CHƯƠNG THỨ HAIPhần 3 · trang 57–130

57Trang sách 57CHƯƠNG THỨ HAI Hai vợ chồng Tuyết vừa đi « lại mặt » về. Theo tục lệ Việt-nam, sau hôm cưới, con gái sẽ cùng chồng trở lại nhà bố mẹ để « lại mặt », tức là lễ nhị hỷ.

Hai vợ chồng Tuyết đi từ sáng sớm cho khỏi nắng, có người nhà gánh đồ lễ đi theo.

Sau khi lễ, vợ chồng Tuyết ở lại ăn cơm cho đến lúc đứng hóng mới cùng nhau ra về.

Chinh Tuyết còn muốn ở lại chơi với các em cho đến chiều, nhưng bà Hàn không chịu bắt phải về ngay, kẻo sợ gia-đình nhà chồng dị nghị.

Tuyết nghĩ cũng buồn cười : với lũ em, nàng sống từ bé, mới cách có một đêm tưởng chừng như đã xa xăm lắm. Các em nàng cũng vậy, xúm xít lại hỏi chị ríu-rít.

Tuyết không thấy lúc nào yêu em như hôm đó. Nàng luôn luôn quấn lấy chúng nó, mặc cho chồng hầu chuyện bố mẹ ở nhà trên.

Ngày hôm ấy khách khứa đã hết và cổ bàn cũng không còn gì. Ở nhà ông Hàn chỉ có mấy người họ gần ông mời lại uống rượu nhân ngày nhị hỷ của con gái.

58Trang sách 58KÝ VÃNG Bà Hàn mặc dầu bị bận khách, cũng có lúc chạy ra hỏi riêng con gái :

- Thế nào con, đằng ấy hai cụ đồ cũng dễ chịu chứ ?

U xem chừng chồng con nó cũng hiền lành.

Tuyết đáp lời mẹ :

- Con mới về làm dâu có một đêm đã biết sao được.

Con cũng mong như lời u nói .

Bà Hàn lại bảo con :

- Nhà người ta đạo đức. Hai cụ đồ lại giầu có. Mấy trăm mẫu ruộng của các cụ, sau này về con cả chứ về ai ?

Tuyết không đồng ý với mẹ, nhưng nàng không muốn nói trái ý mẹ, nên nàng đáp :

- Con cũng trông nhờ vào nền đạo-đức của gia-đình người ta, còn ruộng nương tiền của, có càng hay.

Sự thật Tuyết nghĩ ruộng nương và tiền của có làm gì, nếu vợ chồng ăn ở với nhau chẳng ra sao. Đằng nào nàng cũng như ván đã đóng thuyền, dù muốn hay không thì việc nàng là vợ Soạn vẫn là một sự kiện đã có. Nàng cũng chỉ mọng được bố mẹ chồng hiền lành biết thương con dâu, được người chồng đứng đắn xứng đáng. Nàng đã hy sinh một mối tinh cao đẹp, nàng cũng mong rằng sự by sinh đó ít ra cũng đem lại cho nàng sự yên thân.

Khi vợ chồng Tuyết lên chào ông bà Hàn và các ông chú bà cô ra về, bà Hàn lại dặn nhỏ thêm con :

-Con phải ăn ở cho khéo, phải biết chiều bố mẹ chồng và phục tòng chồng.

Vợ chồng Tuyết về tới Phương-cầu vào khoảng ba giờ chiều. Đằng họ nhà chồng cũng như ở nhà nàng, cỗ bàn đã xong và khách khửa cũng không còn nữa, Thấy con và dâu về, cụ đồ ông cho gọi cả hai vợ chồng lên nhà trên. Nơi đây giường phản sáng đã được kê lại. Cụ đồ ngối trên chiếc sập gụ chân quỳ, khảm sa-cử, có chiếc điếu ống khảm bên cạnh.

59Trang sách 59KÝ VÃNG Cụ bảo hai con :

- Thầy gọi hai con lên đây vì thầy có điều cần phải nói để các con nghe chung. Nhà ta là một nhà theo nho học, mọi điều đều lấy lễ giáo làm đầu.

Cụ hưởng về phía con dâu nói :

- Thầy biết con đang đi học chữ Tây, con về làm dâu thày đẻ ở đây, có lẽ con sẽ thấy thày đẻ là cổ, và có lẽ sẽ có điều không họp với con, nhưng cũng không hề gi, vì hợp hay không hợp là do thói quen cả. Thày tin rằng ông bà Hàn bên nhà cũng là những người chuộng nền nếp gia phong, thì con ắt cũng là người hiều biết. Gia đinh thày đẻ đây qui người, nhất là quí cái đạo lý của thánh-nhân, cho nên vi biết rõ ông bà Hàn, mới xin con về làm bạn với chồng con. Con sẽ vất vả hơn ở nhà con, nhưng đó là một điều dĩ nhiên, vì lấy chồng ắt phải gánh vác giang sơn nhà chồng. Vả chăng sự vất vả sẽ được đền hồi bằng cái cảnh gia-đình êm ấm trên thuận dưới hòa.

Cụ ngừng lời, hút điếu thuốc.

Tuyết thưa :

-Thưa thày, con về làm dâu làm con thày đẻ, con khôn thầy đẻ dạy ít, con dại thày đẻ dạy nhiều, những lời giáo huấn của thày đẻ bao giờ con cũng xin ghi tạc. Con sẽ chịu đựng được hết mọi sự vất vả, vì con biết thầy để có thương con mới cho con làm dâu làm con.

Cụ đồ bảo :

- Có người bảo thày sao lại cưới vợ tân thời cho con trai, nhưng thày nghĩ rằng, dù tân dù cựu, con cũng ở một gia-đinh nền nếp, thì việc con đi học chữ tây chỉ Làm tăng cái căn bản giáo dục của con thôi, những điều con vừa nói đã chứng tỏ thày nghĩ không lầm.

Cụ nhin Soạn :

- Còn con, con phải hiều vợ chồng là nghĩa trọng.

Nếu người đàn bà bị đạo tam tòng ràng buộc, thì người

60Trang sách 60KÝ VĂNG đàn ông không phải là không có bổn phận đối với vợ. Vợ chồng lúc nghèo cực cũng như lúc vinh hiền phải luôn luôn có nhau. Là đàn ông không thể phụ bạc vợ, dùng lối phú địch thê, quý dịch giao được. Người xưa đã có câu :

Tào khang chi thê, bất khả hạ đường Bần tiện chi giao bất khả vong Cụ đồ nói rất nhiều. Soạn chỉ đứng khoanh tay nghe lời cha, còn Tuyết thỉnh thoảng có đáp lại đôi câu, những câu nàng nói đều lựa theo ý của cụ đồ cả.

Sự thật Tuyết nhận thấy những lời cụ đồ nói không phải là không hợp lý. Qua những lời nói ấy, Tuyết thấy mới cũ không xa nhau bao nhiêu. Xưa nay mới rẻ cũ, hoặc cũ chê mới, đều do sự không hiều nhau. Tuyết nguyện làm nhịp cầu giữa mới và cũ, hay ít ra, nàng sẽ làm cho cũ không thể chê mới được.

Qua lời cụ đồ, nàng thấy trách nhiệm của nàng nặng nề, và chắc chắn nàng sẽ vất vả về những công việc ở nhà quê.

Cụ đồ nhắc tới vấn đề y phục của nàng :

- Thày biết từ trước con vẫn ăn mặc theo lối tỉnh thành, điều tó không hề gì, nhưng từ nay, nếu cứ giữ y phục đó, phải làm những công việc quê mùa, quần áo sẽ hư hỏng đi, phí của. Thầy khuyên con nên ăn vận theo lối nhà quê ở đây còn quần áo hiện thời của con, lúc nào đi chơi đâu sẽ mặc.

Cụ đồ lại nói tiếp :

- Từ mai thày sẽ bảo đẻ con giao hết mọi công việc nhà này cho con. Đẻ con bây giờ già, cũng cần được nghỉ ngơi. Bây giở có nàng dâu thì nàng dâu phải giúp đỡ mà gánh vác lấy. Trách nhiệm con nặng nề lắm đấy. Đẻ con sẽ giúp sẽ chỉ bảo cho con, và các em con, chúng nó thêm vào.

61Trang sách 61KÝ VÃNG Sau một lúc lâu dặn bảo vợ chồng Tuyết, cụ đồ cho hai con lui ra :

- Thôi bây giờ các con đi thay quần áo, rồi sửa soạu tính đến chuyện rỡ rạp ngày mai.

Soạn và Tuyết trở về phòng riêng Soạn hảo Tuyết :

- Thầy để nhà quê nhưng thương các con lắm. Tôi chắc thầy để qaý mợ, vì trước ngày cưới thầy vẫn khen mợ với các hạn hữu là tuy mợ lân thời nhưng rất ngoan ngoãn chịu khó.

Tuyết đáp:

- Tôi mong sẽ xứng đáng với lòng thương của thày đẻ nhưng tôi chỉ e tỏi còn ít tuổi, lại là học trò mới thôi học, không hiểu rồi ra những công việc ở nhà này tôi có làm nổi hay không. Tôi sẽ cố gắng, nhưng mọi điều đều trông nhờ ở cậu.

Soạn bảo:

- Điều đó đã đành, mợ không phải lo.

Tuyết vừa thay quần áo vừa nghĩ đến hoàn cảnh mới của minh. Sự thật nàng khôn g ngại vất-vã, và nàng cũng không ngại sự khác nghiệt của mẹ chồng. Nàng ngại nhất về mấy cô em chồng. Các cụ đã có câu : Giặc bên Ngô không hằng bà cô bên chồng.

62Trang sách 62KÝ VÃNG Đêm đã khuya. Bốn bề vắng lặng, chỉ thỉnh thoảng vài tiếng mõ cầm canh, hoặc tiếng tù và của tuần phiên canh mầu ngoài đồng thời lên đề báo hiệu với nhau.

Trong thôn xóm xa xa, một vài tiếng chó sủa.

Tuyết và hai em chồng còn giã đở cối gạo. Liên bảo chị dâu :

- Gần được rồi chị ạ, chỉ độ ba trăm chày nữa là . được.

Vừa nói cô ta vừa đưa cho Tuyết xem nắm gạo cô bốc trong cối, và cô đã thổi sạch cám rồi. Tuyết giơ nắm gạo ra trước ngọn đèn hoa-kỳ xem lại, và nàng lấy ngón tay di vào các hột gạo nàng bảo Liên :

- Cứ kể ra ba trăm chày nữa là trắng, nhưng sợ đẻ chê chị em chúng minh lười, chúng ta nên giã thêm năm trăm chày nữa.

Tuyết vứt nắm gạo vào lòng cối. Ba chị em lại giã tiếp. Tiếng chày thình thịch đều đều vang trong đêm khuya theo đà chân của ba chị em Tuyết dậm xuống cần chày.

Chiếc cối giã gạo của nhà cụ đồ đặt ở trái nhà ngang gần bên chiếc cối xay. Nó cũng giống, như trăm nghìn chiếc cối giã gạo khác ở đồng quê Bắc-Việt, gồm một cần cối làm bằng cả thân một cây soan dài trên ba thước.

Đầu cần cối là một chiếc chày dài chừng năm tắc, mẻ trên đóng liền vào cần cối theo đường thẳng thước thợ, và mé dưới có bịt sắt chúc xuống lòng cối đào xâu xuống đất, xây bằng xi-măng và lót bằng một chiếc cối đá.

63Trang sách 63KÝ VÃNG Gạo xay rồi sau khi sàng xong, phai đỏ vào lòng cối đá này để giã cho trắng.

Cuối cần cối, nơi những người giã gạo đứng, được vạt phẳng, có khía những đường ngang ăn xâu vào gỗ để người đứng giã gạo khỏi bị trơn chân. Ở cuối cần cối, người ta cũng đào xâu xuống đất để nỗi khi theo đà chân dậm, đầu chày nâng bồng lên, cuối cần cối sẽ chúc xuống.

Tính từ phía lòng cối, ở vào khoảng chia ba hai phần cần cối, có một trục gổ tròn nặng và cứng xuyên qua thân cây soan, làm thành hai tai cối. Cần cối đặt trên hai chiếc trạc bằng gỗ. Hai chiếc trạc này chôn xâu xuống đất, đỡ lấy hai tai cối, ôm lấy cần cối. Mỗi khi theo đà chân dậm mỏ chày bồng lên hay hạ xuống đều nhờ ở hai tai cối đè lên hai trạc cối, tạo nên cứ điểm của chiếc cối vậy.

Ba chị em Tuyết, chân dậm đều mỗi người nắm một tay vào chiếc thừng buộc thòng từ trên xà nhà xuống để dậm chân được mạnh hơn, và đỡ mệt hơn. Vừa giã gạo, Liên vừa đếm số chầy. Trời đã quá khuya. Cô đã mệt và buồn ngủ. Cô muốn giã cho chóng xong cối gạo để đi ngủ trước.

Tuyết nhận thấy sự mệt mỏi của hai em chồng. Chính nàng cũng mệt, nhưng dù mệt cũng phải cho xong việc mới nghỉ ngơi được.

Nàng bảo Liên :

- Cô có mệt cứ đi ngủ trước, tôi và cô Tú giã - cũng được.

Liên đáp :

- Hai chị còn thức, em đi ngủ mai đẻ biết đẻ mắng chết. Em buồn ngủ lắm nhưng em phải thức với các chị.

Tuyết bảo :

- Gô cứ đi ngủ, đẻ không biết đâu. Cô Tú bảo em đi ngủ đi.

Tú bảo Liên :

64Trang sách 64KÝ VĂNG - Ừ mày có mệt lắm cho mày đi ngủ, tao với chị Soạn làm cho.

Liên thấy hai chị đều dục ngủ, mừng lắm, nói :

- Vâng em đi ngủ, mai hai chị đừng mách đẻ nhé.

Liên đi ngủ rồi còn lại Tuyết và Tú. Hai người cùng nhau dậm chân đều nhịp, thỉnh thoảng mới đổi chân cho khỏi mỏi. Người giã gạo bao giờ cũng dậm một chân lên cân cối, còn chân kia đứng ở ngoài đất. Môi khi đổi chân giã, họ thường đổi cả tay vịn vào chiếc giây thừng cho thuận chiều chân dậm.

Hai người đã giã thêm được bốn trăm chày. Vừa giã gạo, họ vừa quạt cho đỡ nóng.

Tuyết bảo Tú :

- Cô thử xem lại xem độ trăm chày nữa gạo đủ trắng chưa.

Hai người ngừng chày. Tú bốc nắm gạo trong cối, để vào lòng bàn tay trái, thổi hết cám, rồi lấy ngón tay chỏ tạy phải day đi day lại nắm gạo vài lần. Sau đó, cô ghé tắm gạo xuống ánh đèn nhìn những hạt gạo, cô bảo Tuyết :

- Cứ kể thôi được rồi, nhưng nếu chị muốn cần thận, giã thêm một trăm chày nữa càng kỹ.

Tuyết đáp:

- Chị em mình chịu khó giã thêm một lúc nữa cho thật kỹ, rồi cô đi ngủ, đề một minh tôi dàn gạo cũng được.

Hai người lại giã đủ một trăm chày. Vừa giã gạo Tú vừa khe khẽ hát đề quên buồn ngủ. Tiếng nàng trầm trầm trong đêm vẳng, lúc hơi cao lúc hơi hạ thấp theo nhịp chân dậm cối và theo nhịp tay.

Năng hát :

65Trang sách 65KÝ VÃNG Em về giã gạo ba trắng, Anh đi gánh nước Cao-bằng về ngâm.

Nước Cao-bằng vừa trong vừa mát, Gạo ba trăng vừa ngát vừa thơm.

Nước trong dẻo quyện hạt cơm, Lòng em trong trắng keo sơn với tình !

Câu hát của Tủ không hiểu đối với Tú có ý-nghĩa gì không, nhưng nó đã nhắc Tuyết nhớ tới mối tình trong trắng của nàng đối với Đạo. Đã ba tháng nay, từ ngày về nhà chồng nàng không có dịp gặp Đạo, và nàng cũng rất ít có dịp gặp lại các bạn cũ.

Công việc nhà chồng rất bề bộn, một tay nàng phải quán xuyến gần hết. Hai cụ đồ, mặc nàng lo liệu việc nhà, các cụ chỉ để mắt trông qua và chỉ bảo khi nào Tuyết và các em chồng lầm lỡ.

Tú vẫn hát. Tuyết bâng khuâng nghĩ lại từ hồi nàng về nhà chồng. Ngay sau khi cụ đồ ông khuyên nàng thay đổi y-phục, nàng đã vâng lời. Bây giờ trông nàng thật là một cô gái quê hoàn toàn, nếu nàng không có hai hàm răng trắng. Quần nâu áo vải, yếm nâu đã thay thế hẳn cho bộ quần áo tỉnh. Tuyết thấy rằng dù trong y-phục nào, nàng cũng vẫn thế, với những tính tình cũ.

Năng vẫn tự nhủ, đời còn chẳng kể, kể gì y - phục.

Với bộ y-phục thay đổi, từ ngày đó, nàng phải tập làm hết mọi công việc của nhà chồng: thỏi cơm, gánh nước, xay lúa, giã gạo, vớt bèo nuôi lợn, cắt cỏ chăn trâu.

Lúc đầu nàng tưởng khó, nhưng với một ý chi cương- quyết, nàng đã làm mọi công việc xong xuôi, tuy rằng rất vất vả. Các cô em chồng lúc trước tưởng chị dâu ở tỉnh sẽ không kham nổi công việc nơi đồng quê, nay đều phải phục nàng, vì các cô nhận thấy nàng còn làm việc nhanh nhẹn và gọn ghẽ hơn các cô.

Gia-đình nhà Soạn cũng không đông người. Chỉ có hai vợ chồng cụ đồ, Soạn, hai cô em gái và một đứa

66Trang sách 66KÝ VÃNG em trai hiện trọ học ở Đáp-cầu. Vì nhà cụ đồ có nhiều ruộng, nên có thêm bác Cảnh thợ cầy, vừa giúp việc đồng. vừa giúp việc trong nhà. Trong các ngày ngoài mùa, cụ đồ bà mới chịu mướn thêm người.

