GÁI NỘI DUỆ - CẦU LIMPhần 16 · trang 172–180

172Trang sách 172GÁI NỘI DUỆ - CẦU LIM Nội Duệ và Cầu Lim là hai làng nhỏ thuộc huyện Tiên Du tỉnh Bắc Ninh. Hai làng này ở bên bên đường quan lộ chạy từ Hà Nội đến Lạng Sơn.

Tỉnh Bắc Ninh là một tỉnh có nhiều đồi nhỏ. Những ngọn đồi này nổi bật lên giữa hai cánh đồng mạ con gái xanh mơn mởn, khiến cho phong cảnh tỉnh Bắc Ninh có một vẻ nên thơ.

Cảnh đẹp vẫn là thi hứng, nhất là phong cảnh đó lại có núi, có rừng ngay bên những giòng nước bạc như ngòi Tào Khê, như sông Nguyệt Đức, ngay bên những cánh đồng bao la vô tận. Người ta dù vô tình đến đâu, đứng trước một cảnh đẹp cũng phải thấy lòng rung động huống chi cảnh đẹp đó lại là nôi chôn rau cắt rốn GÁI ĐẸP MIỀN BẮC

173Trang sách 173của mình, là nơi có mồ mả đất cát tổ tiên của mình.

Cho nên cô gái vùng Nội Duệ, Cầu Lim đã cảm hứng trước một vùng cẩm tú của non sông. Cô thấy lòng rung động, cô muốn bày tỏ nỗi lòng đó. Chỉ có câu ca là gả được nỗi lòng cô trong lúc ấy. Thế là cô cất cao giọng hát. Cô hát, hát mãi, hát trong lúc nhàn, hát trong lúc bận, hát trong lúc buồn, hát trong lúc vui. Đầu tiên cô hát vì muốn hát, nhưng rồi cô lấy câu hát để giãi nỗi lòng, cô lấy câu hát để cợt đùa chúng bạn và đôi khi cợt ghẹo cả khách qua đường.

Các du khách ai đã có dịp đi qua vùng Nội Duệ, Cầu Lim, vùng này gồm cả một khu ba bốn huyện của tỉnh Bắc Ninh, chứ không phải là chỉ có hai làng Nội Duệ và Cầu Lim thôi, chắc nhiều khi đã phải buồn cười vì những giọng hát ở dưới ruộng đưa lên.

Cô gái Nội Duệ, Cầu Lim lúc đó cấy lúa, làm cỏ ở dưới ruộng. Chợt ngẩng đầu lên, cô thấy du khách đi qua. Cô hát ghẹo:

Hỡi người đi đường cái quan, Dừng chân đứng lại em than vài lời!

Mặc dầu lời hát ghẹo, khách vẫn rảo bước đi. Cô gái ở dưới ruộng vẫn hát theo:

TOAN ÁNH

174Trang sách 174Đi đâu vội mấy ai ơi, Công việc đã có chị tôi ở nhà.

Nhưng khách vẫn đi, và đã đi xa quá tầm tiếng hát rồi thì cô lại cúi xuống cấy lúa, hoặc làm cỏ, hoặc đập đất tùy theo từng mùa trong một năm. Cô vừa làm vừa ca những câu đầy hy vọng:

Thân em như tấm lụa đào Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.

Em ngồi cành trúc, em tựa cành mai, Đông đào tây liễu biết lấy ai bạn cùng.

Có khi trong câu ca, cô nghĩ tới ý trung nhân, cô vẫn chưa hiểu chàng có bụng yêu mình hay không?

Thân em như tấm lụa đào, Phất phơ trước gió biết vào tay ai.

Thân em như đóa hoa rơi, Phải chăng chàng thật là người yêu hoa.

Cô lại nghĩ đến ngày xuất giá, cô không biết rồi ra cô có gặp được người xứng đáng hay chăng:

Nghĩ xa rồi lại nghĩ gần, Làm thân con nhện mấy lần vương tơ.

Biết đâu trong đục mà chờ, Hương thơm hết tuyết nương nhờ vào ai.

