TRÊN ĐỒI CHÈPartie 7

Trên quốc lộ số 2, quãng đường từ Phú Thọ tới Đoan Hùng, phong cảnh hai bên đường thật là hùng vĩ đẹp đẽ và luôn luôn thay đổi: đây là những thửa mộng đồng cao, kia là một cánh rừng bát ngát, rồi xa

xa là những khu đồi liên tiếp. Mạ xanh của ruộng, cây xẫm của rừng tương phản với màu đất đỏ của những ngọn đồi như muốn vẽ nên một bức tranh thiên nhiên tuyệt phẩm. Xen vào đó một vài ngọn suối róc rách chảy và sau những rặng cây, vài mái nhà lá như ẩn như hiện, sáng và chiều, tỏa làn khói lên không trung, điểm tô thêm cho phong cảnh.

Những ngọn đồi có khi ở ngay hai bên đường, có khi đi sâu vào mãi phía trong, lẫn vào những cánh rừng trùng trùng điệp điệp.

Có nhiều ngọn đồi đã được lập thành đồn điền, có người lập thành đồn điền, có người khai khẩn, trái hẳn với những khu rừng vẫn giữ

nguyên vẻ hoang vu, được sự bao vệ của sở Kiểm lâm.

Trên những ngọn đồi là những nương trẩu, nương sắn, nương khoai và nhất là nương chè.

Chè là một nguồn lợi của dân chúng vùng Phú Thọ, và chính cũng nhờ số chè sản xuất hàng năm ở đây người ta sống được phong lưu, không bị chật vật lam lũ như dân nhiều vùng khác.

Chè là một trong những nguồn sống chính của dân trong vùng nên những đồi chè thường được trông nom rất cẩn thận. Người ta làm nhà ở chân đồi để hàng ngày tiện săn sóc nương chè.

Trồng chè rất vất vả công phu. Phải gieo hạt đúng mùa, phải bón xới đúng độ, phải tỉa cánh bắt sâu, và phải cẩn thận nhất trong công việc hái chè.

Trông nom đồi chè, người ta bận rộn quanh năm và công việc cũng đổi thay theo thời tiết. Nhiều việc rất tỉ mỉ và nhiều công việc rất cần có kinh nghiệm để giữ cho cây chè được tươi tốt, trổ được lá nhiều.

Những khi bón cây sửa luống, người ta phải lưu ý đề phòng nước mưa không cuốn hết chất mục của đất khiến cho đất trở nên chua, làm cho cây chè cằn cỗi.

Những khi tỉa cánh bắt sâu, người ta phải nhẹ nhàng để không hại tới mầm non đang nẩy lộc.

Rồi những khi gieo hạt gây giống, người ta phải tỉ mỉ chọn hạt để

được những cây chè thật khỏe, chịu đựng nổi mưa gió trên ngọn đồi.

Trong việc gieo hạt chè, thường có nhiều sự ngạc nhiên cho nhà trồng tỉa: rõ ràng hạt giống ở một cây chè đan, thế mà đến lúc mọc lên, với sự tinh quái của tạo hóa cây chè đó lại là một cây chè nâu. Rõ ràng hạt của loại chè thấp, thế mà cây chè mọc lên lại thuộc loại chè cao.

Trong nghề trồng chè công việc vui nhất là lúc hái chè. Ngọn cây thoai thoải, những cây chè thành từng hàng mọc đều đều theo sườn dốc. Lá chè xanh mát, hương chè dâng mùi dìu dịu. Những cây chè cao xấp xỉ đầu người, bóng ngã ngang sườn núi, theo ánh mặt trời.

Những cô hái chè yếm trắng áo nâu; khăn mỏ quạ, lẫn trong những khóm chè, ẩn hiện cười ròn rã, với những khúc hát thanh tao. Má các cô hồng môi các cô thắm, mắt các cô trong. Trời xuân đầm ấm, nắng xuân chiếu tía trên muôn lá xanh tươi. Đàn chim xuân ríu rít bay truyền từ cây này sang cây khác, thỉnh thoảng lại hót lên mấy tiếng như muốn ca ngợi cảnh xuân hiền hòa. Những đàn bướm sặc sỡ bay lượn trong những khóm chè, trang điểm cho vườn thêm linh động.