Người ta thường nói « Giặc bên Ngô, không bằng bà Cô bên chồng ». Khi mới về làm dâu, Tuyết cũng rất ngại sự đố ky của các em chồng, nhưng cho tới nay, giữa nàng với Liên và Tú, không hề có một chuyện xích mích nào. Chị em cùng ăn cùng làm vui vẻ lắm, Có lễ vì nàng chịu khó, cáng đáng hết mọi việc của các am chồ truện các có ki nì thh tim ở nàng mh cờ rất nghiệm, nên các cô sự bố mẹ, không dám gây lộn với chị dâu ; có lẽ những sự gây lộn chỉ sinh ra bởi lòng đố ky, mà Tuyết đã nhũn nhặn, khéo cư sử nên đã làm dẹp lòng đố ky của các cô em chồng; có lẽ tại Tuyết luôn luôn tỏ ra thương yêu các em chồng, nên các cô đã mến phục mà không ghen, ghét. Đôi khi có một vài sự hiểu nhằm nào, Tuyết lại tim hết cách hòa giải, đánh tan sự hiểu lầm đó. Tuyết mong rằng sự thân yêu giữa nàng và các cô em chồng sẽ trường cửu mãi.

Tuyết đang mải theo đuổi tư tưởng của minh, bỗng Tủ bảo :

- Hơn một trăm chầy rồi đấy chị ạ !

Tuyết giật minh bảo em chồng :

- Chắc là gạo phải trắng lâu rồi. Thôi chúng ta chống cối lên.

Nói rồi Tuyết dậm mạnh chân ấn càng cối xuống đề mỏ cối nậng lên. Trong khi đó Tủ chạy đi lấy chống cối, một chiếc trạc cây, đặt vào đỡ lấy đầu cần cối.

Tuyết buông chân ra, chiếc chống cối đỡ gọn cần cối vào chỗ hai nhánh của trạc cây, để mỏ cối không rơi xuống lòng cối nữa.

67Trang sách 67KÝ VÃNG Tú lấy thúng xúc gạo ở lòng cối ra, rồi nàng bảo Tuyết :

- Khuya lắm rồi, đi ngủ đi chị ạ, mai dần gạo cũng được.

Tuyết đáp :

- Cô có mệt, đi ngủ trước đi, đẳng nào cũng phải dần cho xong, để đến mai cám nó chảy dầu ra, đẻ mắng • chết. Vả lại, mai còn công việc khác chứ.

Tú không đám đi ngủ trước, mặc dầu Tuyết thúc dục đôi ba lần.

Tuyết bảo Tú :

- Cô thức bây giờ cũng không có việc gì, chỉ thêm mệt, có một cối gạo, một mình tôi dần cũng được, thôi cô đi mà ngủ, mai lấy sức giậy sớm.

Tú đáp :

- Chị còn thức, em đi ngủ sao tiện, chị đề em dần cho. Rút cục hai người cùng thức, để dần cho xong cối gạo.

Dần gạo, nghĩa là làm cám tách ra khỏi gạo.

Tú ngả chiếc nia xuống đất. Nia là một chiếc mẹt to, những người hàng sáo vẫn dùng cùng với chiếc nọng và dần, khi sàng hay dần gạo. Sàng và dần kích thước giống như chiếc mẹt, nhưng đan thưa hơn, để có thể lọt được gạo hay cám xuống. Thường thường dần và sàng đan bằng cật tre. Mắt những chiếc sàng đan thưa hơn những chiếc dần. Sàng dùng để sàng gạo, khi gạo mới xay xong, để tách trấu khỏi gạo, còn dần mắt nhỏ hơn dùng để dần gạo. Khi dần gạo, cám lọt xuỗng nĩa còn gạo trắng ở lại trên chiếc dần.

Sau khi ngả chiếc nia xuống đất, Tú lại xúc gạo ở thúng vào dần để Tuyết dần. Hai tay Tuyết đưa đi đưa lại rất mềm dẻo, khiến cho gạo ở trên dần soay tròn gọn vào giữa dần và những hạt cám lọt xuống nia.

68Trang sách 68KÝ VÃNG Ngắm chị dâu dần gạo, Tú bảo :

- Em không ngờ bây giờ chị dần gạo lại khéo hơn em tay chị đưa đi đưa lại nhìn đến đẻo !

Tuyết đáp :

- Cái gì nó cũng quen cả cô ạ, tôi cứ tưởng công việc khó khăn này, tôi không bao giờ làm nồi đấy.

Một mẻ gạo, rồi một mẻ gạo, chẳng mấy lúc hai chị em đã dần xong cối gạo.

Bây giờ họ mới thu xếp để cùng nhau đi ngủ.

Tuyết đứng lên vươn vai và ngáp dài. Nàng bảo em :

- Mệt quá, bây giờ chúng mình chỉ đặt minh nằm là ngủ như chết.

69Trang sách 69KÝ VĂNG 11I Mặt trời đã lên ngang con sào.

Mọi người ở nhà quê đã đi làm đồng.

Cũng như mọi người, sáng nay Tuyết giậy từ gà gáy.

Nàng đã thổi cơm quét tước nhà cửa, và dọn cơm để người nhà ăn đi làm đồng sớm.

Hôm ấy là ngày phiên chợ tỉnh. Cụ đồ bà sau khi cơm sáng đi chợ bản gánh khoai và mua thức ăn. Tú theo bà đồ đi chợ, bác Cảnh đi làm đồng, Liên đi cắt cỏ, Soạn đi thăm đồng.

Ở nhà chỉ còn lại cụ đồ ông và Tuyết. Cụ đồ bao giờ cũng ở nhà trên đọc sách, ít khi cụ qua lại nhà đưới.

Tuyết ngồi băm bèo ở trái nhà ngang. Thúng bèo cái nàng vừa đi vớt chiều hôm qua ở ao nhà, hôm nay nàng phải băm cho hết để nấu cảm đủ cho lợn ăn hai ngày liền.

Nàng băm bèo trên một phiển gỗ dày. Tay trái nàng bốc bèo đặt trên phiến gỗ và dùn dần bèo theo đà sang tay phải nàng băm. Chiếc dao dựa nhỏ lên lên xuống xuống tạo nên những tiếng cành cạch đều đều. Thúng bèo Tuyết đề bên tay trái mỗi lúc một vợi thì đống bèo băm rồi ở phiến gỗ nàng gạt sang tay phải mỗi lúc một lớn dần.

Tuyết đã trở thành một cái máy. Công việc nàng làm đã điều khiển nàng. Lúc băm bèo, khi giã gạo, cũng như làm các công việc khác, các động tác đều theo thói quen mà có, không cần sự sai khiến của lý trí.

70Trang sách 70KÝ VĂNG Vừa băm bèo, Tuyết vừa nghĩ đến cảnh làm dâu của nàng . Nàng không ngờ lại vất vả đến như thế. Thật là đầu tắt mặt tối từ sớm mai đến chiều hôm, rất ít khi được nghỉ ngơi. Nghĩ lại đời học sinh lúc chơi núi, khi chơi thuyền, lúc đuời bướm, khi hái sim nàng không khỏi bùi ngùi. Cay đẳng nhất là có mối tinh trong trắng cũng phải hi-sinh.

Từ ngày đi làm dâu, ít khi Tuyết về thăm cha mẹ tuy hai làng chỉ cách nhạu mấy thôi đường. Thỉnh thoảng nhớ bố mẹ và các em quá, Tuyết cũng muốn xin phép hai cụ đồ về chơi một buởi, nhưng vì công việc bận rộn, nàng bỏ đi không đành. Hơn nữa đi vắng một buổi về, nàng sẽ phải làm công việc gấp đôi.

Còn về Soạn, chàng rất hiền lành chất phác. Chàng • rất thương vợ, thấy vợ vất vả nhiều khi chàng tỏ ra ái ngại và nhiều lần chàng cũng giúp đỡ vợ trong mọi công việc.

Tuyết nhận thấy tình thương ở người chồng, nhưng chồng chưa có quyền gì ở trong gia đinh, nên mặc dầu thương vợ cũng không làm gì cho vợ đỡ vất-vả hơn là cách thỉnh-thoảng giúp đỡ vợ. Chàng cũng đã nghĩ đến truyện mượn thên người để làm đỡ vợ. Chàng thấy vợ bận rộn nhiều quá đến nỗi ngay những giờ phút để vợ chồng nói truyện với nhau cũng rất hiếm. Chỉ những khi chàng cùng say lúa giã gạo với vợ là lúc hai vợ chồng được nói truyện với nhau nhiều nhất.

Có đôi lần Soạn nói với cụ bà để mướn thêm người làm đỡ những công việc đồng áng hoặc trong nhà thì cụ đồ bà bảo :

- Vợ mày đấy, hai em mày đấy, chúng nó phải chia nhau ra làm chứ. Nhà quê nhà mùa, mày lại muốn mướn người thì tiền đâu. Hay mày sợ vợ mày vất vả?

Thế là Soạn lại không dám nói gì nữa. Soạn cũng biết vợ mình là con gái học trò, hay làm nồi mọi công

71Trang sách 71KÝ VÃNG việc đồng áng là nàng chịu khó, ngoan ngoãn và đảm đạng lắm.

Cụ đồ ông, đối với Tuyết rất mến. Cụ thấy Tuyết hiền-hậu chịu khó, đôi khi cụ cũng bảo cụ bà :

- Tôi thấy nhà Soạn vất vả quả, bà nên mướn thêm người giúp đỡ nó.

Cụ độ bà đáp :

- Ông tưởng tôi không biết hay sao. Tôi muốn nó vất vả như thế để tập cho nó quen đi. Dễ tôi với ông sống đời mà nuôi mãi chúng nó. Bây giờ chúng nó vất vả, sau này chúng nó sẽ nhàn.

Cụ đồ ông nói tiếp :

- Nhưng nó là con gái học trò; nó làm quá sức, nhỡ nó ốm đau có phải lại tốn tiền thuốc không.

- Ông cứ trông xem nó có ổm, hay nó khỏe ra. So sánh nó bây giờ với lúc nó mới về đây có phải nước da nó rắn rỏi hơn, nó gọn gàng nhanh nhẹn hơn không. Có làm việc nhiều nó mới khỏe chứ. Tôi cũng nhận thấy nó chịu khó, nhưng làm việc cho nhà tức là nó làm việc cho nó. Con ấy thế mà nó khôn, nó học làm ăn hết mọi công việc nhà quê, sau này đố ai lừa được hó.

Sự thật cụ đồ bà chỉ vi hà tiện mướn người nên nói như vậy. Cụ cũng nhận thấy Tuyết vất vả quá• Liên và Tú chỉ là giúp đỡ thêm vào. Bao nhiêu công việc nặng nhọc Tuyết phải gánh lấy hết.

Tuyết chịu khó phải đâu vì nàng muốn thạo việc để sau này được hưởng cải gia tài nhà chồng, nàng sẽ đủ năng lực quán xuyến, cũng không phải vì nàng nghĩ muốn khoẻ mạnh cần phải làm việc. Hồi ở nhà trường, mặc dầu nàng đã học qua bài vệ sinh về sự vận động thân thể đem lại sức khỏe cho con người, nhưng ngày nay nàng không hề bao giờ nghĩ tới sự áp dụng bài vệ sinh đó.

Có một lần, Liên bảo nàng:

72Trang sách 72KÝ VÂNG _ Đẻ bảo rằng từ ngày chị làm việc nhiều trông khỏe mạnh ra. Muốn khỏe mạnh cần phải vất vả.

Tuyết cười nói :

- Đẻ nói đúng đấy, giống như ngày trước tôi đi học, cô giáo cũng bảo vậy. Sự vận động làm cho con người cuờng tráng !

Và nàng nói tiếp bằng một giọng mỉa mai :

- Cũng vì tôi trước quen sống ở tỉnh yếu đuối nên bây giờ về làm dâu thày đẻ phảt làm việc nhiều cho được khỏe mạnh !

Nhưng nàng lại sợ Liên hiểu rõ ý mỉa mai trong câu nói của mình nên nàng nói thêm :

- Mấy lại cô Liên ạ, ở nhà quê rộng rãi, ít ốm đau nên tôi khỏe mạnh.

Liên không để ý đến lời mỉa mai. Cô chỉ nhận ! thấy chị dâu khỏe ra. Cô bảo :

- Chị ạ, sao em cũng ở nhà quê mà không thấy khỏe ra như qhị.

- Tại cô sống từ bé ở đây, quen với sự khoáng rộng rồi còn đối với tôi, đang ở tỉnh lắm bụi bậm, được về đây thoáng khí, lại vận động nhiều, nên mới có sự thay đổi.

Tuyết vừa làm vừa vẫn vơ nghĩ ngợi, chẳng mấy chốc thúng bèo đã băm xong.

Tuyết thu xếp đao, thúng, và lầm bầm :

- Thế là xong được một việc nữa.

Nhưng còn bao nhiêu việc khác. Mọi hôm Tú ở nhà, nàng không phải nấu cám lợn, nhưng hôm nay Tủ đi chợ, mọi phần công việc của Tú, tuy không nặng nhọc như công việc của nàng, nàng phải làm cả. Nàng phải làm một cách vội vàng, nếu không lúc cụ đồ bà đi chợ về sẽ không xong hết. Cụ chẳng nói gì đâu, cụ chỉ hỏi qua loa, nhưng Tuyết cũng không muốn. Biết đâu được những ý nghĩ thẩm kín của cụ đồ bà 1 Việc phải làm nàng cần làm cho xong, vất vả thì vất vả.

73Trang sách 73KÝ VÃNG Nàng không muốn nhà chồng chê trách nàng, nhất là về công việc. Nàng rất sợ những lời chê trách đến tai thầy mẹ nàng.

Nàng đã nói với mẹ là nàng giữ tròn bồn phận làm dâu, dù khó khăn vất vả để cho cha nàng vui lòng. Nàng chợt nhớ đến mấy câu trong một bài học thuộc lòng về nàng Iphigénie, khi Iphigénie cho cha hay là nàng vui lòng chết theo ý muốn của cha.

« Cessez de vous troubler, vous n'êtes point trahi « Quand vous commanderez, vous serez obei:

« Ma vie est votre bien, vous voulez le reprendre.

« Vos ordres sans détours ponvaien! se faire entendre.

Racine " Cha chớ ngại, con đâu phản bội.

" Lệnh cha ban con phải tuân hành.

" Thân con là của cha sinh.

" Cha truyền dành lại con đành phận nghe ».

Khe khể ngâm xong mấy câu thơ trên của Racine, nàng bật buồn cười với khung cảnh nàng đang sống, trong bộ y phục nàng đang mặc, nàng lại đi ngâm thơ của một thi hào Pháp thế kỷ thứ XVII. Thật là một sự tương phản và cũng là một điều mỉa-mai. Tuy nhiên, nàng nhận thấy rằng mặc dầu nàng đang sống ở thế kỷ XX, nhưng so sánh tinh trạng xã-hội, thì cũng như nàng đang sống trong thế kỷ thứ XVII ở Pháp.

Nàng chép miệng, rồi nàng bưrng thúng bèo đã băm đi vào bếp. Nàng lầm bầm tính mọi việc còn phải làm cho xong trước khi cụ đồ bà về:

Nấu cám lợn, say thóc, sàng gạo, giặt quần áo, cho lợn ăn, làm cơm trưa và sẽ chiều còn phải đi chăn trâu một lúc.

Chà sao nhiều quá vậy !

Nàng tự nhủ • làm cho đến chết là cùng chứ gi !»

74Trang sách 74KÝ VÃNG IV Tuyết đang lúi búi trong bếp để vùi trấu xung quanh nồi cám lợn. Soạn đi vào và hỏi vợ :

-- Mợ hầm cảm lợn đấy à ? Bèo đã băm xong rồi ư, nhanh nhỉ.

Tuyết không nhìn chồng, tiếp tục phủ trấu lên nồi cám, đáp:

- Không làm nhanh sao cho hết mọi việc., Cậu tưởng công việc nhà này ít hẳn ?

Rồi nàng hỏi chồng:

- Cậu đi thăm đồng sao về sớm thế ?

Soạn nói : '- Tôi có ra qua khu ruộng nhà rồi, nhưng tôi về ngay, vì tôi thấy hôm nay cô Tú đi vằng, một mình mợ phải làm nhiều quá, nên tôi về để giúp mợ một tay.

Lời nói thành thực của Soạn khiến lòng Tuyết hơi thấy được an ủi. Tuyết vẫn nhận thấy sự săn sóc của Soạn, và Tuyết cũng hiều chồng nàng thương nàng. Chính lòng thương đó đã soa địu phần nào nỗi khổ cực vật chất cũng như nỗi đau sót về tinh thần của nàng.

Thực ra nếu cuộc tình duyên của nàng và Đạo không bị đở dang, có đời nào giờ đây nàng phải sống âm thầm ở đồng quê, đành quên hết mọi thói quen thởi con gái, xa hẳn các bạn bè và cha mẹ. Lễ ra nếu sánh duyên cùng Đạo, chắc chắn là nàng giữ được nếp sống cũ, tuy không phải là xa hoa đài các, nhưng cũng hợp với một nữ sinh nghỉ học để lấy chồng !

75Trang sách 75KÝ VÃNG Thế mà ngày nay ! Người chồng thì quê mùa, tuy thương vợ song không có một chút quyền hành gì trong gia đình để làm cho vợ đỡ khổ, còn đời sống thật vất vả lam-lũ !

May mà Soạn còn có lòng thương! Ở hoàn cảnh nàng, giá Soạn lại cũng thờ ơ nữa, Tuyết không hiểu nỗi khổ của minh sẽ đến thế nào.

Tuyết bảo Soạn :

- Thế thì may quá ! Để xong nồi cảm, cậu giúp tôi cùng xay lúa cho mau xong .

Soạn bảo vợ :

- Ừ thế tôi sửa soạn cối xay, và xúc thóc trước nhé.

