Thân thế Nguyễn Thái HọcPhần 18

Nhân nhắc tới hội làng Thổ Tang, quê hương Nguyễn Thái Học, chúng tôi xin phép được trình bày thêm sau đây để bạn đọc tham khảo. Tài liệu của ông Nguyễn Duy Phương.

Danh nhân làng Thổ Tang có ông Nguyễn Thái Học, lãnh tụ Việt Nam Quốc Dân Đảng, vị anh hùng cách mạng của dân tộc Việt Nam đã phất cờ khởi nghĩa Yên Bái. Nhưng cuộc khởi nghĩa đã thất hại, Nguyễn Thái Học đã lên đoạn đầu đài với phong cách hiên ngang của một nhà cách mạng quả cảm và ái quốc.

Lãnh tụ Nguyền Thái Học sinh trưởng trong một gia đình thanh bạch, sống về nghề nông. Bà cụ thân sinh ra ông Học chuyên nghề canh cửi, nuôi tằm dệt tơ.

Sống trong một xã hội bị đàn áp, bóc lột, ông Nguyễn Thái Học đã sớm ý thức được cái nhục của một con dân mất nước. Ngay từ hồi còn học tiểu học tại trường làng, ông Nguyễn Thái Học đã nuôi chí hướng giải phóng dân tộc. Thường thường ngoài giờ học, ông hay trò chuyện với các bạn đồng niên, và luôn luôn nhắc nhở cho bạn bè nhớ rằng mình có đất nước mà dân mình không có chủ quyền, dân mình phái ăn cơm thừa canh cặn của thằng Tây. Vậy thì mình phải làm gì để lấy lại chủ quyền cho dân mình được tự do, nước mình được độc lập.

Cái ý chí giải phóng dân tộc đó đã đưa ông Nguyễn Thái Học trở thành lãnh tụ Việt Nam Quốc Dân Đảng và là một trong những vị anh hùng cách mạng của dân tộc Việt Nam. Tuy lãnh tụ Nguyễn Thái Học thất bại trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, nhưng tên tuổi ông đã đi vào lịch sử, sự

hy sinh của ông đã là một tấm gương sáng cho nhân dân Việt Nam...

Nhưng nếu chỉ nói đến sự hy sinh của nhà lãnh tụ Nguyễn Thái Học cho dân tộc thiết tưởng cũng chưa đủ vì ông Học còn hai người em nữa cũng đã hy sinh cho đất nước[1].

NGUYỄN THÁI LÂM là người em kế ông Học. Anh Lâm rất thông minh, nhưng sau khi học hết chương trình Tiểu Học, anh ở nhà học lấy chứ không chịu ra Hà Nội học nữa.

Mang nặng mối thù ruột thịt, anh Lâm đã nhất định không chịu cộng tác với chính quyền dù hồi đó họ đưa quyền lợi và địa vị ra ve vãn khi anh đã trưởng thành.

Để giúp đỡ mẹ già, anh Lâm đã tự nghiên cứu học hỏi qua sách vở để có một nghề tự do. Năm 1939, anh Lâm mở một tiệm ảnh ngay tại phố phủ

Vĩnh Tường và lấy tên là tiệm Phục Hưng. Hồi đó, những viên tri phủ

đến nhận chức tại phủ Vĩnh Tường đều vào chào cụ bà thân sinh ra ông Học và thường lui tới thăm hiệu ảnh của anh Lâm.

Có một lần, một viên Tri phủ đến thăm anh Lâm, hỏi:

- Thế nào phát tài chưa ông Lâm?

- Dạ! Nhì nhằng. Ông tính làm sao mà tiệm tôi phát đạt được khi dân mình còn bị sưu cao thuế nặng, tiền đâu mà họ đi chụp ảnh, ăn còn chưa đủ nói gì đến chuyện chụp ảnh chơi.

Viên tri phủ biết anh Lâm chửi xéo mình, ông ta nói sang chuyện khác.

Và cũng từ đó ông ta ít tới thăm tiệm ảnh Phục Hưng, mãi tới trước khi đi nơi khác, ông ta mới tới chào anh Lâm.

Thế rồi đến thời kỳ Việt Minh khởi nghĩa năm 1945, Trần Huy Liệu đã đại diện ông Hồ về thăm, biếu quà cụ bà thân sinh ra ông Học và đàm đạo với anh Lâm với mục đích mời anh ra cộng tác.

Năm 1949, Pháp cho toán quân đầu tiên đặt gót giày đinh lên quê hương nhà cách mạng Nguyền Thái Học. Hôm đó vào một buổi sáng mùa hè,

từng loạt đại bác Pháp bắn xối xả vào làng Thổ Tang, nhiều đám cháy bốc lên. Tuy vậy quân Pháp cũng thừa hiểu Thổ Tang là một làng Việt Nam Quốc Dân Đảng, họ rải truyền đơn, chiêu dụ dân chúng chứ không khủng bố, phá phách.

Một tên quan ba người Pháp có thông ngôn đi theo và một số lính Partisan[2] đã vào căn nhà của lãnh tụ Nguyễn Thái Học. Lúc đó chỉ còn một mình anh Lâm ở nhà.

Khi viên sĩ quan người Pháp vào, anh Lâm vẫn thản nhiên đứng đọc sách bên cạnh đống rơm đang cháy. Cái lệnh đầu tiên của viên sĩ quan người Pháp là bảo đám lính Partisan dội nước vào đống rơm đang cháy để khỏi cháy lên căn nhà.

