* Gia TrưởngPart 98

Ở đây, tôi muốn nhấn mạnh đến người gia trưởng, như trên đã nói, người gia trưởng là người có thế lực hơn cả trong gia đình. Theo tục lệ xưa, uy quyền của gia trưởng thật tuyệt đối. Dưới đây là mấy quyền hạn chính của gia trưởng: a/ Có quyền sở hữu và quản lý tài sản của gia đình. Vợ con phải làm lụng cho gia đình chung, không ai được giữ lợi riêng.

b/ Có quyền sở hữu đối với vợ con và có thể bắt đi làm thuê hay đem bán đi được.

c/ Có quyền độc đoán về việc hôn nhân của con cái và cả quyền sinh sát nữa.

Với các quyền hạn chính trên, ta thấy quyền chuyên chế của gia trưởng không khác gì quyền chuyên chế của một quân vương trong một quốc gia.

Lẽ tất nhiên những quyền chuyên chế kia, ngày nay người gia trưởng không còn nữa, nhưng người gia trưởng vẫn là chủ trong gia đình, và mọi việc liên can tới gia đình, người gia trưởng phải chịu trách nhiệm. Vợ con, tuy không bó buộc, nhưng vẫn thường lấy ý kiến của người gia trưởng, mỗi khi làm một việc gì kể cả việc hôn nhân của các con. người gia trưởng, khi thấy con làm những điều không hợp với mình, không hợp với đạo đức, tuy không phạm luật pháp, thường có lời khuyến cáo, và lời khuyến cáo này trong những gia đình còn đầy đủ gia phong vẫn rất có hiệu lực.

Khi người gia trưởng chết đi thì các con trai, từ con trưởng trở xuống, nếu có vợ

con rồi, đối với tiểu gia đình của mình, đương nhiên trở nên gia trưởng (với quyền hạn của người cha lúc trước) đối với vợ con mình.

Người con trai trưởng, ngoài việc làm chủ gia đình riêng, còn phải thờ phụng cha mẹ, nghĩa là ngoài tư cách làm chủ nhà, lại còn tư cách làm trưởng chi họ gồm gia đình của mình và các gia đình của những em trai. Với tư cách này nếu trước đây người cha đẻ là trưởng nam, thì người này phải giữ việc thờ phụng tổ tiên, và đúng như lời ông P. Varet đã nói, đủ tư cách để cúng lễ trước từ đường. Song song với tư cách gia trưởng, còn tư cách tộc trưởng. Tộc trưởng giữ việc hương khói của họ. Tộc trưởng lại có quyền dự tất cả các hội nghị gia tộc của các chi họ, dàn hoà mọi việc phân tranh, khuyên bảo họ hàng trong việc hôn tang hoặc các việc khác có liên quan tới họ hàng.

Nếu người tộc trưởng tư cách không xứng đáng, hội đồng gia tộc có thể họp để bầu một người có đức độ, có tư cách làm tộc trưởng về phương diện pháp luật, còn về

phương diện tế tự, người tộc trưởng dù sao cũng vẫn được giữ điạ vị của mình, ngoại trừ những trường hợp điên rồ.

Ở miền Nam, tộc trưởng không theo nguyên tắc đích trưởng như ở miền Trung và miền Bắc. Ở đây tộc trưởng là người có đức độ và danh vọng hơn hết trong họ.

* Điạ vị phụ nữ

Chủ quyền gia đình ở trong tay người gia trưởng, và như trên đã trình bày, quyền hành của người gia trưởng rất rộng, do đó quyền hành của người đàn bà không có gì.