Rồi không chờ vợ đáp, chàng vào cót xúc thóc.

Tuyết gọi theo, nói :

- Cậu đong một gánh thôi nhé, thóc của đẻ có số, mỗi lần lấy ra bao nhiêu tôi phải biên đấy.

Soạn đong thóc, quét cối, lấy nia sẵn sàng. Khi chàng cắm tràng cối vào tai cối, Tuyết cũng đã vùi xong nồi cám lợn.

Thấy Soạn đang chăm chá sửa soạn chiếc cối xay, Tuyết rón rẻn nhẹ nhẹ đi tới đằng sau đứng ngắm chồng.

Soạn mải việc không để ý đến bóng vợ.

Đột nhiên Tuyết nói :

- Cậu ngoan quá, tôi khen cậu đấy !

Đây là lần đầu tiên nàng nói đùa với chồng. Xưa nay, ban ngày ít khi vợ chồng gặp nhau. Còn ban đêm bao giờ Tuyết cũng phải thức khuya. Thường thường Soạn ngủ được một giấc, nàng mới hết việc.

Soạn rựt mình quay lại nhin vợ âu yếm !

- Thấy mợ vất vả quá, tôi phải giúp mợ.

Tuyết bảo:

- Nó cũng quen đi cậu ạ.

76Trang sách 76KÝ VĂNG Soạn an ủi vợ:

- Thôi vợ chồng mình chịu khó ít lâu, rồi tôi sẽ nói với đẻ mượn thêm người giúp mợ !

Tuyết không nói gì, Tuyết đã hiểu tính hà-tiện của cụ đồ bà. Việc chờ cụ mượn thêm người là một mộng ảo.

Thà đừng chờ đợi còn hơn.

Soạn đỗ lưng thúng thóc vào cối xay.

Cối xay kê gần bên cối giã.

Chiếc cối xay gồm bốn phần : thớt dưới, thớt trên, áo cối và tràng cối.

Thớt dưới có bốn chân bằng gỗ, kê sát đất, vững chắc đỡ lấy thân thớt. Thân thớt, chung quanh có vành đan bằng tre, giữa là đặt sét đã được nhào kỹ và lên chặt.

Những răm cối bằng gỗ đóng sát nhau vào lớp đất sét, tạo nên những chiếc răng cối, xếp thành hàng đi từ trung tâm thớt cối ra đến vành. Ở giữa thớt cối, có một chiếc cọc tre, dài độ gần hai tấc dùng để giữ thớt trên, Thớt trên kê liền vào thớt dưới.

Cũng như thớt dưới, vành thởt trên cũng đan bằng tre, và ở giữa cũng bằng đất sét. Mặt dưới thớt cũng có những hàng răng làm bằng răm gỗ.

Khi xay thóc, răng cối thớt trên cọ vào răng cối thớt dưới, nghiền vỏ hạt thóc, khiến cho trấu tách ra khỏi hạt gạo. Mặt trên thớt trên, đất sét đắp vào vành cối chênh- chết, đề chừa lòng cối, lấy chỗ đỏ thóc vào xay. Chính giữa lòng cối, có một ô vuông, ngang dọc độ một tấc, bỏ chống, không răng và không đất sét là nơi thóc theo đà xay, luồn vào các lớp răng cối để bị nghiền vỡ ra. Sát mẻ trên cùng thớt trên có một thanh tre đực, gắn liền vào vành cối, nằm ngang qua đường kính, nhô ra hai đầu mỗi bên chừng một tắc. Đấy là hai chiếc tai cối. Chính giữa thanh tre đực trên, chỗ ăn thẳng xuống dưới ở giữa ô vuông của lòng cối, có khoét lỗ. Chiếc cọc ở thớt dưới lồng vào lỗ khoét này như một chiếc trục, giữ cho thớt trên khỏi văng đi theo đà xay thóc.

77Trang sách 77KÝ VĂNG Hai bên tai cõi cũng có khoét lỗ : một bên để cắm tràng xay, còn một bên để cắm chiếc quẹ. Chiếc que gạt thóc đã xay rồi ở áo cối xuống nia.

Áo cối đan liền vào thớt đưới, có vành lên. Vành này có một ô cửa. Thóc xay ở hai thớt cối đùn ra áo cối, được gạt đến ô cửa và rơi xuống chiếc nia ở dưới đất.

Tràng cối là một ống tre dài, có một chiếc mỏ cắm vào tai cối để đun thớt cối trên khi xay thóc. Cuối tràng cối là chỗ tạy cầm.

Khi xay thóc, chiếc tràng cối được buộc vào một chiếc giây thừng néo trên sà nhà. Như vậy, chiếc giây thừng giữ vững lấy tràng cối. Người xay thóc không vì tràng cối nặng lại chuyển động theo đà xay mà mất thăng bằng.

Thóc đã đổ vào cối.

Soạn và Tuyết cùng nắm tay vào tràng cổi.

Soạn bảo Tuyết :

- Chúng ta cùng xay cho chóng xong.

Ù! Ừ! ù theo đà xay của hai người, tiếng ù ù trước còn châm chậm, sau mau dần. Thóc để vào lòng cối được hai thớt cối nghiền vỡ, hạt gạo tách khỏi vỏ trấu, từ từ trôi xuống áo cối, rồi lại từ áo cối, trôi xuống chiếc nia để dưới đất.

Xay thóc hai người đỡ mệt nhiều.

Tuyết bảo chồng :

- Giá thỉnh-thoảng cậu giúp tôi thế này, tôi cũng đỡ vất-vả.

Soạn cười và hứa với Tuyết từ nay, luôn luôn chàng sẽ giúp nàng. Chàng bảo Tuyết :

- Tôi hát cho vui nhẻ Tuyết gật đầu Soạn hát :

Vợ chồng ta bánh đa bánh đác, Vợ chồng người dùi đục cẳng tay !

78Trang sách 78KÝ VÃNG Thóc vàng đồ cối ta xay, Xay ra gạo bạc, cối xay ù ủ.

Chị em ơi ! Thóc nhà Chu ta ăn, ta cây, Rau nhà Chu hái lấy ta dùng, Dủ choNam, Bắc, Tây, Đông Ta nguyền son sắt một lòng với nhau.

Tiếng Soạn hát vang lên, át cả tiếng cối xay. Giọng Soạn lúc bổng lúc trầm, lúc ngân dài, lúc cao vút. Người hai vợ chồng Soạn, khi ngả về đằng trước, khi đứng thẳng, khi ngả về đằng sau, tùy theo tràng cối được đưa đi hay kéo lại.

Tuyết lắng nghe câu hát của chồng. Đối với nàng câu hát nghe hơi lạ tai, mặc dầu đó chỉ là một câu ca dao, tả cái tình khẳng khít của một đôi vợ chồng thuận-hòa •Câu hát làm cho người đỡ mệt, tiếng xay lúa đều hơn • và lúa xay rồi chảy xuống nia cũng mau hơn.

Khi Soạn ngừng hát Tuyết khen :

- Cậu hát hay quá ! Giọng cậu vừa cao vừa trong, và câu hát cũng nhiều ý vị. Giá thỉnh-thoảng cậu cùng làm với tôi và hát cho tôi nghe, có lễ tôi cũng đỡ mệt hơn.

Soạn bảo :

- Ừ, để từ nay tôi luôn luôn giúp mợ, kẻo mợ vất vả quá.

Câu tôi vừa hát là câu hát nhà quê, hay sao bằng được những câu hát ở ngoài tỉnh.

Tuyết nói :

- Quê hay tỉnh có làm gì. Câu hát cốt nhiều ý nghĩa.

Với lại giọng cậu hát nghe trong và ấm quá.

Soạn hỏi vợ :

- Mợ có biết hát, mợ hát thử tôi nghe một câu xem sao. Sự thật, xưa nay, Tuyết không hay hát. Hơn nữa thời đó, cách đây ba chục năm, đã làm gì có lối hát mới theo tân nhạc. Quê và tỉnh cũng chỉ có những giọng

79Trang sách 79KỲ VÃNG như nhau. Có khác chăng chỉ ở lời ca. Tuyết không hay hát nhưng lúc này thấy Soạn muốn nghe, nàng cũng hát.

Nàng ca lại bài thơ Đạo đã làm ngày trước :

Yêu nhau chi cho lòng thêm bận, Gieo cho nhau mối hận khôn cùng ?

Biết nhau là chuốc não-nùng Yêu nhau là để cho lòng đắng cay .

Giọng Tuyết nhẹ và êm, nghe trầm trầm hòa lẫn vào tiếng cối xay ù ù.

Soạn bảo:

- Mợ hát hay đẩy chứ, nhưng câu hát làm sao tôi không hiều.

Tuyết đáp :

- Ấy, những câu hát ở tỉnh thường hay vơ vẫn thể.

Nó chẳng có nghĩa gì cả, minh muốn hiều nó thế nào cũng được.

Tuyết nghĩ thầm Soạn hiều làm sao được bốn câu thơ ấy. Soạn có yêu bao giờ đâu, và có lẽ Soạn cũng chẳng hiểu yêu là gì.

Biết nhau là chuốc não nùng Yêu nhau là đễ cho lòug đắng cay.

Không biết lúc này Đạo ở đâu. Chàng trai ấy có hiều Tuyết đang sống đày đọa với những công việc nặng nhọc nơi đồng ruộng không. Có lẽ lòng chàng càng đẳng cay hơn khi biết rõ người yêu mình phải sống một hoàn cảnh đăng buồn như vậy. Thật là não nùng.

Tuyết chép miệng sẽ nói :

- Thôi cũng đành.

Hai người vẫn xay lúa. Muốn giúp đỡ vợ, Soạn ra công xay cho mau, cho đều tay, cho nhẹ cối, không đề ý gi đến vẻ trầm lặng của vợ.

80Trang sách 80KÝ VÃNG ngừng tay xay. Soạn Một mẻ thóc đã hết, hai người lại bưng thúng thóc đồ thêm vào cõi. Lúc ấy Tuyết mới nói :

- Có cậu xay mau thật !

Thóc đồ vào cõi rồi, hai người lại xay, và Soạn luôn luôn cắt tiếng hát đề cùng quên mệt.

Chẳng mấy lúc gánh thóc đã xay xong.

Soạn lại thu xếp cối xay cho gọn. Rồi chàng chạy đi rót hai bát nước, mình uống một bát còn một bát đưa cho vợ. Cử chỉ thương vợ ấy, Tuyết cũng nhận thấy. Đấy là niềm an ủi duy nhất của nàng.

81Trang sách 81KÝ VĂNG Vừa thấy bóng Tuyết tới cổng, Lan reo :

- A ha ! Chị Tuyết về chơi. U ơi, chị Tuyết về chơi !

Tâm và Vinh đang nghịch ở trong bếp, thấy Lan reo bỏ cả nghịch chạy sổ ra :

- Chị Tuyết, chị Tuyết 1 Sau lâu thể mới thấy chị về chơi. Chủng em nhỏ quá, u nhắc đến chị luôn.

Thằng Tâm bảo chị :

- Chị chẳng về bảo em học, hôm nọ em không thuộc bài thầy giáo bắt em quy, em bắt đền chị đấy.

Vinh cũng nói :

- Từ ngày chị đi lấy chồng, em phải học lãy, lắm hôm bài em không hiều gì cả.

Tuyết soa đầu các em. và nói : « Từ nay thỉnh thoảng chị sẽ về chơi luôn, rồi chị sẽ giảng bài cho các em.»

Nói với các em như vậy, Tuyết tự nàng thấy buồn cười. Nàng sẽ về chơi luôn! Chao ôi ! Nếu nàng có thể về chơi luôn được. Công việc nhà chồng bừa ra đó, bỏ cho ai?

Lần nầy Tuyết về thăm cha mẹ và các em cách lần trước hơn hai tháng. Năm bảy lần nàng định xin phép bố mẹ chồng, nhưng năm bảy lần công việc lại nhiều quả, nàng nấn ná mãi tới sáng hôm nay, nàng mới xin phép hai cụ đồ để về thăm cha mẹ. Muốn cho công việc khỏi bừa bãi nàng phải dậy từ ba giờ sáng để nấu cám lợn, thôi cơm, giặt quần áo, cho lợn ăn; và trước khi đi nàng phải nhờ Soạn cùng nàng xay sẵn một thúng thóc để Tú ở nhà sàng tối về nàng sẽ giã.

82Trang sách 82KÝ VĂNG Nàng có rủ Soạn cùng đi thăm cha mẹ với mình, nhưng Soạn hẹn nàng về trước, chưa Soạn sẽ tới để đón nàng.

Từ hôm Soạn xay thóc với nàng, Soạn thường hay giúp nàng để làm những công việc nặng nhọc. Vi vậy đôi khi Soạn phải bỏ những công việc khác của chàng. Có hôm chàng không đi thăm đồng, có hôm chàng không đi coi nước.

Sự săn sóc của Soạn đối với vợ khiến cho Tú và Liên để ý. Một hôm, Soạn không đi thăm đồng, ở nhà gánh phân bón ruộng thay cho vợ, Liên bảo anh :

- Anh Soạn độ này chịu khó quá ! Anh sợ chị ấy vất vả, anh phải làm hộ luôn. Ngày xưa chúng em, anh chẳng đỡ hộ một tay.

Soạn mắng Liên : « Cô đừng có ty nạnh. Cô xem chị • cô làm suốt ngày, từ sáng sớm tới khuya, có được ung dung nhàn nhã như các cô đâu ».

Liên bĩu môi : «Chúng em ung dung nhàn nhã, phải chỉ có một mình chị ấy làm thôi ».

Tú cũng nói :

- Chị ấy làm thì chúng em cũng làm, biết ai làm nhiều ai làm ít. Gặp việc thì làm, không làm có để chứi cho mà ủng mồ.

Thấy hai em cùng nói, Soạn không dám nói hơn nữa. Chàng cũng sợ các em bảo là bênh vợ.

Truyện trên, Soạn không hề nói lại cho vợ nghe, nhưng sau Tuyết cũng biết, do một cô bạn hàng xóm nói lại.

Cô ta bảo Tuyết :

- Chị về làm dâu cụ đồ vất vả quá, làm sớm hôm tối mai, thế mà khi anh ấy giúp đỡ chị vài việc, các cô Tú và Liên không bằng lòng. Em thấy cô Liên kế lại cho em nghe một hôm cô ấy và cô Tú đã nói anh Soạn về việc đỡ tay cho chị.

83Trang sách 83KÝ VÃNG Cô ta thuật lại cho Tuyết nghe, những điều Liên đã nói với cô ta. Cô ta bảo:

- Nhà giàu tham việc ! Thà làm dâu nhà nghèo lại ít công việc. Nhà nghèo thường biết thương người hơn.

Tuyết không nói gì chỉ chép miệng.

Cô kia lại nói :

- Chị chịu khó thế, và chị cũng khỏe đấy chứ em thì em chịu.

Tuyết đáp lại :

- Minh làm việc cho nhà chồng tức là làm việc cho mình, vất vả hay không có hề gì !

Sự thật Tuyết nghĩ có phàn nàn với cô hàng xóm cũng chẳng ích gì chỉ tổ truyện đi truyện lại gây xích mích giữa nàng với các em chồng.

Cũng vì nàng khéo ở với sự nhẫn nại căn bản, nên các cô em chồng không thể có cớ gì để ganh ghét với nàng.

Hôm nay trước khi về thăm cha mẹ, nàng khéo lẻo nhờ các cô trông nom giúp hộ việc nhà.

Và Soạn, cũng chính vì sợ bố mẹ và các em bảo là chiều vợ quá, nên không dám đi với vợ ngay từ buổi sáng, phải chờ đến trưa mới dám xin phép đi đón vợ.

Vinh thấy anh rề không đi với chị, hỏi:

- Anh ấy đâu hở chị ? Sao anh ấy không lên hở chị?

Tuyết trả lời em :

- Anh ấy còn bận, đến trưa anh ấy sẽ lên. Anh ấy vẫn nhắc đến các em luôn.

Tâm nói :

- Chị nói thật chứ ? Anh ấy nhắc tới chúng em, sao anh ấy không luôn luôn đưa chị lên đây với chúng em.

Tuyết không trả lời. Soạn có nhắc tởi các em vợ thật, và chàng cũng tỏ lòng yêu các em đề an-ủi vợ, nhưng việc đưa vợ về thăm các em luôn là một việc rất khó khăn đối với Soạn.

84Trang sách 84KÝ VÃNG Bà Hàn ở trong nhà nghe tiếng Lan reo, chạy ra. không về Thấy Tuyết bà mừng lắm. Bà hỏi : « Sao lâu con quá. Chồng con đâu, nó chơi với các em chúng nó nhớ không lên à ? »

Tuyết không trả lời mẹ, nàng rơm rớm nước mắt. Nàng chạy tới ôm choàng lẩy mẹ, như một đứa trẻ thơ.

Nàng nói :

- U ơi, con khổ lắm !

Bà Hàn nhìn con thương hại. Nước da đen sạm của con đã nói rất nhiều. Mấy giòng nước mắt của Tuyết cũng khiến bà đoán cái cảnh làm dâu của Tuyết.

Bà an ủi con :

- Đi làm dâu ai chẳng thế. Ngày xưa u mới đi làm dâu cũng vậy. Rồi về sau quen đi. Vả lại muốn làm mẹ chồng phải làm nàng dâu trước.

Tuyết cũng rõ mẹ chỉ cốt nói để an ủi mình. Nàng lau nước mắt. Chính nàng, nàng cũng không muốn khóc để làm phiền lòng mẹ, nhưng không hiều tại sao nước mắt cứ trào ra. Có lễ lâu ngày mới gặp mẹ, nàng đã quá súc động.

Bà Hàn giắt con vào trọng nhà. Lũ em ríu rít quần theo chân chị.

