Lễ Ôk Ôm Bok – Ngày hội lớn của đồng bào KhơmePartie 33

Cuối cùng vào dịp trăng tròn tháng Kadâk (tức 15-10 âm lịch), đồng bào Khơme mừng lễ ''chào mặt trăng'' (sampeăk preăh khe) mà dân gian vẫn gọi là Ôk ôm Bok (nuốt cốm). Trong lễ này, vào đêm trăng tròn, các gia đình Khơme đều tập trung trước sân chờ trăng lên. Sau khi cúng bái người ta đút một nắm cốm, một trái chuối vào miệng các trẻ nhỏ vừa vuốt lưng vừa hỏi chúng năm nay muốn được gì? Căn cứ vào những câu trả lời của những đứa bé để đoán biết năm nay mùa màng có thịnh đạt không.

Lễ Ôk Ôm Bok – Ngày hội lớn của đồng bào Khơme Hàng năm, cứ vào ngày 15 tháng 10 âm lịch (tức là ngày 16 tháng 10

theo lịch Khơme); ở tất cả các địa phương có bà con Khơme làm ăn, sinh sống, đều tổ chức lễ Ôk Ôm Bok (lễ đút cốm dẹp) - còn gọi là lễ Bon-sâm peak preah (lễ cúng trăng).

Có thể hiểu ngày lễ Ôk Ôm Bok (hay lễ Bon-sâm peak preak) như một ngày lễ mừng sản xuất trong năm qua và mở đầu cho sản xuất năm tới.

Vì theo các nhà thiên văn học Khơme, thì ngày 15 tháng 10 âm lịch là ngày kết thúc một chu kỳ của mặt trăng xoay quanh trái đất; đồng thời cũng là ngày mặt trăng bắt đầu chuyển sang một chu kỳ mới.

Vào thời điểm này, bà con Khơme thu hoạch hoa màu các loại, trong đó có lúa nếp (được thu hoạch sớm nhất). Trong ngày lễ, cốm dẹp (được làm từ lúa nếp) là đồ cúng quan trọng hàng đầu, nhất thiết phải có, bên cạnh một số đồ cúng khác như khoai mì, khoai lang v.v... Trước ngày lễ, ở từng hộ gia đình râm ran tiếng chày giã cốm cúng trăng, không khí nhộn nhịp, đầm ấm. Những chàng trai, cô gái vừa giã cốm vừa hát đối đáp rất vui.

Lễ cúng trăng bao giờ cũng được tổ chức vào ban đêm. Sau buổi lễ, người nhiều tuổi nhất trong gia đình gọi các em nhỏ lại ngồi gần mình, chắp tay hướng về mặt trăng, rồi lấy cốm dẹp và các đồ cúng khác - mỗi

thứ một ít - đút vào miệng từng em (do đó có tên: Lễ đút cốm dẹp), và lấy tay đấm nhẹ vào lưng các em, hỏi các em muốn gì? Những câu trả lời của các em sẽ gieo niềm tin cho người lớn suốt chu kỳ mặt trăng xoay quanh trái đất năm tiếp theo.

Bà con tộc Khơme miền Tây Nam Bộ nói chung, ở Hậu Giang (Cần Thơ

- Sóc Trăng) nói riêng, vốn là những người chân lấm tay bùn, lấy sản xuất nông nghiệp làm nguồn lợi chủ yếu. ''Lễ đút cốm dẹp'' là biểu hiện sinh động của quan niệm dĩ nông vi bản ấy. Đồng thời, lễ này còn cho thấy một truyền thống đẹp của bà con tộc Khơme biết ơn vầng trăng được coi như vị thần phù hộ cho sản xuất tốt tươi.

Lễ Ôk Ôm Bok được tổ chức vào thời điểm mùa màng đã được thu hoạch, cũng là ngày rỗi rãi nhất trong năm. Do vậy, bà con vui chơi rất thoải mái. Trò chơi tiêu biểu, phù hợp với miệt đất lắm sông, nhiều nước này là đua ghe Ngo, (loại ghe mũi cong).

Ghe Ngo bao giờ cũng được làm bằng thân một cây gỗ to, đục ở giữa làm chỗ ngồi cho các tay đua. Có ghe Ngo sức chứa tới trên 50 người đua, chiều dài hàng 30-40 mét hoặc hơn nữa. Đầu ghe có hình rồng, rắn.

Hai bên thân ghe vẽ những hình kỷ hà nhiều màu sắc.

Ở Sóc Trăng trước kia, Hội đua ghe Ngo thường được tổ chức trên sông Nhu Gia (thuộc huyện Mỹ Xuyên), nhưng gần đây đã chuyển địa điểm về Sông Trăng (thị xã Sóc Trăng). Suốt bốn năm cây số có ghe đua, người xem đông nghẹt nhiều nơi không còn chỗ chen chân.

Không khí ngày hội đua ghe Ngo thật là nhộn nhịp, hào hứng. Tiếng chiêng rền vang, tiếng còi của người chỉ huy các ghe đua lanh lảnh lẫn với tiếng hò reo náo động của người xem.

Ở đồng bằng sông Cửu Long, đội ghe Ngo thường được nhiều người nhắc tới nhất là đội chùa Tam Sóc (huyện Mỹ Tú, Hậu Giang) đã từng đoạt giải vô địch trong cuộc đua tài giữa các đội ghe Ngo cả 3 nước Đông Dương mới được tổ chức tại Phnôm Pênh gần đây.

Rõ ràng, lễ Ôk Ôm Bok và đua ghe Ngo là một ngày hội truyền thống lớn của đồng bào dân tộc Khơme đồng bằng sông Cửu Long. Ai đã một lần dự cũng đều muốn xem lại ở mùa hội năm sau.