HÁT QUAN HOPhần 2 · trang 13–24

13Trang sách 13HÁT QUAN HO Một lối chơi xuân thú vị ở vùng Bắc-Ninh

15Trang sách 15Từ ngày mồng bốn tháng giêng, mùa quan họ ở khắp mọi làng vùng Bắc bắt đầu.

Trai gải tụ họp nhau để hát buổi đầu tiên ở hôi Chắp, rồi bọ lại lần lượt hẹn nhau đi khắp các hội ở mấy huyện Vỗ-giàng. Yên phong, Tiên-du (Bắc-Ninh) và Lục-ngạn, Việt-yên (Bắc-giang). Hát ở hội Chắp xong, họ đến hội Ó, mồng sảu ngày mồng năm hội Khả-lễ, mồng bầy bội Đông-cao... (1) Cứ như thế cho đến xuân mới là hết hội.

Liên năm ấy mới bắt đầu theo chị đi hát hội. Dạo trong năm, nàng năn nì mãi thắng bé em là Thu, nó mới chép cho bết những bài hát mới nó học được ở nhà ông sảu Vũ. Thuộc những bài hát (1) Mãy làng này thuộc huyện Vỡ-Giang.

16Trang sách 16rồi, Liên còn phải nhờ chị Mạnh bảo cho giọng hát. Cũng như các cô gái khác ở này, Liên biết hát ngay từ khi còn làng nhỏ, nhưng nàng chưa thuộc hết các giọng.

Năm ngoái nàng đã theo chị Mạnh đi chơi khắp các hôi mùa xuân, nhưng nàng chưa dám hát thử lần nào, tuy đã nhiều lần chị Manh bảo : Mày cử hát đi tao giắt.

Hát quan họ hao giờ cũng phải hát giong đôi, nên chị Mạnh có thể hát để Liên theo Cùng vào đấy cho đỡ ngượng, và giọng cao của Mạnh có thể che lấp các chỗ sai hỏng của em đi. Những Liên vẫn không dám hát. Không phải là Liên không biết, câu hay, nhưng vì Liền vẫn thèn then nên mỗi lần cất giọng lên mó lại lạc, và thấy chúng bạn rỡn cười nàng lại đỏ mặt lên rôi ngừng hát.

Năm nay Liên đã bạo hơn, nàng chẳng còn rụt rè như năm trước. Vả lại các giọng Sổng, Vặt và Bỉ (1) nàng thuộc thạo lắm rồi. Nàng phải hát hội cho trai thiên (1) Ba giọng để bát: Mới vào đao giọng hát Sổng, rồi gắn bó bằng hát Vặt, sau cùng từ biệt bằng hát Đỉ.

17Trang sách 17ha biết tay, chứ con gái làng Xuân-Ái (1) có bao giờ chịu kém ai. Ngay từ khi sắp Tết, chị Mạnh đã họp bạn để đợi chờ Xuân.

Bọn bát năm ngoái với Mạnh có, mấy cô đã lấy chồng, thi năm nay em gái các cô dsẽ thay chân.

Bọn quan họ của Mạnh, cũng như các bọn khác, chỉ có năm người, Manh đứng đầu cả được gọi là chị Hai, Loan là chị Ba Sinh là chi Tư, Lành là chị Năm, còn Liên mới 15 tuổi bé bỏng gọi là chị Sáu. Quan họ không có chị Cả bay anh Cả như hát vi. Nếu bọn nào đóng quá năm người thì có thêm chi Bốn hoặc anh Bốn nữa.

Các cô trong bọn Liên đều xinh đẹp cả nên đi hội nào cũng có bao nhiêu là trai thiên bạ tranh nhau mời, khiến cho các bọn khác phải ghen tị tức mình.

Hôm mềng bốn vừa rồi, ở bội Chắp, trai làng Hòa-Đình cứ nắn nì đưa giầu mời bọn nàng hát, nhưng họ, chỗi từ. Họ không thích hảt với trai Hòa-Đình, vì các cậu hay cả then, giọng hát không ngân không vút. Bọn bọ cứ đợi trai Thị-Cầu, #(l) Một làng ở huyện Vỡ-Giàng, con gải hát giỏi cố tiếng.