Bà Hàn bảo Tuyết :

- U thấy bà Lý Chân nói chuyện con vất vả lắm. U rắt thương con, nhưng con nên hiều, chính sự vất vả nó tập cho con người quen với mọi nỗi gian truân. Đời người ta biết lúc nào là chắc, bây giờ sung sướng nhưng cũng có ngày khở sở. Con ráng chịu đựng cho nó quen đi. U đã hỏi thăm kỹ, thấy nói tuy vất vả mà con vẫn chịu khó, u rất mừng, nhất là thày con thì bằng lòng lắm. Thày con bảo rắng lúc bé, con đã được sung-sướng, lớn lên phải vất-vả, phải chịu đựng rồi mai sau mới sung-sướng hơn được. U thấy bà Lý nói chuyện hai cụ đồ đổi với con cũng rất có lòng thương. U chỉ cầu thể.

85Trang sách 85KÝ VĂNG Tuyết lặng thinh không đáp lại. Bà Hàn lại nói :

Mấy lần trước về chơi, sao không thấy con nói gì.

Tuyết thưa :

- U muốn con nói gì. Con vâng lời thày u về làm dâu nhà cụ đồ, con chỉ sợ thày u mang tiếng vì con nên con cản răng chịu hết mọi sự khổ cực. Con phàn nàn chỉ khiến u phải lo nghĩ. Con rõ u rất thương con, và việc hôn-nhân của con do thày con chủ-trương. Đằng nào ván cũng đã đóng thuyền, nói đi nói lại làm gì nữa. Ngoài ra, chính con, con cũng muốn tỏ ra cho gia đình cụ đồ nhận thấy rằng các nữ sinh không phải là những người, hư không làm nổi công việc nơi đồng ruộng.

Bà Hàn nói :

- Con nghĩ cũng phải. Con cổ chịu khó cho thày con vui lòng.

Ông Hàn lúc ấy ở trong nhà, thấy bà Hàn, Tuyết, và lũ trẻ con đi vào thi bảo :

- Con Tuyết về chơi đấy ư? Thày có lời khen con đấy. Thày thấy bà Lý Chân nói truyện khen con nhiều lắm. Con nhà gia giáo phải như con mới được.

Ông bảo Bà Hàn :

- Bà bảo chúng nó giết con gà làm cơm cho con nó ăn. Chồng nó không lên hay sao ?

Tuyết thưa :

- Thưa thày sáng nhà con còn bận chút việc. Trưa nhà con sẽ lên để chiều cùng về với con.

Ông Hàn nói:

- Thế à. Thôi con đi rửa mặt rồi chơi với các em.

Thày trông con dạo này đen sạm khỏe mạnh hơn trước.

Khí hậu ở nhà quê tốt lắm.

Qua những lời nói khô khan của ông Hàn, Tuyết nhận thấy biết bao lòng thương yêu của người cha. Tuyết

86Trang sách 86KÝ VĂNG hiều các cụ theo cổ, dù thương yêu cũng không nói ra, e các con biết mà sanh hư, nhưng bao giờ các cụ cũng sắn sóc lưu y đến các con rất nhiều.

Thằng Vinh bảo Tuyết :

- Em múc nước cho chị rồi đấy, chị đi rửa mặt, rồi em mang sách ra cho chị bảo em nhé.

Trong lúc đó bà Hàn chạy xuống bếp bảo người nhà giết gà làm cơm.

Tất cả mọi sự săn sóc của gia-đinh nàng đã tương phản hẳn rới những điều vất vả khổ sở của nàng ở nhà chồng.

Ở đây là những sự âu yếm giúp đỡ: mẹ lo đi làm cơm, em đi lấy nước cho chị rửa mặt, thi ở kia chỉ là những công việc đợi chờ : xay lúa chưa xong đã giã gạo, cho lợn ăn chưa xong đã phải vớt bèo v.v., Tuyết rửa mặt. Nước mát lạnh ngấm vào da khiến nàng có một cảm giác nhàn nhã. Kể từ ngày đi làm dâu nàng đã luôn luôn sống trong vội vàng, rất ít khi có vài phút thư thái. Hôm nay, nàng về thăm cha mẹ và các em cũng như các lần trước là ngày nàng được hoàn-toàn nghỉ ngơi về xác thịt và được khuyến khích về tinh thần. Gái nhìn thân yêu của mẹ, câu hỏi của cha, những điệu bộ rối rít của các em, tất cả những điều đó đều làm cho Tuyết thấy tâm hồn được thư-thái sung-sướng. Lại khung cảnh quen thuộc từ thủa bẻ của nàng, từ gian buồng, khoảng sân, nhất nhất cái gi nàng cũng thấy như đằm thắm với nàng cả.

87Trang sách 87KÝ VĂNG Tuyết giắt Lan, Tâm và Vinh ra đầu xóm chơi. Nàng định tiện đường đi thăm mấy ông chú bà bác.

Lan nhí nhảnh đi với chị, sung sướng như được quà.

Nó luôn mồm hỏi chị hết điều này đến điều khác. Tâm thấy em nói nhiều quá, khiến nó không đặt được lời nào để nói với Tuyết, mắng Lan :

- Cái con Lan lần-mẫn hỏi chị nhiều quá. Chị đừng trả lời nó nữa, chị nói truyện với chúng em.

Tuyết cười bảo Tâm :

- Chị nói chuyện với tất cả các em. Lan nó bé, nó hỏi nhiều hơn bây giờ, lát nữa đến lượt Tâm.

Lan thấy chị bênh, nhảu mỏ bảo anh:

- Anh Tâm chỉ được cái hay kiếm chuyện với em. Chị Tuyết về chơi với Lan chứ về chơi với anh Tâm đấy à?

Tuyết phải giảng hòa hai em :

- Chị về chơi với tất cả các em. Từ nay chị sẽ về chơi luôn. • Vinh nói :

- Chị nói thật nhé ! Hôm nọ con Lan nó đòi đi xuống Phương-Cầu chơi với chị, rồi thày phải đánh nó mấy roi nó mởi thôi.

Tuyết nghĩ : giá các em nàng xuống thăm nàng, không biết nàng sẽ đổi xử ra sao ? Bỏ việc chơi với các em ư ? Hay mặc các em chơi với nhau, mình cứ làm việc ?

88Trang sách 88KÝ VÃNG Vừa lúc ấy, ở đầu đường đi lại bà Hai Bảo, người hàng xóm ở sát liền ngay nhà Tuyết. Trông thấy Tuyết, bà hai mừng rỡ hỏi :

- Cô về chơi đấy à? Thấy nói cô làm dâu vất-vả lắm phải không ?

Tuyết đáp :

Cám ơn bà, cháu cũng không lấy gi làm vất-vả quá ạ !

Bà Hai, ghẻ sát vào tai Tuyết thi thầm :

- Ở trên này chúng tôi biết hết, cô còn dấu làm gì, vất-vả thế sao cô không xin với hai cụ đồ ăn riêng. Vợ chồng cô làm, vợ chồng cô ăn, có thiếu, ông bà Hàn trên • này giúp đỡ, tội gì ăn chung phải đầu tắt mặt tối khổ thân.

Lần này không phải lần thứ nhất có người sui Tuyết xin ăn riêng để đỡ vất vả. Cứ kể ra, nếu ăn riêng, Tuyết sẽ nhàn hạ hơn nhiều, nhưng nàng đã nghĩ không biết hai cụ đồ có chịu không và không biết Soạn có dám nói với bố mẹ không. Khơi ra, mà truyện không thành, chỉ càng thêm bẽ, vì vậy Tuyết chỉ nghĩ tới mà không dám nói với chồng. Hơn nữa, Tuyết cũng sợ ông Hàn mắng.

Nàng đã tự nguyện hy sinh cho cha vui lòng, nên việc xin ăn riêng nàng định rò ý cha trước.

Nàng đưa lũ em ra đầu đường mua cho mỗi đứa tấm bánh rồi nàng rẽ vào nhà ông chủ họ. Bà thím nàng và các cô em họ đang sàng gạo ở nhà ngang. Thấy nàng tới, cả ba người đều bỏ việc đứng lên. Bà thim hỏi: « Cháu lại có thi giờ về chơi à ? Thấy nói nhà cụ đồ nhiều việc lắm • Tuyết không đáp thẳng vào câu hỏi. Nàng nói : « Cháu về thăm thày u cháu, nhân thể sang thăm chú thím và các em. »

Nàng bảo hai cô em họ : « Các cô tập sàng gạo là phải kẻo như chị đi làm dâu mới học mọi công việc đến luýnh quýnh. »

Ngọc, một trong hai cô em họ nói : • Em thấy nói củi sàng gạo giỏi lắm. Thây u em vẫn lấy chị đề bảo chúng

89Trang sách 89KÝ VĂNG em. U em cứ bảo: « Đẩy chúng mày xem, con Tuyết ở nhà sung sướng thế, nay đi lấy chồng phải lo đủ mọi công việc. Chúng mày không tập làm ăn đi, rồi ra phải đi làm dâu, lâm thế nào.»

Bà thím bảo tuyết :

- Tại thày cháu cả. Chú thím đã gàn trước, thày cháu không nghe. Ai lại con gái học trò tỉnh, lại đi gả chồng nhà quê để khổ con như vậy.

Tuyết gạt đi :

- Đằng nào việc cũng đã xong rồi, cháu không muốn nhắc tới làm gì. Chủ cháu đi đâu hở thim ?

Ngọc nói :

- Thày em mới chạy đi đâu không rõ.

Bà thím Tuyết đưa Tuyết vào trong nhà nói chuyện, hai cô em cũng vào theo để nghe chuyện. Theo lời bà thím thì ở làng ai cũng rõ chuyện Tuyết làm dâu cụ đồ rất vất vả và Tuyết rất ngoan ngoãn chịu khó, cả làng ai cũng khen.

Tuyết hỏi bà thím về mọi cách thức lâm ăn. Bà thím trong câu truyện, cũng khuyên Tuyết nên xin ăn riêng cho đỡ khổ.

Trong khi Tuyết ở trong nhà cùng bà thím và hai cô em họ thì Tâm và Vinh chạy nhảy ở ngoài sân. Chúng nó leo lên cây hái ổi hoặc đuổi bắt bướm. Lan thì sán bên cạnh chị, nghe chị nói chuyện với bà thím.

Một lúc lâu, Tâm và Vinh đã chơi chán ở ngoài sân vào giục chị đi về.

Tâm khoe với chị một con bướm ngũ sắc nó vừa bắt được, còn Vinh thì khoe chị những quả ổi chín mọng trông rất ngon thơm.

90Trang sách 90KÝ VÃNG Tuyết lại nhớ lại hồi mình còn con gải. Thường thường nàng vẫn mang một chiếc vợt lên núi Thiềm bắt bướm, hái hoa. Cả một quãng đời tươi đẹp như bừng hiện lại với những tiếng cười ròn rã, với những tiếng reo hồn nhiên, với những câu chuyện ngây thơ giữa nàng và các bạn. Rồi đến thời gian nàng gặp Đạo, một mối tinh trong sạch nảy nở giữa hai người. Tuyết chép miệng thở dài :

- Ôi ! Thời kỳ nhung lụa nay còn đâu !

Trên trời một đám chim sẻ bay ngang ríu rít ; ở ngoài vườc, dưới những tia nắng rung rinh, đàn bướm vờn hoa và theo từng cơn gió, lá khô rơi sào sạc.

Tuyết chào bà thím và hai cô em họ, giắt lũ Lan, Tâm và Vinh ra về. Bà thím nhìn theo cháu lắc đầu.

91Trang sách 91KÝ VĂNG VII Khi Tuyết và các em về tới nhà thi Soạn đã đến từ lâu. Sau khi vợ đi khỏi, Soạn loanh quanh ở nhà một lát rồi cũng đi ngay. Tú riễu Soạn :

- Thật anh chị như keo sơn ! Chị ấy vừa đi khỏi, anh đã sợ lạc hay sao mà phải theo ngay !

Cụ đồ bâ cũng bảo Soạn :

- Anh dướng vợ anh nó vừa vừa chứ ! Chẳng trách người ta bảo vợ hư tại chồng là phải.

Soạn không dám cãi mẹ, nhưng cụ đồ ông nói :

- Thì thỉnh thoảng cũng phải để nó đi về thăm bố mẹ với các em nó chứ. Bà không biết thương dâu. Nó làm lụng vất vả lắm cũng phải có lúc nó nghỉ ngơi.

Cụ đồ bà bảo :

- Ừ tôi cũng biết nó vất vả, nhưng tôi muốn nói thằng Soạn nhà mình. Ông không nhận thấy à ? Dạo này nó dướng vợ nó quá. Nó sợ vợ nó phải làm việc nhiều, nó bỏ cả công việc của nó để làm cho vợ nó.

Cụ đồ ông lại gạt đi :

- Nó chẳng giúp vợ nó thì nó giúp ai. Đáng lẽ công việc nhà nhiều' như thế, bà nên mượn thêm người mới phải. Thấy nó lắm lúc hấp tấp làm hết việc này sang việc khác tôi nghĩ cũng thương hại. Ông bà Hàn, ông bà ấy mà rõ mình đầy đọa con gái ông bà ấy thì còn ra nghĩa lý gì nữa.

Soạn thấy bố biết rõ sự vất vả của vợ mình, liền nhân địp nói :

92Trang sách 92KÝ VĂNG - Thưa thày đẻ, con thấy lắm lúc nhà con không kịp thở, chẳng có ai đỡ chân đỡ tay, nên con thỉnh thoảng làm giúp một vài việc. Con tưởng nhà ta nhiều việc lắm, đẻ nên mướn thêm người làm. Nhiều khi nhà con làm không hết việc.

Cụ đồ bà, từ nãy không giám cãi chồng, nhân lời Soạn nói liền mắng cọn :

- Mày sợ vợ mày phải làm nhiều nó chết mất hay sao ! Nó có giỏi nó cứ chết đi ! Nó chết tao cưới vợ khác cho mày. Mất tiền mua mâm thi đâm cho thảng, mất tiền mua thúng thì đựng cho dầy. Tao mất tiền mua gạo đổi nó về thì nó phải lâm việc.

Thấy vợ mắng con, cụ đồ ông gạt đi :

- Bà này hay thật, con nó nói thế mà phải gắt. Bà thử nghĩ xem ngày xưa bà làm dâu thế nâo, bây giờ bà phải trông xuống chứ. Nhà Soạn từ khi nó về nhà này, nó ngoan ngoãn chăm chỉ vất vả mà không hề nửa lời phàn năn. Bà nên biết thương nó, nên mượn người để đỡ đần nó.

Có thế nó mới có thể quán xuyến công, việc nhà được.

Mình cũng còn hai đứa con gái đấy, rồi chúng nó sẽ phải đi làm dâu nhà người ta, liệu chúng nó có làm được như nhà Soạn không ?

Rồi cụ ông quay lại mắng chị em Tú :

- Hai chị em mày phải giúp đỡ chị, chứ tao thấy chúng mày lười lắm, việc gì chúng mày cũng đùn cho nó.

Tú và Liên không dám cãi lại, vì sự nhận xét của cha rất đúng. Cụ đồ bà cũng không nói gì thêm nữa, vì chính cụ cũng nhận thấy con dâu đã cáng đáng hết mọi công việc lẽ ra các con gái mình phải làm. Không phải là không thương Tuyết, nhưng thói thường các bà mẹ chồng là như vậy, các bà không muốn con trai mình tỏ ra chiều vợ quá. Hình như các bà sợ con các bà chỉ biết chiều vợ mà quên mất mẹ chăng.

Lúc ấy cụ đồ ông bảo Soạn:

93Trang sách 93KÝ VĂNG - Thôi con liệu mà đi cho nó sớm. Lên nói với ông bà Hàn là thây đẻ có lời hỏi thăm. Hôm nào rỗi thày sẽ lên chơi.

Cụ lại bảo hai cô con gái :

- Hôm nay anh chị chúng mày đi vảng, mọi việc chúng mây phải làm cho xong, không được đợi chúng nó về. Con gái nhà quê, lười biếng không được. Lười biếng rồi ai người ta rước đi.

Tú và Liên chỉ vâng dạ.

Trước khi Soạn ra đi, cụ đồ ông bảo cụ bà :

- Bà cho con một ít tiền. Nó lên chơi với các em vợ phải đưa chúng nó đi chơi, mua quà mụa bánh cho chúng chứ.

Cụ đồ bà xưa nay hà tiện, nhưng trước mặt chồng cụ không thể từ chối được ? Cụ đưa cho Soạn hai đồng bạc gồm vừa tiền hào vừa tiền xu. Cụ bảo Soạn :

- Ấy liệu mà tiêu, hay sẵn đây lại phung phí cho hết đi.

Cụ ông cười bảo vợ :

- Đã cho con tiền thì phải để cho nó tiêu, sao bà lại nói thế. Nó giữ sĩ diện thi nó phải tiêu.

Cụ bảo con :

- Con cứ tiêu, đừng hà tiện mang tiếng keo kiệt.

Rồi cụ lại bảo bà:

- Bà bắt cho tôi hai đôi chim câu mới ra ràng để con nó mang lên biếu ông bà Hàn.

Cụ hà đi hắt chim. Cụ ông lại bảo Soạn :

- Đẻ con hà tiện cũng phải, nhưng cũng có lúc không nên hà tiện. Con lên nói với ông bà Hàn là quà nhà quê của thầy đẻ biếu ông bà Hàn nhé.

Hai đôi chim non đã được nhốt vào một chiếc lồng nhỏ Soạn chảo cha mẹ ra đi.

94Trang sách 94KÝ VĂNG Cụ đồ bà còn nói theo :

- Ấy liệu mà giắt nhau về cho sớm, ở nhà không ai làm được đâu.

Liên cũng a dua với mẹ nói tiếp:

- Chiều độ bốn giờ thì anh chị về nhé. Về đề giã gạo đấy.

Cụ đồ ông mắng Liên :

- Hôm nay mọi việc chúng mày phải làm, không thể chờ chị mày về được.

Soạn ra đi một tay sách lồng chim, một tay cầm chiếc ô đã cũ, vá víu đến hai ba chỗ.

Khi Soạn tới nhà bố mẹ vợ thì Tuyết cũng cùng các em đi chơi vừa về.

Lũ trẻ thấy Soạn hớn hở chào mừng. Lan reo : « Anh Soạn đã lên ! Sao bây giờ anh mới lên. Từ sáng chúng em mong anh lắm ».