Nền luân lý phong kiến cổ truyền Á Đông trọng nam khinh nữ và bắt đàn bà phải tuỳ

thuộc đàn ông. Đàn bà phải giữ đạo tam tòng, khi còn nhỏ ở nhà phải vâng lời cha mẹ, lúc lấy chồng phải theo chồng và khi chồng chết phải theo con. Lại nữa, đàn ông có quyền bỏ vợ, đàn bà không có quyền bỏ chồng. Luật lệ đặt ra thất xuất để bó buộc người đàn bà, nghĩa là đặt ra bảy tội theo đó chồng có thể bỏ được vợ: 1/ Không con,

2/ Dâm dật,

3/ Không thờ cha mẹ chồng,

4/ Nhiều lời,

5/ Trộm cắp,

6/ Ghen tuông,

7/ Có ác tật.

Luật lệ tuy nhiên cũng vẫn tỏ ra bênh vực người phụ nữ. "Luật Việt Nam đặt người vợ ngang hàng với người chồng. Đó là một người bằng vai". (1) Luật Gia long đặt ra "tam bất khả xuất", nghiã là ba trường hợp người đàn ông không thể bỏ vợ được, trừ ra khi vợ có tội ngoại tình. Tam bất khả xuất là: 1/ Đàn bà đã từng chịu tang 3 năm ở nhà chồng, nghĩa là chịu qua một đại tang.

2/ Lúc lấy nhau vợ chồng nghèo, sau cùng làm nên giàu có.

3/ Nếu từ giã nhà chồng về nhà mình không còn nơi nương tựa.

Dù sao, quyền hạn của người đàn bà cũng không nhiều so với người chồng. Chồng có quyền dùng của cải của vợ xa phí đi, vợ không có quyền kiện, chỉ những ruộng đất của vợ là chồng không có quyền bán nếu vợ không thuận tình.

Chồng có quyền lấy năm thê bảy thiếp, nhưng thê thiếp lấy thêm này lại càng không có quyền hạn gì bên người chồng cũng như bên người vợ cả.

Người vợ cả, trong nhiều trưởng hợp đúng là người bằng vai của người chồng.

Theo tục lệ, mọi công việc trong nhà do người vợ điều khiển, và người vợ được gọi là người nội trợ, nghĩa là người vợ trợ giúp cho người chồng về các công việc trong nhà, và với công việc điều khiển từ con cái đến các hàng thê thiếp, kẻ ăn người làm, người vợ từ chức nội trợ được tôn làm "nội tướng" tức là vị tướng lãnh bên trong vậy.

Nếu người chồng qua đời trước, quyền hạn của người vợ càng rõ rệt hơn, nhưng quyền hạn phụ thuộc vào những điều bắt buộc mà người vợ không được phạm.

Luân lý Việt Nam xưa buộc người goá phụ ở vậy thờ chồng nuôi con, đi lấy chồng là thất tiết. Mặc sự đòi hỏi của tình cảm, mặc tuổi còn thanh xuân, người vợ phải thủ

tiết thờ chồng.

Theo đạo "tam tòng", điều thứ ba phu tử tòng tử, người quả phụ ở với con phải phụ

thuộc theo con, nhưng trên thực tại mọi quyền hành vẫn ở trong tay người mẹ, có điều, nhiều việc làm của người mẹ cũng phải có sự thuận tình của con, tỷ như người mẹ

muốn bán ruộng đất không phải là của hương hoả, trên văn tự bán phải có chữ ký của con trai mới có giá trị.

Người mẹ vẫn quản lý tài sản, trông nom con cái như lúc sinh thời người cha. Cả

đến việc tế tự cũng do người mẹ đảm nhiệm nếu người trưởng nam còn nhỏ tuổi. Xưa các cụ có đặt ra những bài văn khấn Nôm bằng thơ lục bát dễ đọc, dễ nhớ để các bà dùng trong việc tế tự, tuy nhiên trong lãnh vực này, khi khấn cúng các bà thường nhờ

một người anh em bên chồng lo thay.

