi người chồng mệnh một nếu có di sản để lại, người chính thất quả phụ có thể bỏ bớt quyền mình được hưởng dụng thu lợi về

di sản ấy mà lập hương hỏa cho chồng, nếu người chồng mệnh một mà không có con cháu và ông bà cha mẹ thời người chính thất quả phụ được tự

quyền lập hương hỏa, nếu người chồng mệnh một có ông bà cha mẹ thời người chính thất quả phụ phải hợp ý với các người ấy mà lập. người chính thất quả phụ lại được tự ý lấy của riêng mình mà lập hương hỏa cho chồng mệnh một.

Vợ chính hay vợ thứ, có con hay không có con đều có thể lấy tài sản riêng của mình mà lập hương hỏa cho cha mẹ đẻ mình đã mệnh một, sau khi người chồng đã thuận tình. nhưng tài sản lập hương hỏa không quá 1/5 tổng số

tài sản của người lập hương hỏa, dù số người thừa kế nhiều hay ít cũng vậy.

(Căn cứ theo Hoàng Việt Trung Kỳ hộ luật)

Từ các quan đại thần cùng các quan chức cho đến bách tính, về việc phụng sự hương hỏa, thì không cứ tuổi lớn nhỏ, phẩm trật cao thấp, phải theo lệ

thường, ủy cho người đích tử. nếu người đích tử chết trước thì lấy người cháu trưởng; nếu không có người cháu trưởng thì mới lấy người con thứ. nếu người vợ cả không có con trai thì mới chọn con nào hiền của vợ lẽ. nếu người con trưởng, cháu trưởng có phế tật hay là bất tiếu không thể giữ việc thờ

cúng được, thì phải trình quan sở tại để chọn người khác thay. nếu trái luật thì cho người con trưởng họ được cáo tỏ ở các nha môn để tâu lên, sẽ không vào tội bất tiếu bất mục, trái bỏ cả việc điều lễ.

(Hồng Thuận năm thứ ba)

Làm cha mẹ thì phải liệu tuổi già mà làm chúc thư. người trưởng họ liệu chia nhiều ít cho phải rồi làm giấy giao lại.

Nếu người cha làm trưởng họ lấy ruộng đất mấy nơi làm phần hương hỏa, đến lúc người con làm trưởng họ, thì lại đem những ruộng đất hương hỏa

của cha nhập vào cả phần các con, trích một phần hai làm hương hỏa. Cháu làm trưởng họ cũng thế. Nhưng ở trường hợp người nhiều mà ruộng ít thì phần hương hỏa và phần các con cháu, cho được tùy tiện mà chia, miễn là thuận tình cả.

(Quốc triều hình luật - Lê)

Người giữ hương hỏa có con trai thường thì dùng con trai trưởng, không có con trai thì dùng con gái trưởng.

(Quang Thiệu năm thứ hai)

Người con trai trưởng bất tiếu hay bị phế tật không thể giữ việc thờ cúng, thì cha mẹ đem phần hương hỏa giao cho thứ giữ, phải theo lệnh cha mẹ.

Nếu người con thứ không có con trai thì người con trưởng bị bất tiếu hay bị

phế tật lại có con trai, cháu trai thì phần hương hỏa trước giao lại cho con trai cháu trai của người con trưởng bất tiếu hay bị tàn phế.

(Quốc triều hình luật - Lê)