Các cô hái chè tay nhè nhẹ vịn cành tay hái lá theo với đà câu chuyện. Những cành chè bị vít xuống, mỗi khi các cô hái hết búp non buông tay ra, lại bật lên, làm rung động cây chè khiến những hạt sương xuân lóng lánh lả tả rơi. Những bàn tay trắng nõn hái những búp chè xanh xanh, thoăn thoắt đưa lên đưa xuống. Mỗi khi búp chè nắm đầy tay, các cô lại bỏ vào chiếc giỏ đeo ở bên mình. Các cô vừa làm việc vừa chuyện suốt từ sáng đến trưa lại từ trưa đến chiều. Mỗi người hàng ngày hái được ba bốn luống.

Để cho khỏi mệt nhọc, cô nọ thường ghẹo cô kia, đem những câu vui đùa gán lẫn cho nhau. Các cô ghép cho nhau những chàng trai trong thôn, và các cô kể cho nhau nghe về những chàng trai ấy. Có cô lòng đã rung động về những lời nói chân thật hữu tình của một chàng trai nào, muốn được nghe chuyện về chàng này, thường gợi chuyện với nhau bằng cách gán cho người khác.

Theo sau những câu chuyện gán ghép là nhũng chuỗi cười trong trẻo ngây thơ của các cô.

Có khi cảnh trời mây xanh đẹp khiến lòng các cô rung động.

Các cô ca vài câu như muốn đem âm thanh tô điểm thêm cho bức tranh sơn thủy:

Rủ nhau lên núi hái chè,

Hái dăm ba lá xuống khe ta ngồi.

Giọng các cô vút lên không trung, lách qua ngàn cây kẽ lá, có khi lan tới chân đồi, khiến vài chàng trai đang cuốc đất, đang cày ruộng phải ngừng tay lắng tái nghe, rồi hát đáp:

Mây xanh xanh, núi xanh xanh,

Nước non dành để cho mình với ta.

Mình với ta như cà với muối

Ta với mình như cuội với trăng

Mình về mình nhớ ta chăng

Ta về ta nhớ hàm răng cô mình cười.

Tiếng hát vọng từ chân đồi lên vườn chè. Các cô lắng tai nghe rồi cùng khúc khích cười với nhau, cô nọ ghẹo cô kia.

- Đấy các anh ấy hát cho chị nghe đấy.

Cô kia đùn cho cô khác.

- Các anh hát gì cho em, các anh hát cho chị nghe thì có.

Rồi các cô lại vui vẻ thi nhau thoăn thoắt đưa bàn tay trắng muốt để

hái chè, tay hái chè làm nhịp cho lời ca. Giữa đám lá chè xanh, màu đen khăn mỏ quạ của các cô nổi bật lên và theo điệu bộ các cô cử

động, những điểm đen đó cũng chuyển động làm rung rinh ngàn lá.

Đôi khi mỏi mệt, các cô ngừng tay nhìn phong cảnh. Con sông Thao lừ đừ chảy phía xa xa, hai bên là núi, là rừng hoặc vài cánh đồng hẹp.

Thưa thớt một vài con thuyền đủng đỉnh đi ngang tại vài bến vắng.

Thỉnh thoảng, bên bờ sông, giáp một ngọn đồi là một ngôi chùa cổ, vài cây cau cao vút như những chiếc tàn hiên ngang. Và không xa đấy, một lều cảnh thiên nhiên cao rộng. Từ mái lều tranh bốc lên làn khói

trắng đục, biến sang màu lam khi tỏa lẫn với mây trời. Vài con cò trắng lững thững trên đường mòn. Bỗng tiếng chuông chùa vang ngân đem âm thanh cho phong cảnh.