Tâm và Vinh hai đứa sản tới anh rể, mỗi đứa cầm một tay, và ríu rít đứa thì khoe bướm, đứa thì khoe ổi.

Tâm bảo :

- Anh ở đây chơi với chúng em lâu nhé, anh đừng về ngay đấy, anh về thì chị ấy cũng về.

Vinh nói :

- Mà chị ấy về thì chúng em không có ai bảo bài học, mai đi học phải quỳ, em sẽ viết giấy xuống bắt đền anh đấy.

Soạn thấy cảm động trước sự săn đón của các em vợ.

Chàng thấy chính các em chàng đối với chàng nhiều khi rất nhạt nhẽo, không ân-cần như các em vợ. Để cho các em nói xong Tuyết mới hỏi chồng :

- Sao cậu bảo đến trưa cậu mới lên ? Tôi tưởng ít ra cũng hai giờ cậu mới tới đây.

95Trang sách 95KÝ VÃNG Trước câu hỏi của vợ, Soạn lúng túng. Chàng không biết trả lời thế nào. Chàng nhớ tới những lời mẹ và các em nói trước khi chàng ra đi. Chàng ấp úng mãi mới trả lời :

- Mợ đi khỏi một lát, tôi cũng xin phép thầy lên thăm thày đẻ trên này và các em. Tôi cũng muốn đi sớm để đến chiều về được sớm. Đi qua cánh đồng vắng vẻ, về muộn quá e không tiện.

Rồi Soạn nói :

- Thày đẻ gửi biếu thày đẻ trên này, hai đôi chim non.

Vừa nói, Soạn vừa dơ tay chỉ cái lồng chim ở dưới hiên nhà. Tuyết cũng đã để ý đến hai đôi chim. Nâng đã nghĩ, chắc là ý kiến của cụ đồ ông, chứ cụ đồ bà xưa nay ít khi nghĩ tới biếu sén ai cái gì.

Bây giờ Tâm, Vinh và Lan mới để ý đến lồng chim.

Chúng nó kéo nhau ra xem, để mặc hai vợ chồng Soạn nói chuyện với nhau.

Tuyết bảo chồng :

- Chắc đẻ lại muốn tôi về sớm để giã gạo chở gì.

Từ đây tới Phương• Cầu, chỉ có một quãng đồng, có mà đi cả đêm cũng chẳng sao. Thôi được, chiều chúng ta về sớm.

Soạn chống chế :

- Đẻ có bảo gì đâu, có chúng mình muốn về sớm thì về. Tuyết không trả lời chồng, thẫn thở nhìn ngọn tre ngả xuống rồi lại vút lên. Đôi chim chích chòe đang đuổi nhau chuyền từ ngành tre nầy sang ngành tre khác, với tiếng ríu rít.

Tuyết ngẫm đến thân mình. Thật đúng với câu phương ngôn gái có chồng như gông mang cổ. Tự do mất hết, ngay cả trong sự yêu đương. Nàng lại tưởng đến mối tình đầu tiên trong lành của mình. Lúc mới biết nhau mới yêu nhau, đôi bên bàn tính tới ngày cưới, tới thời

96Trang sách 96KÝ VÃNG kỳ trăng mật! Ôi !Áo mộng! Nghĩ tới thời kỳ trăng mật mà lòng Tuyết chua chát! Trăng mật với những ngày quần quật dưới nắng đồng quê, với những đêm làm việc đến sang canh và với những buổi sáng dậy từ gà gáy ! vào Còn chồng ! Mười đêm như một chục, lúc nàng giường chàng ngủ đã ngáy o o, ít khi có lấy mấy câu chuyện tâm tình thì thầm trước khi ngủ! Rồi nhiều đêm giữa Túc nàng đạng ngủ say, Soạn đột nhiên lay nàng dậy ! Nghỉ đến mà Tuyết rùng mình !

Ba đứa trẻ rủ nhau xem lồng chim rồi chạy lại khoe Tuyết :

- Chị ạ bốn con chim đẹp quá !

Tuyết rật mình nhìn các em. Nàng nói :

- Chim của anh mang biếu thày để đấy.

Nàng hỏi chồng :

- Cậu đã gặp thày để chưa ?

Soạn đáp :

- Tôi đã chào thày để rồi. Để đang làm cơm, thày ở ngoài vườn. Đẻ bảo chúng ta ở lại chơi vài hôm.

Tuyết hỏi :

- Ý cậu nghĩ thế nào?

Soạn không trả lời. Tuyết vừa cười vừa nói : « Cậu sợ về đẻ ở dưới ấy mắng. Tôi thì tôi muốn ở lại chơi mấy hôm với các em cho đỡ nhớ. Tôi muốn chiều nay ra Bắc- Ninh thăm mấy chị bạn học.»

Một vẻ lo sợ thoáng hiện trên nét mặt của Soạn. Tuyết bảo : « Tôi nói đùa đấy, cậu đừng ngại, chiều chúng ta sẽ về.»

Lan nói :

- Không, không cho anh chị về.

Tâm và Vinh cũng nói thêm:

- Anh chị đừng về ngay ! Chúng em nhở lắm !

97Trang sách 97KÝ VĂNG Trời đã gần về chiều, ánh nắng gay gắt buổi trưa đã dịu dần.

Non một ngày Tuyết sống lại với gia đình qua rất mau. Nàng cảm thấy buồn buồn khi sắp phải từ giã cha mẹ và các em để lại về Phương-Cầu sống những ngày vất vả nặng nề.

Một ngày ở gia đình mình là một ngày nghỉ ngơi.

Thật vậy, ông bà Hàn không muốn Tuyết làm một việc gì.

Tuyết thấy mẹ vào bếp làm cơm, muốn vào làm đỡ thì bị bà Hàn đuổi ra, bảo:

- Con ra chơi với các em. Thỉnh thoảng mới về chơi được một ngày, lại còn muốn đâm đầu vào bếp. Đưa các em ra vườn hái quả để lát nữa ăn cơm xong, ăn tráng miệng.

Tuyết nhoẻn miệng cưởi và nói:

- Bây giờ con lại thích làm việc u ạ!

Bà Hàn âu yếm nhìn con gái. Bà thương hại con phải khổ sở. Bà bảo :

- Cô thích làm việc tôi cũng không khiến. Cô để dành sức về làm việc nhà cô.

Thế là Tuyết phải ra chơi với các em. Tâm, Vinh và Lan đều mang sách ra hỏi Tuyết. Soạn thấy Tuyết bảo các em học cũng đến cạnh. Chàng dở sách vở của lũ trẻ ra xem.

Lan hỏi Soạn .

- Trước anh có đi học không ? Hôm nay anh. bảo em làm bài toán nhẻ !

98Trang sách 98KÝ VÃNG Tâm cũng bảo :

- Thầy giáo của em ác lắm anh ạ, không làm bài hay không thuộc bài là phải quỳ luôn, lại còn bị đánh vào bàn tay mấy thước kẻ đau lắm.

Vinh thì hỏi:

- Anh có biết vẽ không ? Em phải vẽ một cành lá mà cm chưa vẽ được, anh vẽ hộ em nhé :

Đổi với các câu nói của mỗi đứa em vợ, Soạn chỉ ù hữ. Thật ra trước kia Soạn mới học đến lớp ba, chàng đã biết được gì đâu.

Tuyết thấy các em cứ đua nhau hỏi chồng về bài vở thì gạt đi:

- Anh Soạn lên chơi với các em, các em lại hỏi bài là nghĩa lý gì. Bài của các em để chị giảng cho.

Thế là nàng giảng bài tính cho Lan, vẽ phác cành lá cho Vinh và giảng bài cho Tâm.

Nàng bảo Soạn :

- Cậu xem, ngày trước hàng ngày tôi phải xem bài cho các em, và không bao giờ tôi phải làm việc nặng nhọc cả.

Soạn không nói gì. Điều đó Soạn vẫn rõ, và Soạn lúc nào cũng thương vợ, nhưng chàng tự biết mình chưa có quyền gì ở trong gia đình.

Sau khi giảng bài cho các em xong. Tuyết rủ Soạn và lũ trẻ ra hái quả ở vườn đằng sau nhà.

Khu vườn nhà ông Hàn không rộng nhưng có rất nhiều cây có quả. Bây giờ đang mùa na, mùa ổi. Những cây ổi nặng chĩu những quả, những cây na tơ vởi những quả rất to. Mùi lá na thơm mát, lẫn vào mùi na chín cây ngào ngạt.

Đàn chim khuyên ríu rít trong chòm lá, thấy bóng người tới bay sào sạc.

99Trang sách 99KÝ VÃNG Ở góc vườn lại có một cây khế ngọt. Khế chín bị chim ăn rụng xuống gốc cây rải rác.

Trong vườn có mít, có bứa, có tranh và còn có một cây quất-hồng-bì.

Lan lon-ton chạy trưởc Vừa chạy nó vừa khoe vởi anh rể :

- Anh ạ, có nhiều na mở mắt gần chín rồi. Có cả những quả chín cây.

Rồi nó chạy tởi một cây na vít xuống một ngành, đòi hái một quả na gần chín. Tuyết ngắt cho em quả na đó.

Cả bọn cùng đi vào bóng những cây na để tim quả chín.

Na là một loại cây lá rậm. Đứng dưới gốc na, Tuyết cảm thấy mát mát.

Hải na rồi, bọn họ lại hải ổi, hái khế. Vinh và Tâm thi nhau bê những quả đã hái về bày vào hai chiếc đĩa.

Tâm bảo chị :

- Ở nhà chị có na không ? Hôm nào em xuống chơi với anh chị, có quả gi anh chị cho em đi hái nhẻ?

Chúng nó còn luyên thiên nói chuyện về các hoa quả khác.

Tuyết vuốt má các em. Nàng thấy các em yêu nàng quá.

ở đây cả bầu không khí là êm ái, là nhẹ nhàng !

Khi vợ chồng Tuyết và các em ở vườn về thì bà Hân cũng vừa dọn cơm lên trên nhà. Ông Hàn đã ngồi sẵn ở mâm cơm để chờ các con.

Trong suốt bữa cơm, luôn luôn ông bà Hàn gắp thức ăn cho Soạn và Tuyết. Nhất là bà Hàn chỉ lo Tuyết ăn không đủ. Tuyết tranh ngồi đầu nồi để sới cơm, bà Hàn cũng không chịu. Bà bảo :

- Con cử ngồi trên mà ăn, để u ngồi đầu nồi u sởi cơm cho.

100Trang sách 100KÝ VĂNG Soạn nhận thấy cả một cảnh trái ngược với cảnh nhà mình. Ở nhà chồng, bữa nào Tuyết cũng phải ngồi đầu nồi, chỉ luôn tay bận sới cơm, và muốn ăn cho xong . bữa phải ăn vội ăn vàng. Không bao giờ Tuyết được ăn thong thả để biết mùi vị thơm rẻo của cơm hoặc đậm đà của thức ăn. Cái cảnh làm dâu thật là trăm điều khổ sở.

Hôm nay ngồi ăn cơm với bố mẹ và các em, Tuyết mấy có thi giờ nhai kỹ miếng ăn và Tuyết mới lại được có bố mẹ săn sóc tởi mình.

Bà Hàn luôn luôn dục vợ chồng Tuyết ăn hết món này sang món khác, khiến Tuyết phải nói :

- U làm như chúng con xưa nay vẫn phải nhịn đói.

Bà Hàn bảo:

- Tôi biết vợ chồng cô không phải nhịn đói, nhưng vợ chồng cô đã về chơi với chúng tôi, phải cho vợ chồng cô ăn no.

Vừa ăn cơm, Tuyết vừa nói chuyện đến cuộc đi thăm bà Thím ! Tuyết nói :

- Thày uạ, thim bảo con nên xin ăn riêng.

Ông Hàn gạt ngay đi :

- Chở có nghe thím đấy nhé. Con nên nhớ là con đi làm dâu thì mọi việc phải tùy bố mẹ chồng. Bao giờ hại cụ cho các coa ăn riêng bấy giờ sẽ hay.

Tuyết đáp « vâng ». Nàng cũng thừa biết là không bao giờ ông Hàn lại bằng lòng để cho nàng xin ăn riêng. Mà riêng hay chung có làm quái gì, đằng nào thì cũng phải làm và cuộc sống cũng không thay đổi gì.

Bữa cơm xong.

Và thì giờ qua, chẳng mấy chốc đã về chiều.

Thấy trời về chiều, lòng Tuyết thấy nao nao ! Nàng biết Soạn sắp sửa rủ nàng về.

Tiếng sáo diều đã vo vo ở lưng chừng trời. Đứng ở giữa sân, nàng có thể nhìn thấy những con diều lơ lửng trên không trung nổi bật lên những luồng mây trắng lê thê.

101Trang sách 101KÝ VÃNG Tuyết đứng nhìn mấy con diều đảo ngang đưa lại, trạnh nhớ tới thời thơ ấu của minh. Chiều chiều vào giờ này, nàng sắp tan học ; với trống tan học nàng và các bạn tung tăng chạy ra khỏi lóp như lũ bướm non.

Bà Hàn thấy con đứng thẫn thờ giữa sân đoán là con đang nghĩ đến lúc phải về nhà chồng. Bà rất thương Tuyết. Từ khi bà biết tin Tuyết làm dâu khổ sở, đã nhiều lần bà phàn nàn với ông Hàn :

- Con nó đang đi học, ông bắt nó lấy chồng, đầy ải nó !

- Ông Hàn cũng hơi hối hận, vì ông không ngờ đến hoàn cảnh hiện thời của con. Ông cũng tưởng nhà cụ đồ giầu có, Tuyết có làm dâu chỉ phải trông nom mọi việc . chứ có biết đâu nàng phải vất vả như một người làm. Ông trả lời vợ :

- Việc đã rồi, ta đừng nói tới nữa. Con nó vất vả thật, nhưng có vất vả nó mới thành người.

Rồi ông chép miệng thở giài.

Giữa lúc Tuyết đang bần thần nhìn mây nhìn trời thì Soạn rủ nàng đi về.

- Mợ ạ, chúng ta sửa soạn đi về chứ.

Tuyết gật đầu nàng rơm rớm nước mắt đi vào nhà trong chào mẹ, trong khi Soạn lên nhà trên chào ông Hàn.

Bà Hàn nhìn con ái ngại. Bà mở hầu bao đưa cho Tuyết một món tiền và nói :

- U cho con chút tiền này để thỉnh thoảng con tiêu thêm. Làm lụng vật vá cân phải tâm bô. Con cũng nên liệu nói với chồng con để nó dò ý hai cụ đồ xin ăn riêng cho đỡ cực nhọc.

Tuyết cầm tiền nói :

- Nhà con không dám nói gì đâu. Thôi con cũng đành rồi muốn thế nào thì thế.

Vừa nói nàng vừa đưa khăn lau hai bàng lệ cử trào ra mặc dầu nàng cổ giữ.

102Trang sách 102KÝ VĂNG Chào mẹ xong, nàng ra chào ông Hàn. Ông Hàn đang nói chuyện với Soạn. Ông bảo Soạn :

- Thày gửi lời về cám ơn hai cụ đồ, và thầy có gói chè Ninh-Thái gửi biếu hai cụ.

Rồi ông nói đến Tuyết.

- Vợ anh nó là học trò còn đại dột lắm. Anh nói với hai cụ đồ, nếu nó có điều gì không phải, thì hai cụ cũng không nên chấp làm gì.

Thấy Tuyết ra, ông Hàn bảo :

- Thôi các con đi về, thỉnh thoảng xin phép hai cụ đồ lên chơi. Con Tuyết không được nghe lời ai sui dại nêu ăn ở cho phải đạo dâu con.

Chào bố mẹ xong, Tuyết quay ra các em. Con Lan níu lấy tà áo chị và nói :

- Em không cho chị về đâu ! Chị ở chơi với chúng em Vinh và Tâm buồn buồn nhìn chị. Tuyết soa đầu các em móc túi cho mỗi em mấy xu. Nàng bảo Lan : « Lan của chị ngoan buông ra để chị về. Mấy hôm nữa chị lại lên chơi.»

Lan không biết nói gì, òa lên khóc. Bà Hàn phải chạy ra bế nó, nó mởi chịu buông tà áo Tuyết.

Soạn và Tuyết quay lại chào ông hà Hàn lần chót trước khi lên đường.

Bà Hàn bế bẻ Lan, giắt Tâm và Vinh đưa hai con tới tận đầu xóm mới quay về.

Trên lưng trời tiếng sáo diều vẫn kêu đều-đều. Những con diều lơ lửng nổi trên nền mây trắng. Gió chiều hây . hầy thởi. Ngọn tre đầu xóm cọ sát vào nhau kêu ken két Soạn và Tuyết lặng lễ đi trên đường làng...

103Trang sách 103Ý VĂNG IX Vợ chồng Tuyết khi về tới Phương-Cầu, trời đã tối một lúc làu.

Sở dĩ họ về muộn như vậy là vì khi ở nhà ông Hàn ra, đáng lẽ đi qua tuột cánh đồng về thẳng Phương-Cầu.

Tuyết lại muốn nhân dịp này qua Bắc-Ninh để thăm Hòa• Nàng cũng muốn biết tin về các bạn, cũng như mọi việc đã sảy ra ở lớp học. Từ ngày đi lấy chồng, mặc dầu bị bận rộn về công việc đồng ảng, xong cũng còn nhiều lúc Tuyết hồi tưởng lại đời học sinh tươi đẹp của mình. Tình thày, tình bạn, sự ganh đua học hành sự nâng đỡ trìu mến nhau. tất cả đều là những bông hoa thắm cho tuổi hoa niên. Tuyết muốn được nghe Hòa nhắc lại những tin tức của nhà trường, của cô giáo, của các bạn, và nếu có, cả của Đạo nữa, để có thể ôn lại trong giây lát những kỷ niệm êm đềm xưa.

Nàng bảo chồng :

- Chúng ta ra Bắc-Ninh, rồi đi lối đường cái quan về nhà, Soạn ngần ngừ nói :

- Như thế sợ về muộn quá, đẻ kêu !

