CHƯƠNG I · VIIPartie 7

Đáp đứng chờ Khoan ở cổng xóm, nơi đi vào nhà ông đồ. Đáp vốn xưa nay vẫn quý trọng Khoan vì sức học, lại mến Khoan vì nết. Khoan cũng thân-mật với Đáp hơn với mọi người trong lớp. Có truyện gì Khoan đều nói với Đáp cũng như Đáp không bao giờ dấu Khoan điều gì dù là truyện riêng của mình.

Đáp mong-manh được tin Thúc nhờ người mai-mối tới nhà ông đồ Ngư

để xin hỏi Tiệp, và ông đồ Ngư hình như chưa trả lời dứt-khoát. Đáp hiểu Khoan đối với Tiệp có tình ý nhiều lắm, và đã đôi lần Khoan thú thật với Đáp mong sau này chàng được làm bạn trăm năm với Tiệp. Khoan chỉ buồn nhà mình hơi nghèo nên chưa dám ngỏ ý của mình với cha mẹ. Việc cưới xin tốn kém, hơn nữa tuy Tiệp không giàu nhưng cũng phong lưu, e Tiệp sẽ

không chịu đựng nổi sự làm dâu nhà mình nghèo ?

Đáp bảo Khoan : « Giá thú bất luận tài », việc hôn-nhân đâu có kể gì giàu-nghèo. Chỉ cốt hai gia đình tương xứng là đủ. Gia đình anh cũng là gia đình đạo-đức, anh lại học-hành khá thì anh kết duyên với cô Tiệp là phải lắm rồi còn sao nữa ? »

Khoan còn ngần-ngại. Chàng cũng định bụng sẽ trình bày cùng cha mẹ

ý muốn của mình. Đôi ba lần mẹ chàng có bàn đến việc hôn-nhân chàng đều thưa mình còn ít tuổi lại đang đi học, xin cha mẹ đợi cho vài năm nữa.

Chàng chưa dám nói tới Tiệp, sợ cha mẹ không ưng.

Hôm đó Đáp đi học sớm. Chàng có ý chờ Khoan để bảo cho Khoan biết tin gia-đình Thúc muốn hỏi Tiệp cho Thúc, Đáp đợi không lâu thì Khoan tới.

Đáp nói : « Tôi mới nghe người nhà nói chuyện về việc anh Thúc nhờ

người xin hỏi cô Tiệp, anh đã biết chưa ? »

Khoan cũng đã được biết tin đó rồi, nên không lấy làm ngạc-nhiên, khi được Đáp nói lại. Chàng bảo Đáp : « Tôi cũng nghe nói vậy, nhưng không biết thày có gả cô Tiệp cho anh Thúc không ».

- Tôi thấy nói thày chưa trả lời dứt-khoát.

Rồi Đáp lại bảo Khoan : « Tại anh, anh không nhờ người mai-mối trước ».

Khoan thẫn-thờ không nói gì. Chàng nghĩ đến gia-cảnh mình lúc nầy đang kém sung-túc. Cưới vợ đâu có phải là việc không tốn tiền. Hơn nữa, giờ đây cũng đã muộn rồi, Thúc đã mau chân hơn chàng. Chàng chỉ hy-vọng vì một lý-do gì ông đồ sẽ từ chối không nhận gả Tiệp cho Thúc, lúc đó chàng sẽ không ngần ngại gì mà không trình rõ với song đường ý muốn của mình.

Hi-vọng của chàng mong-manh lắm, biết vậy nhưng chàng vẫn hi-vọng.

Chàng có biết đâu hi-vọng của chàng không mong manh chút nào vì xưa nay ông đồ Ngư tuy dạy Thúc học, nhưng đối với Thúc không bao giờ

ông có nghĩ tới truyện gả Tiệp cho chàng. Vả chăng ông vốn là con người đạo-đức, ông không ưa gì quyền-thế, và ông không muốn vì một truyện gả

con mà mang tiếng su-phụ thế-lực của ông Chánh-Tổng. Hơn nữa, ông rõ sự

học-hành của Thúc ra sao và trong lúc dạy Thúc, ông đã hiểu tâm-tính Thúc.

