Kết luậnPhần 16

Chúng tôi xin tạm ngưng ở đây về những hội hè kỷ niệm liên quan tới các nhân vật lịch sử. Chúng tôi hiểu còn rất nhiều thiếu sót, nhưng sự

biết nông cạn của chúng tôi có sao chúng tôi viết vậy, và chúng tôi rất mong sự bổ khuyết của bạn đọc. Đọc qua mấy chục trang trên, điểm thắc mắc đầu tiên của các bạn có lẽ là thấy thiếu những ngày kỷ niệm về các vị Bố Cái Đại Vương, Lê Thái Tổ. Chúng tôi đã nhớ tới và chúng tôi cũng có chút ít tài liệu về các vị cũng như về nhiều vị anh hùng khác của dân tộc. Bà Triệu, Lý Thường Kiệt... Nhưng những tài liệu của chúng tôi không đủ rõ ràng, và chúng tôi cũng không có dịp đến tận nơi có đền thờ

các vị này để tìm hiểu, nên chúng tôi nghĩ thà không nói đến còn hơn là nói đến một cách mập mờ.

Tất cả những hội hè chúng tôi đã nêu lên ở chương này đều liên quan tới các vĩ nhân lịch sử, và các vị này thật xứng đáng sự tôn thờ của hậu thế, tuy nhiều vị đã xuất thân nơi áo vải như vua Quang Trung, vua Đinh Tiên Hoàng, ông Phạm Ngũ Lão, Tả quân Lê Văn Duyệt v.v...

Dù ở nơi áo vải, dù từ một kẻ chăn trâu như vua Đinh, dù chỉ là một người dân quê đan rổ như Phạm Ngũ Lão v.v... các vị trên đã vì dân vì nước hoặc đánh đuổi xâm lăng, hoặc định an xứ sở, hoặc có những công trạng ích quốc lợi dân. Các vị đã quên thân mình, đem tài đức lo nghĩa công mới được đời đời tưởng niệm khói hương phụng thờ.

Người có công, dân nước không bao giờ quên, cũng như những kẻ có tội với quốc gia dân tộc, bán nước cầu vinh, thì muôn đời vẫn chịu bia miệng?