18Trang sách 18(1) là bọn mới kết bạn với hó từ ngày 20 tháng giêng năm trước ở hội chùa Điều (Thị-Cầu).

Tục quan họ thật có nhiều cái lạ lùng.

Đi hát với nhau, họ phục tài nhau, họ mến lượng nhau, họ kết bạn với nhau, nghĩa là họ giao nguyền để hát với nhau mãi mãi, hết xuân này sang xuân khác, dù bọa khác đã có nhiều người thành gia thất. một truyệu Kết hạn với nhau tựa như cưới xin trong làng quan bọ, chỉ khác một điều là không phải lấy nhau. Một bọn trai muốn kết bạn với bọn gái, phải nhân ngày hội ở làng bạn gải mang đồ lễ đến đinh lễ thần và ra mắt quan-viên trong làng. Buổi lễ thần đó có đốt pháo có ăn uống như một ngày cưới. Như thể là phu huynh ở làng bọn quan họ gái đã công nhận cho bọn trai kết bạn với con em làng minh. Bấy giờ lại đến lượt bọn quan họ gái phải đến yết thần ở làng bọn con trai. Cũng lại đốt phảo và lại mời nhau chè chén, trước khi hát.

Nghe chị Mạnh kề chuyện kết bạn với

19Trang sách 19trai Thị-Cầu, Liên thích lắm. Liên cũng muốn được hát thờ thần ở giữa đình, như bon con gái Thanh-Sơn bát ở đinh làng Liên năm trước. • Noay từ hôm hội Chắp, Liên đã đề ý đến anh Sáu Bích ở bọn con trai. Liên nhớ mãi câu hát đầu tiên của Bích hát cùng vởi một người trong bọn :

Ngồi tựa vườn đào, Thấy người thục nữ ra vào lòng những vấn vương Gió lạnh đêm trưởng Nửa chăn để đó, nửa giường để đó chờ ai So chữ sắc tài.

Yêu nhau chở để cho người giăng gió hởi hoa.

Khấn nguyện trăng già nees To hồng kết lại một nhà dầm ấm yên vui Lần ấy Liên nhất định đòi bát lại với IDI Mạnh, một câu giọng Vặt, theo đúng giọng ID của bọn con trai:

Ngồi tựa vườn đào Thấy người tri kỷ ra vào em những ngắn ngơ

20Trang sách 20Tháng đợi năm chờ -id] Nỗi niềm tâm sự bây giờ biết ngỏ cùng Hát xong câu bát, lòng Liên thấy hơi xòn, xao rong động, Liên không hiều vi sao lòng minh lại bối tối. Chắc là lại lần đầu tiên nàng bát đáp một bọn trai, nên thạn.

Liên tự dõi minh, vì nàng mến anh Sáu Bích quá.

Hội Chắp bô miấy bao nhiêu là đám hát !

Họ tụm nhao ở trước cửa chùa, ở bờ ruộng, ở trên đề. Trai che ô, gái che nón, đề lúc hát giọng khỏi văng theo gió, đỡ mệt.

Bọn Liên bát với bọn Bích đến tối mịt màio đưa nhani về. Bọn con trai tiến bạn gái đến tận làng, vừa đi vừa hát rất vui vẻ. Đến làng Xuân Ai, bọn Bích. đã toan quay về, thì trai làng này nhất định xin «liễn anh» ở lại hát một canh khai mời Xoân. • Trải "THị-Cầu cố xin phép « liền anh "' và « liên chị " Xuân-Ái ra về, nhưng họ đố giữ. Thế là ho làm cổ, mời bọn trai Đậy, ĂB, rời hát, cho, đếp sáng, túc bọn

21Trang sách 21này ra về buổi sảng. bọn gái lại căn dặn bọn trai là chiều sẽ gặp nhau ở hội 0.

Cứ như thể « liền anh " và " liền chị "

đưa nhau đi khắp các hội tháng giêng và cũng cứ lần lượt hết "liền chị> mời "liền anh» lại đến lượt « liền anh » thết " liền chị ».

Sang tháng hai bội đã thưa thưa, bai ba hôm mới lại có một làng mở bội.

Hội làng Diêm-xá buyện Võ-giàng mở từ mười ba cho đến mười bây tháng hai.