Cảnh đẹp như muốn xâm nhập vào tâm hồn các cô, và các cô hát để

ca ngợi vẻ đẹp của con sông:

Phong cảnh tám bức vén tranh

Bình non mượn khắm; gương doành lét tô Bến Nam liễu bá con đò:

Mảnh mây viễn phố, cánh cò hàn sa.

Ngàn Đông khói lẫn lạc hà,

Giọt mưa cổ thụ, tiếng gà cô thôn.

Vó câu pha gió nhẹ bon

Bên lầu Bắc hỏi hoàng hôn địch nào?

Trời Tây bóng hạc non sào,

Đường rêu khách quạng ruổi vào thiên thai. [ 2]

Một cô cất giọng trước, năm bảy cô khác hát theo khiến cho núi rừng cũng phải đượm theo cả màu nhạc lẫn ý thơ.

Các cô hát xong, các cô khen giọng nhau hay, rồi cùng nhau các cô cả

cười để vẫn tiếp tục công việc hái chè của mình.

Mùi chè xanh thơm thơm, hăng hắc. Thỉnh thoảng một vài cây chè lại điểm mấy bông hoa sớm đài xanh, cánh trắng nhị vàng, tỏa một mùi hương dìu dịu. Những bông hoa tha thướt trước gió xuân nhởn nhơ

với các cô gái hái chè.

[2] Mấy câu thơ này ở trong tập Mai đình mộng ký của Nguyễn Huy Hồ.

Gặp những bông hoa, có khi các cô hái gài lên mái tóc, có khi đùa cợt nhau, cô nọ ném cho cô kia với vài câu nói ghẹo:

-

Tặng chị bông hoa để chị cài đầu cho thêm xinh để các anh ấy yêu.

Thì lại có lời đáp lại:

- Thôi đi, em xin chị, chị chớ muốn ăn gắp bỏ cho người.

Các cô hái chè từ sáng cho tới trưa, lại từ trưa cho tới chiều. Các cô vui vẻ tha thiết với công việc. Tiền công hàng ngày sẽ giúp đỡ thêm cho gia đình hoặc dành để gây chút vốn riêng.

Cũng có người đã có gia đình và đã có con nhỏ. Những người này lại càng cặm cụi làm việc, chỉ mong hàng ngày kiếm thêm tiền giúp đỡ chồng, may cho con mấy bộ quần áo mới. Họ cũng cười đùa ca hát, nhưng bao giờ họ cũng nghiêm trang hơn các cô gái. Lễ giáo Á

đông bó buộc họ nhiều khi không được nói những câu hoặc ca những bài chỉ dành riêng cho các thiếu nữ chưa chồng.

Chè các cô hái hàng ngày đã có những người chuyên môn vò và sấy để chế hóa trước khi đem bán. Có loại chè bán khô, cũng có loại chè bán tươi. Chè tươi dùng để nấu nước chè xanh mà khách bộ hành hằng uống ở những quán bên đường, sau những thôi đường mệt nhọc. Còn chè khô, được biến chế thành nhiều hạng, trong đó hạng chè tuyết rất được ưa chuộng cũng như hạng chè mạn được thông dụng từ khắp thành thị đến đồng quê xứ Bắc.

Chiều chiều, sau một ngày hái chè, các cô lững thững rủ nhau xuống đồi ra về. Bóng các cô thướt tha dưới chiều tà, in hình theo sườn đồi.

Ngọn gió xuân, mặc dầu trời nắng, còn hơi lành lạnh. Các cô vừa đi vừa xuýt xoa và muốn cho đỡ lạnh, các cô đi sát bên nhau. Câu chuyện niềm nở trên đường về. Các cô bàn với nhau về công việc ngày hôm sau, về những dự định của mình, và có khi về cả tương lai nữa. Các cô cho nhau biết những câu chuyện tâm tình, những nỗi xao xuyến của yêu đương. Các cô hỏi ý kiến nhau về các chàng trai quen biết, về

những cuộc hôn nhân dự định.