Nhưng Tuyết cương quyết :

- Đẻ kêu hay đẻ mắng tôi xin chịu nhận. Tôi muốn nhân dịp này đi thăm qua mấy chị bạn.

- Hôm nay tối rồi, chúng ta nên về thẳng, rồi hôm khác chúng ta sẽ xin phép thầy đẻ lên chơi Bắc-Ninh.

Nghe chồng nói, Tuyết mỉm cười. Hôm khác ! Hôm đó là bao giờ. Nàng lắc đầu nói :

- Ưi chào ! Cậu tưởng mỗi khi xin phép thày đẻ dễ lắm hay sao ? Công việc nhà bừa bộn, đi làm sao được.

Thôi hôm nay đã chót đi, đi cho hết ngày, về đẻ có mắng tôi chịu. Hay là cậu có sợ thì về trước, còn tôi nhất định tôi phải ra Bắc-Ninh.

104Trang sách 104KÝ VÃNG Vừa nói Tuyết vừa rễ ra lối phố chính Thị-Cầu. Soạn đành phải đi theo. Rá tới đường cải Tuyết gọi xe, hai vợ chồng nàng lên xe đi thẳng tới nhà Hòa ở phố Tiền-An, Bắc-Ninh. Ngồi trên xe Tuyết bảo chồng :

- Lát nữa chúng ta đi xe về, như vậy về tới nhà cũng không muộn lắm.

Soạn đành phải nghe theo vợ, nhưng trong bụng châng rất lo lắng. Chàng sợ về nhà mẹ chàng kỳ kèo và hai em gái chàng sẽ lời ra tiếng vào.

Tuyết biết rõ tâm trạng của chồng. Nàng ngán ngấm tự nhủ thầm:

- Thật không bao giờ mình ngờ tới ngày mình phải kết duyên với một ông chồng đặc biệt này.

Xe đã đỗ trước cửa nhà Hòa.

Hòa đang ngồi trong nhà xem sách, nghe tiếng xe đỗ ngầng đầu nhìn ra thấy Tuyết, nàng mừng rỡ vội vàng bỏ sách đứng lên ra đón bạn.

Tuyết còn đang móc túi trả tiền xe, Hòa đã tới ôm chầm lấy nàng, mừng rỡ nói:

- Tuyết ! Trời ơi Tuyết ! Sao từ ngày lấy chồng không lên đây thăm chị em chúng tôi. Chúng tôi thính thoáng gặp hai cụ vẫn hỏi thăm đến Tuyết luôn.

Tuyết quay lại chào Hòa và giới thiệu Soạn với Hòa, Hòa nhí nhảnh chào Soạn và nói :

- Em với chị Tuyết ngày xưa thân nhau lắm. Từ ngày chị ấy ra ở riêng, em vẫn nhắc tới chị ấy luôn.

Rồi Hòa quay lại Tuyết nói :

- Chắc là Tuyết mải tuần trăng mật nên quên cả bạn cũ.

- Vừa nói Hòa vừa giặt vợ chồng Tuyết vào trong nhà. Tuyết nói :

- Em đã mấy lần muốn lên gặp chị và các chị Mai, Điểm nhưng em cứ lần lữa mãi tới hồm nay.

Hòa vưả nhấc lại cất năng vừa nỗi ;

105Trang sách 105KÝ VĂNG - Chắc là Tuyết bận tuần trăng mật nên lần lữa chứ gì ? Ở trên này Mai, Điểm và Hòa nhắc tới Tuyết luôn, chị Mai thường bảo không hiểu chị ra ở riêng ra sao mà quên cả bạn.

Hòa mời hai vợ chồng Tuyết ngồi chơi, gọi người nhà pha nước. Vừa lúc ấy bà cụ thân sinh ra Hòa cũng ở trong nhà ra. Thấy Tuyết bà cụ cũng mừng, nói :

- Chà ! Cô Tuyết !'Sao lâu lắm không thấy cô lên chơi.

Thế nào cô ra ở riêng sung sướng chứ. Trông cô độ này đen khỏe ra. Khí hậu ở nhà quê tốt thật.

Rồi bà cụ bảo Soạn :

- Cô Tuyết trước là một nữ sinh chăm chỉ và ngoan ngoãn lắm. Tôi thấy cháu Hòa nói chuyện, lúc nào ở trong lớp cô ấy cũng được xếp hàng nhất nhì. Cậu kết duyên với cô ấy thật đẹp đôi.

Soạn không biết nói năng thế nào. Chàng chỉ biết ấp úng vâng dạ.

Người nhà bưng nước ra. Bà cụ mời Soạn và Tuyết sơi nước.

Hòa bảo mẹ:

- Đẻ tiếp anh Soạn hộ con nhé. Con mởi chị Tuyết lên phòng học, để cho chị ấy xem những bài học của con.

Tuyết bảo chồng :

- Cậu ngồi chơi đây sơi nước với cụ. Tôi lên trên gác với chị Hòa một lát nhé. Tôi muốn mượn ít truyện về xem và nhân thể xem qua những bài học của chị Hòa. Ây tuy lấy cậu nhưng chính tôi vẫn nhỏ tới đời học sinh lắm.

Mặc dầu Soạn không muốn Tuyết lên gác với Hòa, vì chàng chỉ sợ Tuyết la cà, khi về tới nhà quá muộn không khỏi bị mẹ mắng, nhưng chàng cũng phải gật đầu.

Và chàng bảo Tuyết.

- Mợ mau mau lên rồi về kẻo muộn nhẻ.

106Trang sách 106KÝ VÃNG Hòa bảo Soạn :

- Sao anh đi đâu mà vội thế. Hôm nay em quyết giữ chị Tuyết ở lại đây một đêm. Anh muốn về anh cử về trước, mai em sẽ đưa chị ấy tới trả anh tận nhà.

Câu nói đùa hồn nhiên của Hòa cũng không làm cho Soạn quên lo lắng. Chàng vừa ngồi chờ Tuyết vừa nghĩ tới cơn thịnh nộ của mẹ ở nhà quê. Có lễ trong giờ phút này, cụ đồ bà và hai cô Tú, Liên đang mong vợ chồng chàng về.

Lên đến gác, vào phòng học rồi Hòa bảo Tuyết : _ Mình muốn nói chuyện riêng với Tuyết nên kéo Tuyết lên đây. Với lại minh muốn đưa cho Tuyết xem tập thơ của anh Đạo. Thất vọng về tình, anh chàng trở thành thi sĩ. Anh ấy làm những bài thơ hay lắm.

Hòa lục trong đống sách đưa cho Tuyết tập thơ của Đạo. Tuyết thoáng đọc thấy mấy chữ đầu đề « Nhớ Một Thời Qua».

Hòa bảo:

- Anh Đạo nhờ mình đưa cho Tuyết xem tập thơ này. Tuyết cầm lấy về nhà mà xem. Nghĩ anh Đạo đáng thương lắm.

Rồi Hòa nói cho Tuyết rõ là Đạo đã đậu bằng thành- chung nhưng chàng không đi học nữa và cũng không chịu đi làm. Các bạn bè không ai hiểu Đạo định làm gì.

Ngồi nghe Hòa nói, Tuyết thẫn thờ như nhìn lại Bỗng Hòa hỏi Tuyết :

- Còn Tuyết đi lấy chồng chắc là sung-sướng lắm, sung-sướng đến quên cả bạn bè.

Tuyết cười đáp một cách mỉa mai :

- Vâng em sung-sướng lắm. Chị cứ trông nhà em đủ rõ, thật là hiền lành bảo sao nghe vậy.

107Trang sách 107KÝ VÃNG - Ừ trông anh ấy có vẻ hiền lành thật, nhưng có lễ anh ấy quê mùa lắm thì phải.

- Chị tính, anh ấy suốt đời ở nhà quê, không quê mùa thì tỉnh thành sao được.

- Như thế mà Tuyết chịu được à ?

Tuyết bật cười trước câu hỏi của bạn :

- Chị bảo không chịu được thì làm thể nào ?

Lấy chồng phải chịu đựng người chồng chứ. Còn nhiều thứ chịu đựng khác nữa.

Hòa giọng nói đùa, bảo:

- Sau này chắc không bao giờ mình chịu kén một Đức Anh Chường như vậy.

Tuyết đáp :

- Hoàn cảnh của chị khác, hoàn cảnh của em khác.

Chị thử nhớ lại xem, có phải em thích lấy một người chồng như vậy không.

Tuyết ngừng một lát rồi lại nói :

- Lấy chồng như em thực là khổ tuyệt, khổ hết chỗ nói. Chị có ngở đâu một nữ sinh nhí nhảnh như em mà bây giờ hoàn toàn biến thành một gái quê biết đủ mọi công việc của đồng ruộng.

Rồi Tuyết• kể cho Hòa nghe tất cả nỗi khổ cực của mình, những công việc minh phải làm.

Giọng Tuyết buồn buồn, mắt Tuyết hơi rơm rớm lệ. Hòa nghe ái ngại cho bạn. Tuyết kết-luận :

- Thuyền đã sang sông, tay đã nhúng chàm, chị tính bây giờ em chỉ còn biết mong chóng qua thời làm dâu đề sau này được làm mẹ chồng.

Bao nhiêu nỗi khổ cực của em ngày nay đều là những điều kinh nghiệm sống để tránh cho thế hệ sau này. Các chị có thể nghĩ tại sao em lại chịu cay đẳng ngậm bồ hòn làm ngọt như vậy, nhưng em xin trả lời:

108Trang sách 108KÝ VĂNG em là một quân cờ hi sinh của mới để dọn đường cho cũ như em vẫn hằng nói. Em có thể tìm cách thoát ly cảnh ngộ của em được, nhưng gia-đạo em không cho thế. Thày em nệ cổ em không muốn trong lúc tuổi già thày u em phải nghĩ ngợi nhiều về em.

Hai người đang mải câu chuyện thì thấy con sen nhà Hòa lên nói :

- Thưa cô, cậu ấy bảo mời cô đi về kẻo muộn sợ tối quá.

Tuyết bảo Hòa :

- Đấy chị xem, gải có chồng thật như gông mang cổ không. Cái gông của em là một cái gông gỗ lim chị ạ.

Tuyết uể oải đứng lên. Trước khi bước xuống dưới nhà, bỗng tắm mắt nàng lưu ý tới một quyền truyện mới để ở bàn học của Hòa. Tuyết cầm lấy xem thì đấy là quyền « Tố Tâm » của Song-An Hoàng-ngọc-Phách vừa : xuất bản.

Tuyết mượn Hòa quyền sách đó, và cầm cùng tập thơ của Đạo đi xuống dưới nhà. Trong lúc đi ở cầu thang.

Hòa bảo Tuyết:

- Hôm khác lên chơi nhé, chúng ta sẽ nói chuyện nhiều. Hay là đề hôm nào mình rủ bọn Mai và Điệm xuống thăm Tuyết nhé. cũng không Tuyết không đáp. Nàng không hẹn và chối từ.

109Trang sách 109KÝ VÃNG Vừa thấy hai vợ chồng Soạn bước chân vào trong nhà cụ đồ bà đã nói mát :

- Sao anh chị không ở lại Thị-Cầu chơi vài hôm có được không ? Chẳng mấy khi chị ấy về thăm hai cụ lại về ngay thế này hai cụ giận chết !

Biết mẹ chồng nói mát, Tuyết lễ phép thưa :

- Thưa đẻ, lễ ra chúng con về từ sớm, nhưng thày đẻ con giữ lại bảo về muộn cho mát.

- Mát, nhưng hai cụ không nghĩ đến chuyện đi đường đêm hôm à ? Giá về muộn thế này anh chị cứ lưu lại trên ấy đến mai về sởm có hơn không? Đêm hôm lại đi qua cảnh đồng, anh chị to gan thật.

- Thưa đẻ, chúng con xin lỗi đẻ, chúng con cũng biết đi về đêm hôm như thế này làm phiền lòng đẻ, nhưng chúng con sợ ở lại, còn công việc nhà.

Cụ đồ bà gay gắt :

- Chị lo gì việc nhà ! Đã có cái gái già này làm hộ.

Tuyết không nói gì nữa. Nàng biết nếu nàng nói thêm, cụ đồ bà sẽ cho là nàng cãi. Thà im đi còn hơn. Và nàng cũng không nói đến truyện đi xe từ tỉnh về làng.

Trong lúc ngồi xe, Soạn đã dặn nàng phải giấu. Nàng tự lấy làm buồn cười. Đi xe thi tiền của nàng bỏ ra, có phải nàng lấy tiền của Soạn đầu. Các bà mẹ chòng có nhiều điều thật là vô lý.

- Hai vợ chồng nàng vào trình diện cụ đồ ông. Trái hẳn với cụ đồ bà, cụ ông thấy các con về, ộn tồn hỏi :

110Trang sách 110KÝ VÃNG - Sao các con về muộn thế ? Đêm hôm khuya khoắt, thày tưởng các con ngủ ở lại Thị-Cầu.

Tuyết thưa :

- Thưa thày, thày để con cũng giữ ở lại, nhưng nhà con sợ không về công việc ở nhà không có ai làm ?

- Công việc đã có các em con. Việc gì con cũng lo lằng cả, chúng nó sẽ sinh lười biếng hư thân.

Cụ nói thêm :

- Thôi các con đi rửa chân tay rồi đi ngủ, đi bộ từ Thị-Cầu về đây cũng mệt đấy.

Cụ đồ ông thật là tử tế. Tuyết cảm động về sự ân- cần của cụ. Nghĩ đến cụ đồ bà, Tuyết không khỏi buồn.

Tuyết trình cụ đồ ông gói chè ông bà Hàn gửi biếu. Cụ cầm gói chè hít hương thơm rồi nói :

- Cụ Hàn bao giờ cũng nghĩ đến thày. Gói chè này quý lắm. Sáng mai con pha đề thày dùng nhé.

Cụ quay lại hỏi Soạn :

- Thế nào, anh có nói với cụ Hàn rằng sẽ có hôm thày lên thăm cụ Hàn không ? Anh lên chơi với các em có thú không ?

Soạn ấp úng không đáp, Tayết đỡ lời chồng :

- Chúng con vui vẻ lắm ạ. Các em con rất mừng khi thấy chúng con lên. Thày con có bảo thế nào cũng mời thày lên chơi để uống rượu và đánh cở.

Cụ đồ nói:

- Cụ Hàn biết tính thày lắm. Nay mai, trời mát mẻ thày sẽ lên thăm hai cụ, còn các con thỉnh thoảng nên về thăm hai cụ và các em luôn.

Sau đó Tuyết đi thay quần áo, cất mấy quyền sách vừa mượn được của Hòa, rồi nàng xuống thẳng trái nhà ngang. Nàng đoán trước thế nào Tú và Liên cũng chờ nàng về mới giã gạo. Thì quả nhiên như vậy. Cối gạo,

111Trang sách 111KÝ VÃNG sáng mới sàng xong, còn bỏ bừa bãi tại Soạn xay ban đó, chưa ai quét dọn. Thúng mủng sàng nia còn vương tung khắp nơi. Tuyết lắc đầu tự nghĩ: « Thế này chẳng trắch đức ông chồng minh chỉ cuống lên về, bố chồng chẳng hỏi mình sao không ở chơi lại Thị-Cầu».

Nàng dọn dẹp thúng mủng, sàng nia, rồi sửa soạn đổ gạo vào cối để giã. Nàng loay hoay dọn dẹp một mình chẳng cần biết đến hai cô em chồng lúc ấy đang làm gì. Nàng quét cối, đổ gạo vào lòng cối. Như mọi hôm thì hoặc nàng sẽ đi tim các cô em chồng đến để cùng giã gạo hoặc các cô em chồng thấy nàng sửa soạn giã gạo là các cô đã phụ lực giúp nàng.

Hôm nay không thấy các cô, nàng cũng chẳng cần đi tìm. Nàng định làm một mình dù có phải gắng sức.

Cần cối giã gạo nặng, nàng sẽ cố dậm chân cho mạnh ;

đã đành nàng sẽ mệt lắm, nhưng chẳng thà chịu mệt, còn hơn để cụ đồ bà lại nhân cơ hội nói mát vài câu.

Nàng vừa đổ gạo vào cối, bắt đầu đứng lên cần cối thì Soạn ở trên nhà đi xuống.

Thấy vợ giã gạo một mình, chàng hỏi :

- Các cô Tú và Liên đâu mà mợ lại làm một mình thế ?

- Nào tôi có biết các cô ấy đi đâu. Cùng về với cậu, thay quần áo xong thì xuống ngay đây. Tôi vừa đọn đẹp ở đây xong. Các cô ấy vất bừa cả thúng nia, sàng mẹt ra đầy nhà.

- Thôi mợ chịu khó, tôi đi gọi chúng nó đến giúp mợ.

Có lẽ tại thấy chúng ta về muộn nên chúng nó bày • bừa ra thế chăng.

Câu nói vô tình của Soạn làm Tuyết phát tức. Nàng cáu kỉnh nói :

- Tôi không cần cậu phải gọi các cô ấy đến nữa.

Tôi làm một mình cũng được. Và tôi cũng không muốn cậu nhắc đến truyện về muộn hay về sớm làm gì. Đi

112Trang sách 112KÝ VÃNG lấy chồng chứ có phải đi đây đâu mà không thỉnh thoảng về thăm hố mẹ được. Tôi nói thật cho cậu rõ, không phải là tôi hèn đâu, nhưng chỉ vì tôi chiều ý thày u tôi, tôi nễ thày đẻ ở đây và tôi thương hại cậu nên mọi sự khổ sở tôi chịu đựng cả, nhưng con run séo lầm cũng quắn, nếu các cô ấy không biết điều thì lôi xin với thày để cho ăn riêng.

Tuyết nói đến hai cô em chồng, nhưng chính Tuyết nghĩ đến sự cay nghiệt của mẹ chồng nhiều hơn.

Soạn thấy vợ cáu kỉnh lại im lặng. Không nói năng gì nữa, chàng đứng vào cối để cùng giã gạo với vợ.