Những lúc cô hát đó, nếu có chàng trai nào đi qua GÁI ĐẸP MIỀN BẮC

175Trang sách 175tất nhiên chàng trai đó phải cảm động vì giọng hát vút cao theo gió, trong như tiếng hạc và đầm ấm như ngọn lửa trời đông. Lẽ tất nhiên là chàng trai đó phải dừng chân để hát lại đôi lời. Nếu chàng trai đó hát lại, cô gái kia sẽ hát tiếp và câu đi câu lại, có khi cuộc hát kéo dài cho đến buổi hôm...

Nhưng chàng trai rụt rè, ngượng nghịu, chưa dám lên tiếng, bắt những lời câu ca thì, nếu cô gái bất chợt ngửng lên, đôi mắt gặp chàng trai, thấy chàng cũng xứng đáng để mình hát tặng mấy bài ca, cô sẽ tự hát thêm, mong chàng bạo dạn hơn để đáp lại lời mình.

Thiên duyên kỳ ngộ gặp chàng, Khác gì như thể phượng hoàng gặp nhau.

Tiện đây ăn một miếng trầu, Hỏi thăm quê quán ở đâu chăng là, Xin chàng quá bước về nhà, Trước là trò chuyện sau là nghỉ chân.

Nếu những lời tình tứ trên kia không khiến chàng trai đáp lại, cô sẽ sỗ sàng hơn:

Anh kia có vợ hay chưa?

Mà anh ăn nói gió đưa ngọt ngào.

Mẹ già anh ở nơi nao?

Để em về nhà hầu hạ thay anh, TOAN ÁNH

176Trang sách 176Chẳng tham nhà ngói rung rinh, Tham vì một nồi anh xinh miệng cười Miệng cười anh đáng mấy mươi, Chân đi đáng nén, miệng cười đáng trăm.

Tuy sỗ sàng cô vẫn không khiến được chàng trai bắt lời, nhưng chàng trai vẫn ngập ngừng chân bước đi, mặt còn ngoảnh lại, cô sẽ sỗ sàng hơn, bấy giờ là để trêu ghẹo chàng trước khi chàng đi xa hắn:

Chàng về Hồ, thiếp cũng về Hồ, Chàng về Hồ Hán, thiếp về Hồ Tây.

Chàng bao nhiêu tuổi năm nay, Chàng rầy mười tám, thiếp rầy bốn ba.

Hồ cha đứa bảo thiếp già, Thiếp còn gánh nổi một và trăm kim.

Trăm kim đổi lấy lạng vàng, Mua gương Tư Mã, thiếp chàng soi chung.

Chàng về sắm sửa loan phòng, Thiếp xin điểm phấn tô hồng thiếp theo.

Xong câu hát chàng trai đã đi khuất cô lại cúi xuống làm việc. Hát thì hát nhưng việc làm không bao giờ cô sao nhãng. Tay vẫn cấy lúa, vẫn cắt cỏ, vẫn đạp đất nhưng mồm vẫn hát, và có khi sau mỗi câu hát vẫn có những chuỗi cười ròn rã.

Nếu chàng trai hát đáp thì những câu hát sẽ chuyển GÁI ĐẸP MIỀN BẮC

177Trang sách 177từ những lời hứa hẹn, đến ngày thành hôn, rồi trong câu hát ta thấy cả sự thách cưới chua ngoa, nó thành một tập quán của dân Việt. Đã đành rằng câu hát chỉ tượng trưng, nhưng đó cũng chứng tỏ một phần nào tục lệ thách cưới ở dân tộc ta. Đây là một trong nhiều bài, cô gái thường hay hát về thách cưới:

Em là con gái nhà giầu, Mẹ cha thách cưới ra màu xinh sao.

Cưới em trăm tấm gấm đào, Một trăm hòn ngọc, hai mươi tám ông sao trên trời, Tráp tròn dẫn đủ trăm đôi, Ống thuốc bằng bạc ống vôi bằng vàng.

Sắm xe tứ mã đem sang, Để quan viên họ nhà nàng đưa dâu.

Ba trăm nón nghệ đội đầu, Mỗi người một cái quạt tầu thật xinh.

Anh về sắm nhiễu nghi đình, May chăn cho rộng ta mình đắp chung.

Cưới em chín chĩnh mật ong, Mười cót xôi trắng, mười nong xôi vò, Cưới em tám vạn trâu bò, Bảy vạn dê lợn, chín vò rượu tăm, Lá đa mặt nguyệt hôm rằm, TOAN ÁNH

178Trang sách 178Răng anh thằng cuội, râu cằm thiên lôi, Gan ruồi mỡ muỗi cho tươi.

