Kiêng khemPart 147

Mới đẻ xong, sản phụ phải chịu sự kiêng khem, tránh gió máy. Sản phụ thường nằm trong phòng kín, có lò than hồng ở chân giường hoặc trước buồng đẻ. Theo các cụ, lò than này để tránh gió độc, và cũng chính vì lò than này mà có từ “nằm bếp”. Ở

nhà quê, nhiều khi không có hoả lò, người ta nhóm than vào một chiếc nồi đất.

Tục đốt nồi than có lẽ tại xưa kia ở miền Bắc rét lạnh, rồi về sau có sự hiểu lầm nên ta cho rằng việc đốt nồi than để cản gió độc chăng?

Ngoài việc kiêng gió máy, mà ngày nay người ta vẫn kiêng, người sản phụ còn phải kiêng khem trong vấn đề ăn uống:

Tục ngữ ta có câu:

"Ăn miếng ngon, chồng con trả người

Nền đông y cho rằng người đàn bà mới sinh nở xong, các cơ quan trong người còn yếu, máu còn xấu, kh6ng thể ăn được những của độc dược, chỉ được ăn những thức ăn ta cho là lành, không thể có ảnh hưởng tại hại tới sức khoẻ của sản phụ. Thường thức ăn của các sản phụ chỉ là nước mắm chưng với gừng, và ở những gia đình sung túc thì ăn trứng chưng nước mắm nhưng chỉ ăn lòng đỏ, hoặc thịt thăn lợn làm ruốc bông hay thịt nạc kho mặn với gừng. Sản phụ dùng gừng vì dược tính của gừng làm cho nóng, khí huyết dễ lưu thông.

Ngày nay người t a cũng khiêng khem trong việc ăn uống nhưng người ta ăn nhiều thứ khác hơn, không phải chỉ ăn riêng mấy thứ kể trên.

Các sản phụ lại hay thoa mình bằng củ nghệ, vì củ nghệ có tính chất phục hồi sức khỏe. Củ nghệ ngấm vào da, làm cho lỗ chân lông mau kín, và như vậy tránh được gió máy.

Kiêng gió máy cho sản phụ, người ta lại phải kiêng cả gió máy cho trẻ sơ sinh nữa.

Chính vì vậy mà thường giường của các bà đẻ được quây kín.

Kiêng cho đứa nhỏ, người xưa còn kiêng cả những người “vía dữ” có thể làm cho đứa trẻ khóc không ai dỗ được, và khi những người này quở quang đứa trẻ có thể bị

đau yếu.

Nói về kiêng trong lúc người đàn bà đẻ, người xưa còn kiêng cho những người khác nữa như:

- Những người sắp đi lễ bái không vào phòng đàn bà đẻ sợ nhiễm ô uế.

- Các trẻ em đi học cũng kiêng tới phòng đàn bà để sợ học tối dạ.

Đó là những điều ngày nay chúng ta không đáng tin.

Săn sóc trẻ sơ sinh

Sinh được đứa trẻ là mừng, nhưng phải chăm nom săn sóc cho đứa trẻ, và công việc này cần sự cẩn thận chú ý từng li từng tí, vì đứa trẻ rất mảnh dẻ. Ta thường nói “nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa” để chỉ việc săn sóc trẻ sơ sinh, thật đúng vậy.

Như trên đã nói, phải kiêng gió máy cho trẻ nhỏ, lại phải tránh những tiếng động mạnh có thể kinh động tới đứa bé.

Trong những ngày đầu, người mẹ chưa có sữa, người ta phải nhờ người cho bú chực, những cũng phải kén người tốt sữa.

Một hai ngày sau, người mẹ bắt đầu có sữa, nếu sữa chậm có, người mẹ phải rửa vú

bằng nước lá mít và dùng lá này để thoa đầu vú. Nếu sữa có ít, người mẹ phải tẩm bổ

bằng cách ăn chân giò lợn nấu với thông thảo. Ngày nay, trong khi chờ sữa người ta dùng sữa bò cho trẻ ăn, nhiều bà mẹ giữ eo không cho con bú thì nuôi vú cho con hoặc nuôi con toàn bằng sữa bò.