Hai vợ chồng đều đều chân dậm, tiếng chầy đều đều nện trong đêm tối.

Mỗi người theo đưổi một ý nghĩ. Soạn nghĩ đến mẹ và các em đối với vợ mình hơi quá nghiệt, còn Tuyết thì nằng nghĩ đến lúc gặp Hòa, đến lập thơ của Đạo, hy-sinh, để đổi lấy sự đến mối tinh dang dỏ nàng phải khổ sở. Nàng cũng vui lòng miễn là người ta đừng khinh nàng, coi nàng như một hạng tôi đòi.

Hại vợ chồng Soạn đang mải người nào theo ý nghĩ riêng người ấy, bỗng đều rựt minh vì tiếng Tú:

- Kìa anh chị giã gạo đấy à? Anh chị về lừ bao giờ thế ? Sao chị không đi gọi chúng em lại bắt anh phải giã với chị.

Tuyết không đáp. Cái mồm Tú leo lẻo đến khéo, nhưng xưa nay chỉ giỏi đùn công việc cho nàng!

Soạn nói :

- Các cô đi đâu, gạo sàng xong, không giã đi, lại phải đợi chúng tôi về.

Tú nói :

113Trang sách 113KÝ VÃNG - Chúng em cũng trăm công nghìn việc ấy chứ. Em hầm cảm lợn ở bên bếp, còn Liên nó phải rửa bát.

Tuyết nói mát :

- Thôi cậu nói làm gì ! Công việc nhà này như rừng ãy, các cô còn bận nhiều. Ngày hôm nay chúng mình đã đi chơi thì bây giờ chúng mình phải làm.

Tiếng chày vẫn đều đều qua những mẩu đối thoại trên. Có lễ nhận thấy lời nói mát của Tuyết nên Tú nói :

- Chúng em bận thật chị ạ. Bây giờ công việc mới xong, em định sang giã gạo.

Soạn hỏi:

- Còn cô Liên đâu ?

Liên lúc đó vẫn đứng ở ngoài mái hiến để nghe mấy người đối đáp với nhau, thấy anh hỏi liền chạy vào.

- Em đây, chứ em trốn đâu mà anh phải gọi. Thôi mời anh lên nhà trên đi ngủ để chúng em giã với chị ấy.

Tuyết cũng không muốn gây một không khí nặng nề, nên bảo chồng :

- Thôi cậu đi mà nghỉ, để tôi vả các cô ấy làm cho.

Soạn lên trên nhà. Ba chị em Tuyết, Tú, Liên tiếp tục giã cho xong cối gạo. Vừa giã Liên vừa đếm số chày, còn Tú thỉnh thoảng hát vài câu cho đỡ mệt.

Bèn ngoài trời tối đen. Bốn bề vắng lặng, chỉ có tiếng giã gạo đều đều của mấy chị em Tuyết.

114Trang sách 114KÝ VÃNG I16 XI Giã gạo xong Tuyết cho hai em chồng đi ngủ trước, còn một minh nàng loay hoay đọn dẹp, xúc gạo ở cối ra và đậy điệm cần thận. Nàng không muốn để bừa bãi, vi càng bừa bãi bao nhiêu ngày hôm sau nàng càng phải thu gọn lại.

Mọi việc xong, Tuyết vuôn vai đứng lên. Nàng thong thả bước ra sân. Gió đêm mát khiến Tuyết hỗng nhiên làm mấy cử động nhịp nhàng, tưởng chừng như nàng còn là một nữ sinh đứng tập thể dục. Nàng thấy khoan khoái hit thở cái không khí êm dịu của đồng quê.

Gió thỏi qua bụi tre đầu nhà sào-sạc, những cây tre cọ sát vào nhau kêu ken-két. Lừng tròi đàn vạc ăn đêm kêu lên mấy tiếng dài, như hòa thành một hản nhạc sần.

Bốn bề tối đen như mực. Những vị sao trên vòm trời lớp lánh như muốn soi mói nỗi tâm-tư của Tuyết.

Làm xog mẩy cử động nhịp nhàng, Tuyết tự thấy buồn cười, vi những động tác đó nó không hợp với hoàn cảnh của nàng cũng như nó không hợp với y phục nàng đang mặc là chiếc to cánh nâu và chiếc quần đen mầu lầm.

Lòng Tuyết lúc ấy tự nhiên nhẹ lâng lâng, nàng như quên hẳn mực sống hiện tại hàng ngày. Nàng vòng hai tay từ đằng trước ra đẳng sau, hít mạnh khí giời vào rồi lại thở mạnh ra. Nàng thấy như người khỏe thêm lên.

Nàng nhắc lại động tác đó năm bảy lượt. Vừa thở nàng vừa thong thả đi đi lại lại. Nàng nhớ lại thời nữ sinh với những buổi tập thể dạc vui vẻ. Có những hôm Hòa

115Trang sách 115KÝ VĂNG rủ nàng trốn tập thể dục, lẻn ra đằng sau trường để cùng nhau ôn lại bài thi ngày hôm sau. Nàng nhớ lại những khiến bà Hàn buổi ở nhà nàng nhảy giây với các em nhiều lần phải kêu là con gái hay nghịch. Thi nàng lại nhoẻn miệng cười bảo mẹ:

- U không biết, chứ ở nhà trường bắt con phải tập thể dục.

- Rồi nàng nhớ đến Đạo, người yêu thương nàng và hiện giờ rất đau đớn vì nàng. Nghĩ tới Đạo nàng nghĩ tới tập thơ của Đạo nàng vừa lấy ở nhà Hòa lúc ban chiều.

Thế là nàng vội vàng đi rửa mặt và chân tay, rồi lên buồng ngủ.

Soạn đã ngủ say và đang ngáy như kẻo gỗ. Nhìn chồng nàng lắc đầu. Nàng tự nói:

- Chẳng trách những kẻ muốn thoát ly họ phải giết chồng !

- Nàng rùng minh. Không bao giờ nàng có can đảm nghĩ đến truyện thoát ly. Nàng lấy chồng vì cha mẹ, nàng sẽ suốt đời chịu đựng chồng để cha mẹ nàng khỏi nghĩ ngợi vì nàng. Nàng tự nguyện cố tránh khỏi phải ân-hận về sau.

Nàng khơi to ngọn đèn hoa ký.

Nàng chưa buồn ngủ, mặc dầu đêm đã quá khuya, và có lẽ nàng đã mỏi mệt. Nàng thấy tinh thần nàng rất tỉnh táo. Phải chăng tại nàng đã làm mấy cử động nhịp nhàng ở ngoài sân và nàng đã hô hấp không khí trong lành.

Nàng lục hòm lấy tập thơ và quyển truyện Tố-Tâm ra xem.

Trong buồng ngủ của vợ chồng nàng từ trước vẫn không có bàn ghế gì. Lúc đầu chỉ có một chiếc giường và kế liền bên chân giường có một chiếc chỗng tre là nơi để các vật dụng lặt vặt. Về sau. vì thỉnh thoảng cần biên chép, nên Tuyết mới bảo Soạn kiếm cho tấm ván và đóng hai chiếc mễ tre để làm chiếc bần. Còn ghế thì Tuyết bỏ tiền ra mua một chiếc ghế đầu.

116Trang sách 116KÝ VÃNG về bộ bàn ghế này. Liên đã ỏn thót với cụ đồ bà :

- Chị Soạn chị ấy làm như ở tỉnh. Ở nhà quê mà trong buồng ngủ cũng kê bàn ghế.

Cũng may cụ đồ bà không nói gì và khi Tuyết biết tin ấy nàng chỉ mỉm cười.

Tuyết ngồi xuống ghế mở tập thơ ra đọc.

Những giòng chữ quen của Đạo làm Tuyết thấy nghẹn ngào nhất là trong những giòng chữ ấy lại viết những lời quen của dĩ-vãng nói lên sự yêu đương nồng hậu.

Ngay mấy chữ đầu đề tập thơ Nhớ Một Thời Qua . cũng đã gợi lại cho Tuyết cả một thời kỳ nhung lụa của mộng đẹp ngày xanh. Bao nhiêu cuộc gặp gỡ, bao nhiêu lời tâm tinh, bao nhiêu phút giây gần gũi giữa nàng và Đạo như đột nởi lên, bao nhiêu hứa hẹn, bao nhiêu dự định của đời người ! Ôi sự thật đã quả phũ phàng ! Người chồng của Tuyết bây giờ là Soạn, đang nằm ngáy o o trên giường! Chính người chồng quê mùa cục mịch đó đã thay thế người chồng lý tưởng của Tuyết.

Lật tờ bìa, ngay trang đầu tập thợ ? Tuyết đọc :

" Tặng cố nhân với tất cả niềm nhớ nhung. » Cố nhân ! Phải Tuyết bây giờ chẳng là cố nhân của Đạo còn là gì nữa ! Cố nhân ! Nhớ đến nhau đôi bên chỉ có quyền nhắc tới đôi chữ cố nhân ! Phải, còn gì hơn nữa ! Những hình ảnh cũ, chỉ còn là những chiếc bóng. Trước lễ giáo cũng như trước pháp luật, Tuyết bây giờ là người của Soạn. Đúng ra Tuyết không có quyền nghĩ đến Đạo nữa, Tuyết phải chủ tâm tất cả vào Soạn.

Tuyết thở giài. Tuyết biết bộn phận của mình lắm.

Tuyết sẽ không bao giờ phản bội Soạn, nhưng Tuyết tự tha thứ cho Tuyết về tội thỉnh-thoảng nghĩ tới Đạo, chỉ những phút quay nhìn dĩ-vãng ấy mới là những phút an ủi Tuyết, khiến Tuyết có thể chịu đụng được sự cực nhọc hàng ngày. Tuyết lật tờ giấy, mở qua tờ thứ hai.

Đạo đã chép lại mấy câu thơ của Sully. Prudhomme:

117Trang sách 117KÝ VÃNG Quand je vous livre mon poème, Mon coeur ne le reconnaît plus, • Le meilleur demeure en moi-même Mes vrais vers ne seront pas lus. và Đạo lược dịch :

Khi đưa các bạn đọc thơ ta Thì chỉnh lòng ta chẳng nhận ra Tinh thật ân trong ai đọc nổi Thơ ta chồn chặt cõi lòng ta.

Đạo đã nói đủng. Mỗi tình u-ẫn của chàng với Tuyết ngày nay đành đào sâu chôn chặt. Để tự rối lòng chàng phải tìm an ủi nơi nàng Thơ.

Chàng mn viết hết cả tâm tinh ra, nhưng có bút nào tả nổi được lòng người ra bao giờ, và đã có ai viết hết được nỗi u hoài của mình về mối tình tuyệt vọng đầu liên chưa? Nàng Thơ giúp Đạo để quên đau, nhưng nàng Thơ không giúp nồi Đạo để minh tả nỗi chua-chát của lòng mình.

Tuyết lầm nhấm trong óc : «Thi sĩ ơi, chàng đừng tưởng không có ai đọc nồi thơ chàng đâu ! Cố nhân của chàng đã đọc hết được tâm tư của chàng rồi. Chàng thất vọng thi người ta cũng thất vọng. Đồng bệnh lương liên đấy thi sĩ ạ !».

Tuyết nghĩ thương Đạo, nhưng thương chỉ để trong lòng, vì Tuyết đã nguyện hy sinh tình yêu cho bồn phận.

Nàng lại mở qua tờ thứ ba. Trang sau tờ thứ hai cũng như trang sau tờ thứ nhất đều bỏ' trắng.

Trên tờ thứ ba, Tuyết đọc thấy mấy câu thơ của Alfredde Mussel, trích trong Đêm tháng Năm:

Quel que soit le souci que la jeunesse endure, Laisse-la s'élargir celle sainte blessure.

Que les noirs séraphins l'ont faite an fond da coetm Rien ne nous rend si grand qu'une grande douleur.

118Trang sách 118KÝ VĂNG I20 Đạo đã lược dịch :

Nỗi u hoài tuổi xanh chịu đựng, Mặc cho niềm cay đắng rộn đau Hắc thân khơi rạn lim nhau Chi làm cao cả hơn sầu vô biên ?

Tuyết hiểu nỗi lòng của Đạo lắm. Đạo không bao giờ, muốn quên mối tình đầu tiên của minh, dù rằng mối tình ác-nghiệt đã làm chàng đau đớn. Chàng muốn nỗi đau đớn đó còn mãi nên chàng mới ký thác vào tập thơ " Nhở Một Thời Qua ». Có lễ chàng đã tự hào như lời thi-sĩ Alfred de Musset vì mối sầu vô biên của mình.

Tuyết lần giở các trang sau. Những lời thơ êm ái nhưng sầu thấm thía đã bộc lộ được nỗi lòng của Đạo.

Đạo thương tiếc mối tình qua, Đạo oản hận cao xanh đã làm tan mộng đẹp của mình. Đạo nhắc lại biết bao kỷ • niệm cũ. Một lời nói của Tuyết về trước, một cử chỉ của Tuyết ngày xưa đều là những đầu để cho mỗi bài thơ của Đạo. Đạo ân-hận nhất vì nỗi sang sông thuyền đã có người quá giang.

Tuyết mê mải đọc tập thơ hết bài nây sang bài khác.

Trong mỗi bài thơ, trong mỗi hình dung từ, Tuyết đều như thấy bóng mình và bóng Đạo.

Gần cuối tập thơ, có bài thơ Tứ-tuyệt đầu đề Chim Uyên-ương. Bài này Hòa đã xem kỹ, Tuyết thấy nét bút của Hòa ghi bên cạnh, và những chữ Hòa đã gạch dưới.

Trong bài thơ Tứ-tuyệt này, Đạo đã khéo léo đặt được câu Yêu Tuyết lòng riêng tình âu yếm qua hai mươi tám chữ. Sự cố ý nây tuy có làm bài thơ tối nghĩa, nhưng ý muốn của Đạo đã đạt được:

Chim Uyên-Ương Yêu nhau vỗ cảnh cất tung trời, Tuyết lạnh ngàn trùng vượt bề khơi.

Lòng vững bền gan cơn gió cả, Riếng tình âu yếm bóng trăng sơi.

119Trang sách 119KÝ VÃNG I2I Tuyết sung sướng đọc đi đọc lại bài thơ, rồi nàng bâng khuâng như nhìn vào xa xăm.

Trên giường Soạn đã thôi ngáy. Chàng cựa mình quay ra mẻ ngoài. Có lễ ánh đèn làm chói mắt nên chàng thức giấc. Nhìn ra thấy Tuyết còn ngồi xem sách, chàng bảo :

- Mợ không đi ngủ à ? Chắc là khuya lắm rồi còn gì nữa, Tôi ngủ mệt quá, mợ giã gạo xong và vào đây lúc nào tôi không rõ. Thôi đi ngủ mợ ạ.

Tập thơ Tuyết đọc đã gần xong. Nàng nghe lời chồng vặn nhỏ ngọn đèn, cất sách rồi đi ngủ. • Bên ngoài từ xa văng vẳng đưa lại tiếng mõ cầm canh.

120Trang sách 120KÝ VÃNG I22 XII Tuyết bừng mắt giậy. Nàng thấy đầu vẫn nặng, mắt vẫn hoa. Đã năm hôm nay nàng ốm, có lúc nàng sốt ly bì, mồm nói mê-sảng.

Nguyên cách đây năm hôm, trời nắng to, Tuyết phải làm cỏ ở ruộng nhà. Trời đã quá ngọ, như mọi người thì đã nghỉ ngợi ăn cơm trưa, nhưng Tuyết thì cố làm. Nàng muốn làm cỏ xong thửa ruộng để buổi chiều còn phải làm việc ở nhà. Cụ đồ bà cố hà tiện nên công việc Tuyết cáng đáng càng ngày càng nhiều. Hai cô em chồng thấy chị dâu chịu khó lại đùn việc và thỉnh thoảng lại nói ngầm với mẹ.

Cụ đồ bà nghe con, không xét kỹ, tưởng rằng các con gái vẫn chia việc với con dâu. Mặc dầu phải không hề kêu ca gì. Nàng cho vất-vả nhiều, Tuyết đó là định-mệnh.

Hôm đó nàng đang cào cỏ, bồng nhiên nàng thấy đầu choáng váng, chân tay bủn rủn, buông rơi bồ cào. Nàng vội vàng cổ đi vào bở ruộng, bò lần tới một gốc cây rồi nằm vật xuống, ngất đi.

Cũng như mọi buổi trưa khi có người làm việc ngoài đồng, cụ đồ bà hôm đó vào quá ngọ mới sai Liên cơm ra cho Tuyết. Khi Liên tới cánh đồng mang thì bốn bề vắng lặng, dưới ruộng không thấy một Trời nắng gay gắt: nóng ở trên bóng ai làm việc. trời xuống, nóng ở dưới ruộng sâm sấp bốc lên. Liên quanh ở mấy Nàng nhìn để ý tim không thấy Tuyết. nông phu đang hút thuốc, bóng cây: chô này vài bác

121Trang sách 121KÝ VÃNG chỗ kia một họn thợ đang ngồi ăn cơm. Ánh nắng ngùn ngụt ở cảnh đồng. Hơi nước bốc lên làm hoa cả mắt.

Liên phân vân không hiểu Tuyết ngồi nghỉ ở chỗ nào hay nằng đã về nhà để nghỉ buổi trưa. Liên đi dần đến chỗ ruộng của nhà nàng, đứng nhìn quanh.

Bấy giờ nàng mới thấy Tuyết nằm gục ở góc cây.

Năng vội vã chạy tới gọi: « Chị Soạn! Chị Soạn !» Nàng thấy Tuyết nằm bất tỉnh, mép sùi bọt. Nàng hốt hoảng kêu lên.

Mấy người làm đồng chạy sô lại vực Tuyết. Liên nhờ người chạy về báo cho Soạn và ở nhà biết, để tìm cáng khiêng Tuyết về.

Khi Tuyết tỉnh giậy, nàng thấy minh nằm ở trong buồng. Tuyết cố nhớ lại mọi việc đã sảy ra.

Soạn lúc ấy ngồi cạnh, thấy vợ tỉnh lại mừng lắm.