Xin chàng chín chục con dơi hóa rồng.

Thách thế mới thỏa trong lòng, Chàng mà theo được thiếp cùng theo chân.

Đã ghê gớm chua ngoa chưa? Cho nên ta chẳng lấy làm lạ rằng ở vùng quê đã có nhựng chuyện gả con thách cưới như việc mua bán.

Nhưng hát mãi, cũng có lúc chia tay. Chàng trai phải ra về vì đường xa. Cô gái sẽ hát:

Mình về ta chẳng cho về, Ta nắm vạt áo ta đề bài thơ, Bà thơ ba chữ rành rành, Chữ "trung" chữ "hiếu" chữ "tình" là ba.

Chữ "trung" dành để phần cha, Chữ "hiếu" phần mẹ, đôi ta chữ "tình."

Chàng trai đi rồi, cô gái Nội Duệ, Cầu Lim lại làm việc yên lặng một lúc đầu. Rồi cô lại cùng chúng bạn hát những câu hát khác để ôn lại những giây phút êm đẹp hoặc tròng ghẹo lẫn nhau, hoặc một vài người khách qua đường nào đó. Khách qua đường có thể là một nhà sư, cô cũng chẳng từ:

GÁI ĐẸP MIỀN BẮC

179Trang sách 179Hời ơi chú tiểu trên chùa, Chú tu sao chú bỏ chùa cho tôi?

Sư tôi đây là sư mô, Tuy miệng niệm Phật vẫn có một bồ dao găm.

Khách qua đường nhiều khi cũng không phải tay vừa, thấy cô hát cũng hát ghẹo. Có khi chính khách thấy cô đang lúi húi cấy lúa lại hát ghẹo bằng một câu thâm độc:

Nhà em tội lỗi gì đâu, Mà em đi chổng phao câu lên trời?

Câu hát đó đã chua chát, nhưng trêu vào tay gái Nội Duệ, Cầu Lim thì không được. Có bao giờ cô chịu ai. Cho nên cô đã bị ghẹo bằng một câu chua chát thì cô lại đáp lại một cách chua chất hơn:

Nhà em chẳng tội lỗi gì, Em chẳng đi chổng lấy gì anh sơi?

Đã sâu cay chưa ! Đúng nghĩa đen đấy, nhưng ở đây ta lại thấy có những hai nghĩa đen.

Có bao giờ cô lại chịu ai đâu. Lẽ tất nhiên là sau câu hát trên, khách qua đường phải rảo cẳng đi mau hơn. Nhưng cô vẫn chưa tha, cô phải cho khách biết bận này hay bận khác cô hát:

TOAN ÁNH

180Trang sách 180Nhất cao là núi Ba Vì, Chị còn vượt được sá gì cỏ may!

Nhất giỏi là trai Sơn Trai, Chị còn đối được nửa giây bìm bìm!

Cô gái Nội Duệ, Cầu Lim hát quanh năm, nhưng cô hát nhiều nhất là mấy tháng xuân. Mùa xuân là mùa của hội hè đình đám, các cô được tự do đến hội cùng những chàng trai hát đối. Suốt mấy tháng xuân, các cô đi hát hội ở khắp các làng mấy huyện Võ Giàng, Tiên Di, và ở đâu bao giờ tài nghệ của các cô cũng khiến cho trai thiên hạ phải thán phục và nói đến hát là các chàng trai nhắc tới "Gái Nội Duệ, Cầu Lim."

Trai tỉnh Bắc nhắc tới, trai tỉnh Đông nhắc tới, trai tỉnh Nam nhắc tới, danh tiếng các cô được truyền đi khắp tứ tỉnh trong ngoài, và những khách qua vùng Nội Duệ, Cầu Lim, bị các cô hát ghẹo thường tự lẩm nhẩm:

"Gái Nội Duệ, Cầu Lim" và du khách phương xa cho là các cô lắng lơ, nhưng sự thực phải đâu là thế. Các cô hay hát ghẹo người khác cũng chỉ là do bởi phong cảnh hào hứng nên thơ của tỉnh Bắc đó thôi, và mấy tiếng gái Nội Duệ, Cầu Lim chỉ là mấy tiếng nhắc tới tài nghệ về hát của các cô gái ấy.

GÁI ĐẸP MIỀN BẮC