Ðứa trẻ đẻ ra, nhiều đứa mũi hơi giẹp xuống, các cụ thường nhân khi nó ngủ nắn cho mũi nó cao lên, và các cụ cũng nắn chân nắn tay cho đứa trẻ được thoải mái dễ

chịu.

Khi nuôi con, người mẹ phải tránh ăn những đồ độc không phải cho riêng mình mà cho cả đứa con bú sữa mình.

Săn sóc nuôi nấng trẻ sơ sinh, người ta cũng chú ý tới những sự cúng lễ cho đứa trẻ

được khoẻ mạnh, hay ăn, chóng lớn.

Khi đứa trẻ đầy cữ, ta có tục cúng “đầy cữ”, con trai bảy ngày, con gái chín ngày –

để cúng 12 bà mụ đã nặn lên hình đứa trẻ. Ta tin rằng 12 bà mụ dã cùng hợp nhau tạo nên hình đứa trẻ, mỗi người nặn một vài bộ phận. Xưa cúng “đầy cữ”, đồ lễ phải được sửa soạn cho đủ 12 bà mụ, mỗi đồ lễ phải là con số 12: 12 đôi hài, 12 cỗ mũ, 12 bộ

quần áo, 12 trăm vàng, một diã có bày 12 trái cây, 12 chiếc bánh, 12 con ốc, 12 miếng trầu, .v.v....

Cùng với “cúng mụ” có lễ cúng Thổ công và gia tiên. Thường mỗi khi khen một đứa trẻ, người xưa hay nói “trộm mụ” là để tỏ lòng kính trọng các bà mụ và như vậy tin rằng đứa trẻ sẽ không bị vì tiếng khen mà gầy ốm đi.

Tục cúng “đầy cữ” ngày nay tuy chưa mất hẳn, nhưng cũng chỉ còn rất ít người theo đủ như xưa. Có cùng “đầy cữ”, người ta chỉ cúng với những đồ lễ thường như

trong các buổi cúng khác.

Qua một “cữ” rồi, người ta trông đợi đứa trẻ luôn luôn hay ăn chóng lớn, rồi đến khi đầy tháng lại có lễ cúng. Rồi khi đầy năm, có lễ “thôi nôi”, còn gọi là lễ “thí nhi”

để thử xem khuynh hướng của đứa trẻ. Trong lễ này người ta đặt trước mắt đứa trẻ các thứ đồ chơi, sách vở để cho đứa trẻ tự ý chọn. Qua sự chọn lựa của đứa trẻ, người ta đoán tương lai của nó sau này.

Cha mẹ nuôi con bằng trời bằng bể , bố mẹ trông từng ngày từng giờ săn sóc con cái, mong con ngày một lớn, tuy biết rằng con cái càng chóng lớn, cha mẹ càng chóng già.

Nuôi con, cha mẹ phải chịu biết bao điều lo lắng. Ðã đành rằng ” sinh tử hữu mệnh”, đứa trẻ có được làm người phải qua thời trứng nước. Dù có do “số mệnh”

chăng nữa, bố mẹ cũng không sao nhãng việc trong nom đứa trẻ, bảo vệ lấy đứa trẻ để

nó khỏi vì mình sơ khoáng mà yểu tử.

Trong thời kỳ trứng nước, đứa trẻ luôn luôn quặt quẹo, nào sốt mọc răng, sốt tập lẫy, nào trở trời, trái gió. Cha mẹ phần thì lo thuốc men, phần thì nuôi nấng để bảo vệ

đứa con.

Tất cả mọi sự cúng lễ, mọi phương thuật của người xưa theo cổ tục, chỉ cốt bảo vệ

đứa trẻ thoát khỏi sự khó nuôi, mau lớn, khoẻ mạnh.

Ngày nay, nhiều phương thuật tuy không còn được theo nữa, nhưng trong sự chăm nom nuôi nấng đứa trẻ, người ta theo phép vệ sinh, đồng thời người ta cũng không xao nhãng việc cúng lễ cần thiết, theo tinh thần mới.

*

* *

Đẻ con thì phải có nuôi con, có đẻ mà chẳng có nuôi thì khổ hơn là người không đẻ. Nuôi con, cha mẹ chịu trăm cay nghìn đắng, mong cho con được nên người. Tình

thương yêu của cha mẹ đối với con cái, thật không non cao bể rộng nào sánh bằng.

*

* *