Trời dần dần tối! Đàn chim bay về tổ xào xạc, và các cô già đang mong con về để đón lấy mớ chè xanh, nấu nồi nước nóng cả nhà cùng uống sau bữa cơm chiều; ở nơi đây các đàn em bé đang ngóng chị để

tranh nhau cướp lấy mấy bông hoa sớm; ở nơi đây cũng có người chồng trẻ đợi người vợ hiền và cũng có đàn con nhỏ dại đang chờ

người mẹ yêu quí.

Các cô về nhà với vẻ tươi cười của những bông hoa chè sớm các cô hái mang về. Các cô mang rửa nắm chè xanh, nấu nồi nước nóng.

Hương chè mới thơm ngào ngạt, khói bốc làm ấm gian nhà tranh lạnh lẽo. Chè này các cô hái ở đỉnh đồi, hương vị bao giờ cũng đượm, và nước bao giờ cũng ngon. Kinh nghiệm đã cho các cô rõ, chè trên đỉnh đồi thường ngát hương hơn chè ở chân đồi. Và đây cũng là những lá chè già nhất của những cây chè. Chè dùng để chế hóa làm chè khô thì cần hái non, những chè để đun ấm chè xanh lại phải hái những lá thật già, lá chè càng già, nước càng xanh và vị càng đượm.

Bữa cơm xong, người nhà quây quần quanh ngọn đèn dầu, mỗi người một bát nước chè nóng hổi, khói bốc nghi ngút hương chè thoang thoảng tỏa khắp nhà, cùng nhau trò chuyện vui vẻ thân mật.

Thật là cái cảnh gia đình êm ấm! Bà mẹ già bưng bát nước chè, uống một hơi còn nóng, nhìn cô con gái, nghĩ đến trang giai tế nay mai. Cô con gái nhìn lại mẹ, rồi nhoẻn miệng cười. Bao nhiêu sự mệt nhọc của công việc ban ngày, tiêu tan hết! Chẳng biết nàng có thấu được ý nghĩ

của mẹ không, nhưng chính nàng, nàng đang nghĩ đến hội đền Hùng vào ngày mồng 10 tháng 3 sắp tới.

Ngày hôm đó, vụ hái chè đầu xuân đã gần mãn, và dù cho còn, nàng cũng sẽ nghỉ một buổi để đi hội trước là lễ Tổ, sau là để khoe nhan sắc với thiên hạ đến trẩy hội. Nàng sẽ lên đu tiên để vòng đu từ từ

quay đưa nàng lên như một tiên nữ với xiêm y nhảy múa ở không trung. Nàng sẽ dự xem cuộc ném còn của các cô gái Mán vùng Thạch Sơn. Và nàng sẽ gặp người hò hẹn! Nàng bâng khuâng sung sướng, nghĩ đến mộng đẹp của tương lai.

Rồi trong giấc ngủ những cảnh huy hoàng hiện ra với những tràng pháo nổ, với đám đưa dâu, với sự thẹn thùng của người trinh nữ.

Bình minh hôm sau, cùng tiếng chim gọi đàn, trong sương sớm, nàng cũng trỗi dậy sửa soạn để lại cùng chúng bạn đi hái chè.

Lại những lời ca, những câu hát, những chuyện bông đùa, nàng hái hết cây chè này chuyển sang cây chè khác, đầy rổ chè này đến rổ chè kia.

Cảnh đồi chè như linh động thêm!

Các tao nhân mặc khách, mỗi khi các vị thưởng thức chén trà đầu xuân với hương nồng vị đượm, có vị nào đã nghĩ đến các cô gái quê hàng ngày dưới mưa xuân, trong gió lạnh, vẫn vui vẻ nhanh nhẹn cùng nhau hái những nhánh chè sẽ mang hương vị tới bốn phương cho các vị

không?

Và có ai đi qua Quốc lộ số 2, quãng đường từ Phú Thọ đến Đoan Hùng, có để ý đến những đồi chè xanh tươi cùng những cô hái chè nhí nhảnh đang cao giọng hát ở hai bên đuờng không nhỉ?