Chàng hỏi vợ:

- Mợ đã tỉnh lại đấy à? May quá! Cả nhà lo sọ từ trưa tới giờ.

Đôi mắt mỏi mệt Tuyết nhin chồng, rồi nàng lại nhắm mắt lại. Nàng chỉ khể nói :

- Tôi mệt lắm. Cậu cho tôi xỉn hớp nước.

Soạn rót chén nước đưa cho vợ. Tuyết gượng ngồi lên, uống hớp nước. Đưa mắt nhin quanh, nàng chỉ thấy có chồng. Gian buồng che kín. Trong ánh sảng mở mở, Tuyết nhìn bóng Soạn ngồi có vẻ lo lắng. Nàng hiểu gia đình nhà chồng đánh giá một mạng người ra sao ! Lúc nàng khỏe mạnh, nàng phải làm việc như một con vật ; tới rôi vì việc làm nàng ốm, săn sóc tới nàng chỉ có chồng nàng. Nàng không hiểu từ lúc nàng ngất đi tởi giờ, nhà chồng có cho mời ông lang hay không. Có lẽ nàng chỉ được sông bằng mấy quả bồ-kết, có lễ người ta xoa dâu cho nàng, và có lễ nếu những cách cứu chữa đơn sơ đó không làm cho nàng hồi tỉnh, người ta sẽ mặc nàng chăng ? Có lý nào, trong nhà có người bị ngất

122Trang sách 122KÝ VÃNG .

I24 đi như trường hợp nàng, mà không ai lo lắng đợi mong phút hồi tỉnh. Nàng tưởng tượng giá ở nhà nàng thị cả nhà từ cha mẹ anh em cho đến chủ bác và cả người làm nữa, đang quây quần ở quanh giường nàng để chờ đợi phút nàng hồi tỉnh. Ở đây không thế, người ta mải nghĩ đến công việc nhiều hơn đến nàng: Nàng chỉ là người nàng dầu, người ta không quan tâm tới.

Uống xong hớp nước, nàng lại nằm xuống. Lúc này màng thấy trong mình tỉnh táo hơn. Nàng định nằm yên đề nghỉ ngơi, nhưng nàng lại muốn biết cách đối xử của nhà chồng đối với nàng, nên nàng hỏi chồng:

- Tôi ngất đi ở ngoài đồng, ai biết mà khiêng về đây?

- Cô Liên mang cơm cho mợ, thấy mợ nằm ngất ở gốc cây nhờ người về báo cho nhà biết.

- Cậu đã cho mời ông lang cho tôi chưa ?

- Thày đi vắng từ trưa, đẻ bảo chờ thày về. Đẻ đã xoa dầu và hun bồ kết để giải cảm cho mợ.

Thế là đúng như ý Tuyết đoán. Ra mạng một nàng dâu ở gia đình này không có nghĩa lý gì thật. Sự săn sóc một người chết ngất chỉ có thế. Có lẽ tại cụ đồ ông đi vắng hay tại cụ đồ bà sợ tốn tiền.

Tuyết biết mình bị cảm vì quá nắng và vì làm việc quá mệt. Nàng toan bảo Soạn cho người đi mời ông lang và nàng định tự trả lấy tiền thuốc, nhưng nàng lại thôi.

Nàng chỉ bảo Soạn :

- Cậu cho người lên Thị-Cầu báo cho thày mẹ tôi biết.

- Nói rồi nàng nhắm mắt nằm nghỉ, Soạn hỏi gì nữa nàng đều không trả lời. Nàng bảo Soạn nàng mệt quá không nói được nhiều.

Tuyết muốn chở cụ đồ ông về. Nàng hiểu rằng thế nào cụ đồ ông cũng bắt đi mời ông lang. Lúc ấy cụ đồ bà sẽ tính sao. Cụ sẽ cố hà tiện trả lời rằng Tuyết đã tỉnh rồi chăng ?

123Trang sách 123KÝ VĂNG Tuyết nằm lim dim nghĩ đến công việc nặng nhọc mà rùng mình.

Chuyến này khỏi nếu cụ đồ bà không chịu mướn thêm người làm Tuyết cũng mặc. Hoặc nàng chỉ làm trong giới hạn nào không hại tới sức khỏe, hoặc nằng sẽ nói với thày u nàng trước rồi nàng xin ăn riêng. Nếu nàng cứ tự đây đọa đời nàng với những công việc vất vả có thể rất hại tới sức khỏe của nàng.

Nàng lại nghĩ tới gia đình minh, tới những ngày về thăm cha mẹ và các em. Rồi nàng nghĩ đến các bạn học đến Đạo. Tập thơ của Đạo nàng đã xem hết. Nàng đã thấu cái mối tinh vô vọng của Đạo. Đạo tưởng rằng nàng quên Đạo, nhưng sự thực nàng quên làm sao được mối tình đầu tiên của nàng. Dù cho nàng được sung sướng thì cũng không bao giờ nàng quên nổi những phút êm đẹp nhất của thời con gái, nữa là ngày nay nàng sống trong một hoàn cảnh thật đáng chán.

Nàng nghĩ tới Tố-Tâm trong quyền Tố-Tâm nàng đã đọc. Tố-Tâm cũng yêu Đạm-Thủy chẳng khác gì nàng yêu Đạo, ấy thế mà cũng chỉ vì gia đình, Tổ-Tâm đã không được kết đôi bạn với người yêu.

Nàng chép miệng. Ra tạo hóa bao giờ cũng trớ trêu, hao giờ cũng đưa con người vào hoàn cảnh ngang trái.

Hồi nàng sắp lấy Soạn, các bạn gái rất nhiều người bảo nàng sao lại lấy một ông Lý Đình Dù. Nàng đã chỉ cười bảo các bạn không hiểu nàng. Nàng có ngờ đâu lấy một ông Lý Đình Dù cũng không xong. Đã khổ về tinh thần lại khổ thêm về vật chất.

Tuyết nghe có tiếng sì sào. Nàng hẻ mắt chin thì là cụ đồ bà.

Cụ đồ bà hỏi Soạn :

- Thế nào nó đã tỉnh chưa? Nếu nó chưa tỉnh để phải đi mời ông lang thật. Dạo này nhà tiêu nhiều tiền quá.

124Trang sách 124KÝ VĂNG Soạn đáp:

- Thưa để nhà con đã tỉnh rồi.

- Ừ tao biết mà ! Cái bồ-kết sông kiến hiệu lắm. Có mời ông lang đến thì cũng lại chỉ thuốc sông chứ ông ấy làm gì được. - Thì ra bà đồ chỉ nghĩ đến tiếc tiền và tham việc. Có lễ rồi với bệnh tình này, Tuyết cứ ốm no bò giậy không cần đến thuốc men. Cho rằng nàng có tỉnh, nhưng tỉnh có phải là khỏi đâu.

Tuyết lại nghe thấy tiếng cụ đồ bà nói:

- Mày hỏi xem nó có ăn uống gì không ?

- Nhà con kêu mệt lắm, chắc chưa muốn ăn uống gì.

- Nha con bảo nhả manh làn cho thày để con ở Thị Cầu biết.

- Úi chào! Vẽ, đã làm sao mà phải nhẵn ? Ai đi được hây giờ. Nó đã tỉnh rồi, chắc là chỉ qua loa thôi.

Cụ đồ bà đi ra. Soạn khe khẽ đóng cửa, rồi hé màn sở vào đầu Tuyết. Chàng hỏi vợ :

- Mợ thức hay ngủ?

Tuyết mở mắt nhìn chồng. Soạn hỏi: • Mợ có muốn ăn gì không ? Tôi bảo chúng nó nấu cháo mợ ăn nhé.»

Tuyết lắc đầu, rồi nàng lại nhằm mắt nằm nghỉ. Nàng cũng thương hại Soạn. Ở trong gia đình chàng không có chút quyền gì.

Cụ đô bà ra khỏi một lát, chị em Tủ và. Liên chạy vào. Tú hỏi Soạn: « Đẻ bảo chị ấy tỉnh rồi phải không?»

Soạn đáp một tiếng phải.

Liên nói : « Chắc là chị ấy cảm nắng. Thế mà lúc trưa anh cứ cuống lên đi mời ông lang. Mời ông lang có phải tốn tiền thuốc không. Không biết độ mai chị ấy có khởi không? Công việc nhà nhiều thế, chị ấy ốm chi khổ chứng em."

125Trang sách 125KÝ VÃNG Tuyết mỉm cười. Ra người ta chỉ mong nàng khỏi để làm việc như một tôi đòi. Ây thế mà người ta lại tiếc tiền thuốc.

Cái cô Liên sao mà giống mẹ thế. Chỉ sợ tốn tiền và chỉ lo không có người làm.

Tú và Liên vào mở màn. Tú hỏi: « Thế nào chị tỉnh rồi chứ ? Chắc chị còn mệt nhỉ ? Chị có ăn cháo em đi nấu nhé ».

Tuyết mở mắt nhìn hai em chồng. Nàng nói : « Cám ơn hai cô, tôi chắc là cảm thử. Tôi còn mệt lắm chưa muốn ăn gì ».

Hai cô ngồi với Tuyết giây lát rồi đi ra, nói có nhiều việc phải làm.

Chiều hôm đó khi cụ đồ ông về, cụ bắt đi mời ông lang đến xem cho Tuyết mặc dầu sự ngần ngại của cụ đồ bà. Cụ ông nói : « Bà chỉ hà tiện một cách vô lý. May mà con nó tỉnh lại chứ nếu nó làm sao thì có phải vì tiếc tiền mà bà giết nó không».

Ông lang tới bắt mạch, kê đơn. Tuyết •đã uống thuốc, nhưng hôm nay đã năm ngày, bệnh nàng không tăng mà cũng không giảm.

Trong những ngày ốm, nhiều lúc nàng phải nằm một mình vì người nhà đều bận mỗi người mỗi việc, và riêng Soạn làm thay công việc của vợ rất nhiều.

Tuyết đã nhờ người nhắn lên Thị-Cầu báo cho ông hà Hàn biết tin. Chắc chỉ trong ngày hôm nay thế nùo mẹ nàng và các em nàng cũng xuống.

126Trang sách 126KÝ VĂNG Mấy hôm nay Tuyết thấy trong người hơi khác. Nàng tự thấy vất vả mỏi mệt, luôn luôn buồn nôn và buồn ngủ.

Của chua nàng thấy thèm thèm.

Cũng may dạo này, nhà đã có người làm, chứ nếu nàng vẫn phải làm việc như trước có lễ nàng lại ốm.

Nhớ lại trận ốm trước Tuyết phát sợ, nhưng nàng cũng lại mừng, vì nhờ trận ốm đó mà cụ đồ bà chịu mượn người. Trận ốm ấy Tuyết phải nằm liệt giường đến hơn hai mươi ngày.

Khi bà Hàn và lũ trẻ xuống thăm Tuyết, thấy Tuyết gầy hốc hác, chỉ còn da bọc xương, nằm ẹp minh trên chiếc giường gỗ. Bà Hàn thương con lắm. Bà rơm rớm nước mắt. Bà ngồi nắn chân tay cho Tuyết và hỏi truyện Tuyết mới rõ nguồn cơn trận ốm. Tuyết đã nói cho mẹ rõ cả mọi cách cư-xử của nhà chồng, việc chùng chình không muốn mời ông lang.

Ngay hôm đó, khi bà Hàn tiếp chuyện hai cụ đồ, bì đã nói :

- Thưa hai cụ, cháu nó chân học trò, về làm đâu các cụ đây, tất nhiên phải vâng lời các cụ. Điều đó đã đành, nhưng giá các cụ mượn thêm người để cháu nó đỡ vất vả thì lợi hợn. Nếu để cháu nó ham việc, làm nhiều, mỗi khi ốm lại tốn tiền thuốc men.

Cụ đồ ông, xưa nay vẫn biết rõ Tuyết phải làm lụng nhiều, nói :

- Ấy tôi vẫn bảo bà cháu phải mượn thêm người, bà cháu cứ hà tiện.

127Trang sách 127KÝ VÃNG Cụ đồ bà nói :

- Phải đâu là chuyện hà tiện. Tôi muốn để cho cháu nó làm để cho cháu nó khỏe ra. Lần này không may nó trúng nắng nên mới ổm vậy chứ. Nhưng thôi, để tôi mượn thêm người. Đàng nào thì cũng là của chúng nó sau này.

Tiết-kiệm được đến đâu lợi cho chúng nó đến đấy.

Ngay hôm sau, cụ đồ bà đã mượn một người giúp đỡ việc nhà. Ấy là một cô gái quê khỏe mạnh, vào trạc 20 tuổi, tên là Nhiễm. Nhiễm làm hùng hục suốt ngày. Nhờ vậy Tú, Liên vẫn trốn được công việc nặng nhọc.

Sau hơn hai mươi ngày ốm, Tuyết khỏi. Vì có người làm rồi, nên Tuyết chỉ phải làm thêm với Nhiễm, chứ không như trước nàng phải đầu tắt mặt tối cáng •đáng hết mọi công việc.

Công việc nhàn-nhã hơn, giờ đây nàng đã có lúc. rảnh rang để xem sách hoặc đi thăm các bạn học cũ.

Có một lần nàng đến thăm cô giáo. Nàng thuật rõ cho cô giáo nghe cảnh làm dâu của mình. Cô giáo phải lắc đầu và khen nàng là chịu đựng giỏi, Cô bảo Tuyết :

- Chị chịu đựng thế cũng hay. Chị là một hản cãi hùng hồn cho giới mới chúng tạ. Tôi chắc các cụ phải công nhận rằng chị là ngoan-ngoãn, và như vậy. tức là các cụ công nhận trong giới mới có nhiều người đáng khen.

- Thưa cô con cũng nghĩ vậy. Nhất là con thương thày u con. Nhờ trời bây giờ, tuy vẫn vất-vả, nhưng cũng đã đỡ khổ nhiều. Cụ ông thân sinh ra nhà con rất biết điều và rất thương con. Cụ bà thì tham việc và cũng có khi nghe các cô con gải, có lễ không ưa con lắm, nhưng con nghĩ cứ ăn ở cho phải đạo.

Từ ngày có người làm, thấy Tuyết có vẻ nhàn rỗi đòi chút, Tú và Liên thường ngấm nguýt.

Có lần Tú bảo mẹ : «Chị Soạn từ khi có người làm,

128Trang sách 128KÝ VÃNG chị ấy chỉ chỉ tay năm ngón. Mọi việc chúng con phải làm hết».

Cụ đồ bà vẫn tiếc tiền mượn người làm nói :

- Tại thày con cả! Thày con cứ dướng nổ lên !

Chung quy chỉ chết tạo, mỗi tháng bao nhiêu là tiền.

Cr đồ này rồi hỏng.

Câu chuyện giữa hai mẹ con không ngờ cụ đồ ông lại biết. Cụ hảo cụ bà : «Bà không được phàn nàn về tốn tiền. Bà cưới con dâu hay mua đầy tớ. Còn các con Tú và Liên tôi cấm bà không được nuông chúng nó. Phải bắt chúng nó làm việc. Liệu sau này chúng nó đi làm dàu nhà người ta có được như nhà Soạn bây giờ không.

Bà tính nó con gái học trò lại con nhà có của, ấy thế mà rề đây, nó không từ nan một việc gì, và nó cũng không nửa lời phần nàn vất vả. Làm bố mẹ minh phải trông xuống.»

Cụ lại mắng các cô con gái :

- Các con không được tị nạnh với chị Soạn và nhất là các con không được hỗn với chị ấy. Chị ấy về đày làm dâu thày để chứ không phải làm dâu các con. Thày đẻ cưới chị ấy về là muốn sau này giòng giống nhà ta được trường tồn, chứ không phải cưới chị đề lấy một người làm. Các con thử ấy về tự so các con với chị ấy xem, liệu các con đã bằng chưa. Thày chỉ sợ sau này các con đi làm dâu nhà người ta, các con sẽ không có lấy được một phần của chị ấy. Thày xem chị ấy có đủ mọi đức tính về công, dung, ngôn, hạnh. Người ta vẫn chế học trò chữ quốc ngữ là : văn minh rởm, nhưng qua chị Soạn thì thày thấy có lẽ những người được học chữ quốc ngữ mới là thấu hiều bổn phận của mình hơn các cô gải khác. cụ bà và Nhờ có sự hiểu biết của cụ đồ ông nên hai cô con gái dù có ngấm nguýt với Tuyết cũng không dám ra mặt. Tuyết được nhàn-nhã hơn nhiều. Tuy vậy

129Trang sách 129KÝ VÃNG lúc uào nàng cũng tỏ ra rất kính trọng bố mẹ chồng và rất mến các em chồng. Mẹ chồng và các em chồng dù không ưa nàng cũng phải nhận rằng nàng cư xử rất phải đạo.

Mấy hôm nay Tuyết làm việc kém hơn nhiều. Người nàng gầy sút đi. Nàng thuật mọi triệu trứng với Soạn cũng như với mẹ chồng. Nàng biết là nàng đã thai nghén. Nàng cho tin lên Thị-Cầu để ông bà Hàn hay.

Rồi đây, đời nàng sẽ bước sang một giai đoạn mới.

Đứa con nàng mang trong bụng là giọt máu của Soạn.

Nó sẽ là sợi giây bền chặt để giữ nàng bên cạnh Soạn.

Từ trước với sợi giày tinh thần, nhiều khi nàng thấy chán nản và đôi lúc có những ý tưởng không đẹp.

Những ý tưởng đó rồi sẽ vĩnh viễn không bao giờ ám ảnh nàng nữa.

Nàng biết nàng chỉ là một con người chứ không phải là một thánh nhân. Con người dù tâm hồn cao quý đến đâu cũng đôi khi có những ý nghĩ sai lạc.

Nhưng nàng sẽ là mẹ. Đứa con của nàng sẽ luôn luôn nhắc nàng ở hoàn cảnh mình.

Nàng mỉm cười sung-sướng nghĩ đến lúc được săn sóc con, đến lúc đem hết tình thương đặt vào con. Một chân trời mới đã mở ra.