Lúc đó anh Lâm mới ngửng đầu lên, cảm ơn viên sĩ quan Pháp. Rồi anh bảo mấy người lính Partisan:

- Cảm ơn các anh! Các anh hãy thương đồng bào mà chữa những căn nhà đang cháy kia kìa, còn cái đống rơm nhà tôi có đáng gì đâu.

Viên sĩ quan người Pháp nghe viên thông ngôn dịch lại và lại gần xin lỗi anh Lâm và vụ pháo kích vừa qua, đồng thời thuyết phục anh Lâm, nào là người Pháp ngày nay khác quân Pháp năm 1928. Bây giờ người Pháp sang đây là để giúp Hoàng Đế Bảo Đại. Và cuối cùng y muốn anh Lâm cộng tác với cơ quan hành chính địa phương. Anh Lâm cười trả lời:

- Theo ý tôi thì quân đội Pháp ở Việt Nam ngày nay và cách đây gần 20

năm cũng chẳng có gì khác. Các ông sang đây có mục đích của các ông, và tôi cũng có ý tưởng riêng của tôi, cái chết của anh tôi không cho phép tôi cộng tác với các ông được (Câu chuyện này do một anh Partisan cùng đi với viên sĩ quan Pháp thuật lại).

Viên sĩ quan người Pháp biết rằng không thể lung lạc nổi anh Lâm nên hắn vui vẻ chào rồi ra khỏi nhà. Nhưng liền đó hắn ra hiệu cho tay sai núp một chỗ kín, bắn lén.

Anh Lâm gục ngã trên vũng máu, và khi quân Pháp rút khỏi làng, thân nhân anh mới hay hung tin đó.

Thế là người em thứ hai của ông Nguyễn Thái Học cũng đã chết vì bàn tay thực dân Pháp.[3]

Anh Nguyễn Thái Lâm chết để lại mẹ già, một đứa con trai khoảng 7

tuổi, Nguyễn Thái Tuấn và người vợ cùng làng.

Gương thương dân của cụ bà thân sinh ra lãnh tụ Nguyễn Thái Học Năm 1949, quân đội Pháp mở rộng mặt trận đồng bằng Bắc Việt và thiết lập chính quyền Bảo Đại tại các địa phương.

Làng Thổ Tang từ xưa vẫn là phủ lỵ Vĩnh Tường, nay lại được chọn làm quận lỵ Vĩnh Tường và một viên quận trưởng được bổ nhiệm.

Trong số các Quận Trưởng Vĩnh Tường, có một ông có một chút kinh nghiệm chính trị, thường lui tới vấn an cụ bà thân sinh ra Nguyễn Thái Học. Lúc này cụ sống với người con dâu và đứa cháu độc nhất tức vợ

con anh Lâm.

Trong một cuộc tảo thanh làng bên cạnh, làng Sơn Tang, viên Quận Trưởng cho càn luôn một số trâu, bò về quận. Việc này là một việc thường xuyên của những cuộc táo thanh tại những vùng chưa lập Hội tề.

Thường thường số trâu bò này họ đem bán hoặc mổ thịt rất phí phạm trong khi đó nông dân không có trâu bò làm ruộng.

Nhân dịp này, viên Quận Trưởng đem biếu cụ mẹ ông Học một con trâu khỏe lớn. Bà cụ bảo lính của Quận Trưởng dắt trâu ra Quận với cụ. Anh này kêu nài xin cụ nhận cho không về anh bị ông quận trách mắng. Bà cụ

bảo:

- Thôi, anh cứ về đi!

Rồi bà Cụ tự dắt con trâu ra Quận. Cụ cẩn thận buộc nó vào một gốc cây ở sân rồi vào thẳng Quận đường gặp Quận Trưởng. Ông này thấy cụ thì

hí hửng đón mời cụ ngồi, cụ không ngồi và nói:

- Tôi cảm ơn ông Quận đã ban cho trâu, nhưng trâu này là trâu của người ta, tôi đâu nỡ lấy của họ. Nếu ông Quận trưởng thật có lòng tốt với tôi, tôi chỉ xin ông một điều.

- Dạ, thưa cụ muốn chi cũng được.

- Tôi phiền ông Quận Trưởng cho trả lại tất cả số trâu bò mà ngày hôm qua lính họ đã bắt ở làng Sơn Tang, vì mất trâu bò cày thì dân chết đói mất.

Viên Quận trưởng đỏ mặt vì ngượng, nhưng sau cùng ông đành chấp nhận yêu sách trên. Sáng ngày hôm sau chính bà cụ đã cùng lính sang làng Sơn Tang trao trả trâu bò cho dân làng. Dân làng Sơn Tang đã mừng chảy ra nước mắt khi được nhận lại những con vật đã mất. Họ xúm lại chung quanh cụ cảm ơn rối rít. Cụ rơm rớm nước mắt nói:

- Tôi rất đau lòng xót ruột khi thấy bà con khổ sở.

[1] Ông Nguyễn Duy Phương không nhắc tới ông Nguyễn Văn Nho cũng là em ông Học và cũng chết dưới bàn tay người Pháp.

[2] Hồi đó người ta dùng hai chữ Thân binh để chỉ loại lính này. T.A

[3] Có lẽ ông Phương muốn nói người em thứ nhất của ông Nguyễn Thái Học là Nguyễn Văn Nho. T.A