PHẦN I: ĐỜI SỐNG GIA ĐÌNHPart 1

Gia đình là nền tảng của xã hội, có gia đình mới có xã hội, nhất là gia đình Việt Nam lại càng là một nền tảng vững chắc của xã hội Việt Nam.

Khảo xét về phong tục Việt Nam, phải bắt đầu từ gia đình Việt Nam với những tục lệ đã chi phối gia đình: sinh, tử, giá thú, để dần dần đi tới phong tục về xã hội.

Gia đình là nền tảng của xã hội, nhưng gia đình phải bắt đầu từ cá nhân.

Nếu ví gia đình là một tế bào thì những phần tử trong gia đình là những phần tử của tế bào.

I.

THÀNH PHẦN GIA ĐÌNH VIỆT NAM

Gia đình Việt Nam bao gồm nhiều thành phần rộng rãi hơn gia đình các dân tộc khác.

Theo định nghĩa của Đào Văn Tập trong TỰ ĐIỂN VIỆT NAM PHỔ thông thì hai tiếng GIA ĐÌNH chỉ tất cả mọi người quyến thuộc trong nhà. Định nghĩa này tương tự với định nghĩa của hai chữ GIA QUYẾN trong TỪ ĐIỂN

HÁN VIỆT của Đào Duy Anh những người thân thuộc trong một nhà.

Vậy những người thân thuộc trong nhà là những ai?

Trả lời câu hỏi trên, ta bắt đầu từ người chủ gia đình để đi lần tới những người khác trong nhà.

Người chủ gia đình có cha mẹ, ông bà, cụ, kỵ, thuộc hàng trên, nhưng thường chỉ có cha mẹ, ông bà, cụ kỵ còn sống rất hiếm, nhất là ngày nay, người ta lập gia đình muộn hơn xưa.

Ngang hàng với người chủ gia đình là anh chị em.

Về hàng dưới, người chủ gia đình có vợ, con.

Con người chủ gia đình gọi những người anh em của người này là chú, bác, cô.

Tất cả cụ, kỵ, ông bà, cha mẹ, con cái, anh chị em đều là những người trong gia đình. Những người này thuộc về HỌ NỘI.

Ông bà, cha mẹ, anh chị em của người mẹ thuộc về HỌ NGOẠI tuy không 9

ở cùng gia đình nhưng vẫn là người trong quyến thuộc, nghĩa là vẫn có sự liên can mật thiết giữa người nọ với người kia.

Xem như trên, một gia đình Việt Nam gồm nhiều người hơn gia đình hiểu theo người phương Tây.

Một gia đình tại các nước phương Tây chỉ gồm có hai vợ chồng và các con.

Đã biết thành phần của gia đình, ta thử tìm hiểu nhiệm vụ của mỗi người trong gia đình, và sự liên quan của những người này đối với nhau.

NGƯỜI CHA

Người cha tức là người chủ gia đình, có con với vợ mình hoặc với một người đàn bà khác. Luật lệ ta xưa cho phép một người đàn ông có quyền năm thê bảy thiếp, nên sự ăn ở với người khác sinh con là một sự thường, miễn là sau này mình nhận nuôi dưỡng đứa con đó.

Không có con không thể là cha được, trừ trường hợp nuôi con nuôi.

Người cha còn gọi là bố, và ngày nay được gọi bằng nhiều danh từ mới như ba, bá, cậu,[1] ông già v.v...

Trong gia đình người có quyền định đoạt hết mọi việc liên quan tới mọi người trong nhà. Quyền đó gọi là phụ quyền.

Xưa kia chế độ phụ quyền rộng rãi lắm.

Khi ông bà còn sống thì quyền đó ở trong tay ông bà.

Người cha chỉ sử dụng phụ quyền khi ông bà đã qua đời.

THEO HỌC LUẬT LỆ AN NAM của Thân Trọng Huề thì: “Các con cháu phải hiếu phụng ông bà cha mẹ: khi ông bà cha mẹ còn sống không cho phép con cháu ở riêng thì không được ở riêng. Ông bà cha mẹ chết mà chưa hết tang thì cũng như còn sống, con cháu không được chia gia tài.

Đã nói rằng con cháu phải hiếu phụng ông bà cha mẹ, thì con cháu không

[1] Đây là một cách xưng hô mới. Những gia đình hiếm con, còn gọi cha là anh sinh còn gọi mẹ là chị đẻ.

Tìm hiểu phong tục Việt Nam qua Nếp cũ gia đình và Lễ - Tết – Hội hè 10

được kiện ông bà cha mẹ vì kiện ông bà cha mẹ là “can danh phạm nghĩa”.

Bổn phận của ông bà cha mẹ là phải răn dạy con cháu, và chịu trách nhiệm về những hành vi của con cháu. Con cháu không chịu vâng lời, ông bà cha mẹ có quyền đánh mắng. Trong khi đánh đập, chẳng may con cháu chết, ông bà cha mẹ cũng không có tội, nhưng chỉ được đánh vào thụ hình tức là hai mông đít, còn đánh vào chỗ khác gọi là hoạnh đả, con cháu chết, ông bà, cha mẹ cũng mang tội.

Cha nuôi đối với con nuôi cũng có quyền như cha đẻ, và cũng có bổn phận như vậy. Những con riêng của vợ là con ghẻ, và người cha trong trường hợp này là cha dượng. Cha dượng có quyền với con của vợ hay không là phụ thuộc vào vấn đề có nuôi chúng hay không.