Con nhà giàu, có thế-lực trong hàng tổng, Thúc thường ỷ-thế cha. Việc học-hành tuy Thúc không trễ-nải, nhưng Thúc cũng không phải là một người học-trò chăm-chỉ, và tương-lai của Thúc không trông gì vào văn tự. Thúc chắc-chắn lại sẽ như cha lấy tiền của vung ra để tranh một chân chức sắc trong hàng xã hàng tổng. Cứ kể, như thế ở thôn xã cũng danh-giá rồi, nhưng ông vốn là người giàu tự-trọng, không muốn ai hiểu nhầm mình, nhất là các bậc văn nho. Gả con cho Thúc ông có thể gả được, nhưng để bị tiếng chê bai là tham giàu, tham danh-giá thì không được.

Giá Thúc là con người khá thì còn có thể nhưng qua ngày sinh tháng đẻ

của Thúc ông đồ Ngư thấy Thúc không phải là con người có nhân, vì cung Thìn có Phá-Quân. Tử vi có câu : « Trai bất nhân Phá-Quân Thìn Tuất ». Số

mệnh đã chỉ rõ ràng, lẽ nào ông đồ lại chịu nhầm gả con cho Thúc để sau này Tiệp chịu đựng cả mọi sự bất-nhân của Thúc sao.

Khi bà mối do ông Chánh-Tổng, cha Thúc nhờ tới nói chuyện với bà đồ

về việc Tiệp, bà đồ đã cho mời ngay ông đồ ra nhà khách để tiếp chuyện. Bà đồ bảo ông đồ : « Đây là người đằng nhà ông Chánh-Tổng cho lại để nói về

việc xin con Tiệp nhà ta cho cậu Thúc. Việc gả bán con cái là quyền ông.

Tôi đàn bà không biết gì ».

Bà mối trình bày ý-kiến của ông bà Chánh-Tổng, và mong được ông bà đồ ưng-thuận.

Ông đồ nói : « Việc nhân-duyên của con trẻ là việc trọng, không thể

tính hồ-đồ. Tôi xin cảm ơn ông bà Chánh-Tổng có lòng thương đến cháu và có lòng yêu vợ chồng chúng tôi, nhưng việc này chúng tôi phải hỏi ý-kiến cháu, và chúng tôi cũng phải cho so đôi tuổi xem đôi trẻ có hợp nhau không ? »

Bà mối thưa : « Ông bà nghĩ thế rất phải, nhưng xưa nay « cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy », việc này tùy quyền ở nơi ông bà nhiều chứ cháu nó có biết đâu ».

- Đành rằng vậy, nhưng việc hôn-nhân của nó cũng phải hỏi qua nó. Vả

lại thế nào chúng tôi cũng phải xem tuổi của đôi trẻ có hợp hay lại xung nhau.

Bà mối nói : « Vâng xin ông bà cứ cho so đôi tuổi, nếu đôi trẻ xung-nhau, cũng là một điều kỵ. Mong ông bà sẽ trả lời cho chúng tôi ».

Ông đồ đáp : « Vâng dù thành lứa-đôi của các cháu hay không thành, chúng tôi sẽ xin trả lời rõ-rệt. Xin bà cứ về nói chuyện với ông bà Chánh-Tổng là được ông bà Chánh-Tổng có lòng yêu, chúng tôi mừng lắm, nhưng xin để cho chúng tôi so đôi tuổi trước khi chúng tôi trả lời ».

Bà mối ra về nhắc lại cho bố mẹ Thúc những lời của ông bà đồ.

Thúc hy-vọng và tin chắc rằng Tiệp sẽ không khỏi được tay mình, chính vì vậy nên khi biết Tiệp đi chợ phải về qua bến đò, Thúc đã ra đón nàng, trước là để nhìn thấy nàng, sau là để trao đổi vài ba câu chuyện với nàng cho thỏa lòng ao ước và đỡ nhớ. Thúc càng thấy Tiệp nghiêm-trang từ-chối không tiếp chuyện với mình một cách dễ-dãi, càng kính yêu nàng.

