* Hát víPart 76

Hát Ví cũng là một lối hát đối trong những ngày hội. Hát Ví thường chỉ có một giọng, và trai gái lúc hát với nhau cũng dùng những câu hát đầy yêu đương tình tự.

Hát Ví không cần giọng đôi như hát Quan họ. Hát Ví có lối hát Vận và lối hát Đó.

- Hát Vận, tức là hát theo vần, hoặc dùng những câu ca dao có sẵn, hoặc có thể đặt ra mà hát:

"Bây giờ ta gặp mình đây,

Như cá gặp nước như mây gặp rồng.

Mây gặp rồng bắt phong bắt vũ,

Cá gặp nước con ngược con xuôi."

Câu hát của trai gái bao giờ cũng chỉ quanh quẩn ở chỗ yêu đương thương nhớ:

"Chiếc thuyền nho nhỏ, ngọn gió hiu hiu

Nay nước thủy triều, mai lại nước rươi.

Sông sâu sóng cả em ơi,

Chờ cho sóng lặng, buồm xuôi ta xuôi cùng

Trót đem nhau vào kiếp bềnh bồng

Xuống ghềnh, lên thác ta quyết một lòng cho ngoan.

Giang hồ khoan lại hò khoan. "

Trong những câu hát Ví, trai gái thường thử tài nhau, họ dùng những câu hát Đố để

đố lẫn nhau.

-Hát Đố, để đố về mọi điạ hạt, có khi là văn chương lịch sử, có khi là những điều thông thường. Họ đố nhau để biết tài mẫn tiệp của nhau, Một bên đố, bên kia tất nhiên phải trả lời.

Thí dụ câu đố:

"Cái gì nó bé nó cay,

Cái gì nó bé nó hay cửa quyền?"

Có câu đố, tất phải có câu trả lời

"Hạt tiêu nó bé, nó cay,

Đồng tiền nó bé, nó hay cửa quyền."

Những câu đố thường là những câu có sẵn, nhưng cũng có những cặp trai gái nhanh trí, hát nhiều, quen đặt những câu lục bát, họ tự đặt câu đó mới để bạn hát phải trả lời:

"Quả gì năm núi sáu khe?

Quả gì nứt nẻ như đe thợ rào?

Quả gì kẻ ước người ao

Quả gì lóng lánh như sao trên trời?

Quả gì đủ cả năm mùi,

Quả gì to lớn có người ngồi trong?

Quả gì thích chữ chạm rồng,

Quả gì cùi trắng, nước trong hỡi chàng?

Quả gì lăn lóc giữa đường cái đi,

Quả gì da nó xù xì

Chàng mà giải được thiếp thì theo không?

V à đây là bài giải câu đố trên

"Quả khế năm núi sáu khe,

Quả da nứt nẻ như đe thợ rào.

Quả mận kẻ ước ngùi ao.

Quả mai lóng lánh như sao trên trời.

Quả lê năn đủ năm mùi,

Quả động to lớn có người ngồi trong.

Quả chuông thích chữ chạm rồng,

Quả dừa cùi trắng nước trong đó nàng.

Quả thị da nó vàng vàng,

Bùa yêu lăn lóc giữa đàng cái đi.

Quả mít da nó xù xì,

Anh đà giải được nàng thì theo anh!."

Câu đố trên là một câu đố về thực vật, câu đố sau đây là một câu đố về điạ lý xen vào đôi chút lịch sử:

"Ở đâu năm của chàng ơi?

Sông nào sáu khúc nước chảy xuôi một giòng?

Sông nào bên đục bên trong?

Núi nào thắt cổ bồng mà có thánh sinh?

Đền nào thiêng nhất tỉnh Thanh?

Ở đâu lại có cái thành tiên xây?

Ở đâu có chín từng mây?

Ở đâu lắm nước, đâu nay nhiều vàng?

Chùa nào mà lại có hang?

Ở đâu lắm gỗ thời nàng biết không?

Ai mà xin lấy túi đồng?

Ở đâu lại có con sông Ngân Hà?

Nước nào dệt gấm thêu hoa?

Ai sinh ra cửa, ra nhà, nàng ơi?

Kià ai đi đá vá trời?

Kìa ai trị thủy cho đời yên vui?

Anh hỏi em trong bấy nhiêu lời

Xin em giảng rõ từng nơi, từng người."

Câu này cũng như câu trên, người đặt câu đố đã đặt sẵn câu trả lời.

"Thành Hà Nội năm cửa, chàng ơi!

Sông Lục Đầu sáu khúc, nước chảy xuôi một dòng.

Nước sông Thương bên đục bên trong

Núi đức Thánh Tản thắt lưng cổ bồng mà lại có thánh sinh Đền Sòng thiêng nhất tỉnh Thanh,

Ở trên tỉnh Lạng có thành Tiên xây.

Trên trời có chín từng mây,

Dưới sông lắm nước, núi hay lắm vàng.

Chùa Hương Tích mà lại ở hang,

Trên rừng lắm gỗ, thời chàng biết không?

Nước Tàu dệt gấm thêu hoa,

Ông Hữu Sào, sinh ra cửa ra nhà chàng ơi!

Bà Nữ Oa đội đá vá trời

Vua Đại trị thủy cho đời yên vui.

Anh hỏi em trong bấy nhiêu lời,

Em xin giảng rõ từng nơi anh tường."

Hai câu đố và hai câu giải trên được đan cử ra để trình bày cùng bạn đọc về lối hát Đố của hát Ví. Thực ra, những câu đố tương tự về mọi lãnh vực còn rất nhiều trong kho ca dao Việt Nam, qua các vùng từ Bắc vào Nam.

*

* *

Đi hội, được hát đối với nhau, đó là cái thú của nam, nữ thanh niên. Câu hát, lối hát