Cũng như ở các làng khác, trai gái quan họ lại rủ nhau đến chơi xuân đề hát cầu vui. Nhất niên nhất lệ tội gi bỏ sót một hội nào.

Làng Diêm-Xá năm nay treo giải bát quan bọ cho bạn gải thi tài. Lãng Diêm- Xã gần làng Xuân-ái, nên con gái làng này đến giữ giải.

Muốn vào bát giải, trai gái quan họ phải biết năm giợng trên. Năm giọng ấy có năm cái ngộ nghĩnh rất khó hát: Tinh tang, Đường bạn, Hừ la, Xuống sông, Lên núi.

Trước khi thi tài nhau những giọng lạ,

22Trang sách 22trai gái phải hát cho ban giám khảo nghe cả năm giọng trên đó. , Hội ở làng Diêm-Xá, tất nhiên trai làng mày phải vào phá giải trước nhất.

Lúc hát thi, hai bọn ngồi ở hai bên trường kỷ, ở giữa là một cái bàn. Trên mặt bàn, ngoài những giải thưởng như chè, pháo, khăn hông, có bày úp về phía con trai sáu chiếc chén và phía con gái mười chiếc, Người cầm trịch đứng đầu ban giám khảo ngồi ở giữa làm trọng tài. Người cầm trịch phải là một người bát giỏi, thuộc đủ các giọng để có thể hát lại những câu của bên nào hát trước mà bên kia không theo được. Mỗi lần bên nào thua, viên giám khảo nhắc đi một chiếc chén. Bên nào hết chén trước thị loại.

Bọn giữ giải năm ấy tức là chị em Mạnh và Liên. Sau khi hát dạo các giọng trên rồi, bọn này nhường cho bọn trai hát trước không cân phải đợi rút thăm.

Sau một giờ cả bọn trai chẳng còn chiếc chén nào mà bên con gái hãy con chin chiếc. Trước khi bọn trai thua đi xa hẳn hát Đọn gái đuồi một câu :

23Trang sách 23Làm trai giọng hát cho nền bẻ tn Đề đi giữ giải tháng giềng mới hào.

Bọn Mạnh giữ giải từ mươi ba đến răm, chắng trai làng nào giảm vào hát đối. Mãi đến chiều hôm rằm bọn Sáu Bich ở Thị-Cầu mái tơi. Đôi bên kết bọn gặp nhau; họ kéo dài cuộc bát cho đến ngày mười sáu. Ban giám khảo làng Diên-Xá phục lài hai bên định chia đôi giải thưởng thì bọn con trai xia nhường. Bọn con gái nhận giải. Liên mỉm cười nhìn Sáu Bích mà nói :

- Anh Sáu mới tập hát mà cũng theo nỗi & liền anh " luôn một ngày nhỉ.

Bích đỏ mặt đáp: Chị Sáu cứ riễu tôi thế Tôi theo được là vì « liền chị» không trổ hết lài hay đấy.

Một bánh pháo đốt mừng hai bên quan họ. Hai bên quan họ giắt nhau vào lễ thần, lĩnh giải. Trước khi từ biệt, chị Sáu Liên níu anh Sáu Bích lại hát :

Yêu nhau chẳng lấy được nhau Mài dao đánh kéo cạo đầu đi tu

24Trang sách 24Anh Sáu-Bích đáp lại: • Ở đây gần miếu xa chùa Chẳng yêu anh lấy đạo bùa cho yêu •Tháng chín năm ấy, trong làng quan họ sôn sao : anh Sáu Bích ở Thị-Cầu lấy chị Sáu Liên làng Xuân-Ái.

Trong ngày cưới họ lại hát suốt đêm.

Có một câu hát giọng ngâm thơ làm cho cặp Bích Liên đều thẹn :

Biết ai chẳng biết hỏi tri âm Văn vít con tơ vấn ruột tằm...

Khắc khoải sầu tuôn lòng tựa bể Bôi hội đã nhớ tháng như năm Chăn loan bên đắp bền chờ đợi Chiếu nguyệt nửa nằm nửa viếng thăm Một bức tình thư đưa nhạn gửi Thấu tinh chăng hỡi bạn đồng tâm