Tất cả những quyền hành trên sẽ mặc nhiên bị truất nếu người goá phụ không chịu ở vậy lại bỏ con đi lấy chồng. Đi lấy chồng là mất hết quyền lợi liên quan đến nhà chồng cũ, cả đến sự quan hệ đối với con cái cũng kể như không còn nữa. Nếu con cái còn thơ ấu, quyền trông nom sẽ do chú bác hoặc người họ gần nhất với cha chúng trông nom.

"Người con gái xuất giá là bỏ gia đình mình mà vào gia đình chồng; người quả phụ

tái giá là bỏ gia đình chồng cũ mà vào gia đình chồng mới". (1) Người quả phụ tái giá, ở gia đình chồng mới sẽ có những quyền của người nội trợ

cũng như có bổn phận đối với chồng mới nếu là chính thất, còn nếu chỉ là thê thiếp thêm cặp, lẽ dĩ nhiên phải nhận lấy số phận dành cho thê thiếp.

Trong trường hợp, một gia đình không có con trai, con gái trưởng cũng có thể được giữ của hương hoả và thờ phụng cha mẹ tổ tiên như con trai trưởng. Tuy nhiên tục lệ

thường vẫn dành hương hoả cho người "ăn thừa tự" tức là người vào hàng cháu gọi người chủ gia đình bằng chú hoặc bằng bác, và người này có bổn phận thờ phụng tổ

tiên và lo mọi giỗ tết. Ta vẫn có câu vô nam dụng nữ, nhưng sự dụng nữ này trước đây chỉ có nghĩa là con gái cũng có hiếu thảo với cha mẹ như con trai và phụng dưỡng cha mẹ không kém gì con trai. Lúc cha mẹ chết đi, con gái cũng vẫn giỗ cha mẹ, nhưng của hương hoả vẫn phải dành cho người thừa tự và chính người này mới có bổn phận lo việc cúng giỗ. Sở dĩ có điều này là vì, nếu con gái cúng giỗ, thì chỉ được một đời con gái đó mà thôi, con người con gái này là ngoại tộc, chúng phải lo việc giỗ tết của họ nội chúng. Chính vì vậy mà nhiều người con gái tuy vẫn cúng gìỗ bố mẹ, nhưng vẫn gửi giỗ cho người ăn thừa tự.

Qua mấy giòng trên, chúng ta nhận thấy rằng người phụ nữ Việt Nam tuy được coi bằng vai với đàn ông trong gia đình, nhưng trên thực tế chỉ là một sự bằng vai tương đối. Dù sao. qua tục lệ ta cũng thấy rằng người đàn bà Việt Nam không đến nỗi bị quá miệt thị như phụ nữ ở nhiều nước khác.

Ngày nay, lẽ tất nhiên, phụ nữ quyền hành đã nhiều hơn ngày xưa, và sự "bằng vai"

của vợ đối với chồng mới thực sự là có, tuy trong vài lãnh vực, như về tế tự, phụ nữ

vẫn nhường sự hơn cho đàn ông. Phụ nữ ngày nay còn tham gia vào nhiều lãnh vực hoạt động xã hội nữa.

*

* *

Gia đình có vợ chồng con cái. Tất cả những người trong gia đình cùng quây quần sống theo một nếp sống chung. Cùng ở dưới một mái nhà, cùng làm lụng, cùng vui cùng buồn những nỗi vui buồn chung qua những biến cố hay dở xảy ra cho gia đình.

Tìm hiểu đời sống gia đình, chúng ta phải tìm hiểu tất cả những biến cố hay dở này:

- Xây nhà dựng cửa.

- Cưới xin.

- Sinh đẻ.

- Gầy dựng con cái.

- Đau ốm.

- Khao vọng.

- Tang ma

Mỗi biến cố đều liên quan chung tới gia đình, tuy phần nhiều đó chỉ là biến cố xảy ra cho một người. Xảy ra cho một người, nhưng ảnh hưởng tới cả gia đình vui cũng như buồn, và do đó mọi người trong gia đình đều phải tham dự vào những biến cố

này.