Ngay hôm đi chợ về, buổi tối Tiệp được ông bà đồ gọi cho hay tin gia-đình Thúc muốn xin nàng cho Thúc. Vừa được cha nói cho nghe, Tiệp đã giãy nẩy và từ-chối : « Thưa thày u con còn nhỏ chưa muốn lấy chồng. Thày u cho con đợi vài năm nữa ».

Ông đồ cười bảo con : « Các cô gái, cô nào nói đến chuyện lấy chồng cũng kêu mình còn nhỏ nhưng cô nào rồi cũng lấy chồng hết ».

- Nhưng thưa thày u, con không muốn lấy anh Thúc.

Nghe con nói, ông đồ đưa mắt nhìn bà đồ. Rồi ông bảo con : « Thì người ta mai-mối, thày u cũng phải cho con biết chứ thày u đã gả ngay con cho thằng Thúc đâu mà con lo. Người ta nhờ người đánh tiếng, thày cũng hãy cứ biết thế, rồi thày u sẽ liệu ».

Tiệp mừng lắm. Ông đồ đã nói vậy tức là nàng còn có quyền từ-chối.

Bà đồ cũng bảo : « Có gả thày u cũng cần hỏi ý-kiến con. Ép dầu, ép mỡ ai nỡ ép duyên. Con bằng lòng thì thày u gả, con không bằng lòng rồi thày u sẽ liệu ».

Tiệp đem việc gặp Thúc lúc ban chiều và thái-độ cợt-nhả của Thúc nói với ông bà đồ. Nàng nói : « Anh ấy ghẹo con như vậy, con thấy anh ấy không đứng-đắn ».

Ông đồ gật-gù bảo vợ : « Bà xem, tôi nói có sai bao giờ. Tôi biết thằng Thúc là thằng bất-nhân, số tử-vi của nó rành-rành ra đó. Nó đang nhờ mai-mối xin con mình mà nó lại giở trò trêu hoa ghẹo nguyệt với con mình. Gả

làm sao được. Để tôi trả lời dứt-khoát cho người ta ».

- Cái đó tùy ông, tôi đàn-bà chỉ biết theo ý ông. Hay nên thế nào ông cứ

định liệu lấy, cốt sao cho con trẻ nó khỏi khổ sau này.

Ông đồ với cái điếu hút điếu thuốc. Ông thở hơi khói bay thành một làn dài. Sau đó ông chiêu ngụm nước. Thấy câu chuyện của mình cũng đã xong, Tiệp đi xuống dưới nhà.

Còn lại hai ông bà đồ. Ông đồ bảo vợ : « Tôi dạy thằng Thúc học nên tôi hiểu nó lắm. Ngay từ lúc bà mai đánh tiếng, tôi đã có ý từ-chối. Nay con

Tiệp nó nói cho mình biết việc thằng Thúc ghẹo nó, tôi lại thấy rõ tư cách thằng Thúc hơn ».

Bà đồ nói : « Mình có con gái lớn, có người hỏi tới là tốt. Mình cũng chẳng nên khó-khăn làm gì, nhưng ông tính như vậy là phải lắm. Gả chồng cho con, cũng nên tìm người rể có tư-cách ».

Hai ông bà còn bàn nhiều về việc hôn-nhân của Tiệp, trong khi ở dưới nhà bếp vừa bận lo công việc nhà, Tiệp vừa thấy lòng sung-sướng. Cha mẹ

nàng đã không ép nàng lấy Thúc, nàng sẽ còn có thời-gian chờ đợi. Nàng mong Khoan sẽ nhờ người mai-mối đánh tiếng với cha mẹ nàng. Nàng lẩm bẩm :

« Lấy chồng cho đáng tấm chồng

Bõ công chuốt lục tô hồng điểm-trang ».

Bên ngoài trời-trăng thu vằng-vặc. Một vài giải mây kéo trên trời dăng hàng lững-thững. Gió thu dịu-dàng đuổi theo mây.

Đàn vạc ăn đêm bay lưng trời buông mấy tiếng dài như muốn làm rung-động sự yên-tĩnh của trời khuya.